Hiển thị các bài đăng có nhãn Tản mạn. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn Tản mạn. Hiển thị tất cả bài đăng

Thứ Sáu, 20 tháng 1, 2023

Mặc Lý: Đi

Hình minh hoạ, Angelica Rey 
Đi là không còn ở chỗ cũ. Đơn giản thế, nhưng chuyện đi cũng có những điều thú vị.

Đi là một hạnh phúc. Em bé chập chững những bước đi đầu đời lúc nào cũng có nét mặt rạng rỡ, cười không gì tươi hơn. Một nhà văn tiền chiến, hình như là Nguyễn Tuân hay ông thuật lại lời người khác, mong khi ông chết đi, người ta bằng cách nào đó lột da ông và thuộc đi, làm va li. Ra điều ông không còn đi được nữa thì để một phần thân xác ông đi vậy. Thú chơi tem, tôi ngờ là từ những mơ ước đi đến những chân trời mới lạ. Bạn vẫn không tin? Sau những hạn chế đi lại, đóng cửa vì đại dịch, bạn cảm thấy gì khi được đi đến những chốn quen thuộc hay thậm chí xa lạ. Dĩ nhiên cũng có những lúc đi không phải là hạnh phúc mà là khổ nạn, nhất là khi bị buộc phải đi. Đi “đếm lịch” thì chẳng phải là hạnh phúc đâu.

Thứ Bảy, 24 tháng 12, 2011

Xương Rồng Trổ Hoa

Hoàng Quân

Xương rồng giáng sinh, Weihnachtskaktus,
một trong những loại cây khá phổ biến trong mùa giáng sinh.
Tối thứ bảy, thời giờ thừa thãi. Trời đang giữa đông, tôi chưa thể bận rộn với đám hoa lá cành ngoài ban công. Chồng con tôi đang xem phim. Chẳng rõ phim gì, với những màn đua xe ầm ỹ và những khuôn mặt đằng đằng sát khí. Nhẽ ra, tối nay chúng tôi đi xem văn nghệ. Cu Bi đã đồng ý ở nhà một mình, để ba mẹ ‘du dương’ buổi tối. Bao lâu rồi, hai tụi tôi chẳng hề đi đâu chơi, ‘chung mà riêng’ một bữa. Chúng tôi chỉ có thể xem chung phim điệp viên 007 mà thôi. Phim nào tôi thích,  chồng tôi ngủ gục. Phim nào chồng tôi thích, lại nhiều xốt cà chua và tiếng bắp rang, tôi sợ gặp ác mộng. Thật ra, phim gián điệp 007 cũng nhiều màu đỏ và rất ồn ào tiếng súng. Nhưng đối với tôi, phim thuần là xạo, mua vui được vài tiếng đồng hồ, không cần nghĩ ngợi chi xa xôi. Ra khỏi rạp, tôi quên gần sạch bách nội dung phim. Tôi cứ chuyện nọ xọ chuyện kia. Bổn- phận -sự của James Bond, dù trong From Russia with Love hay Tomorrow Never Dies là uống rượu mạnh, chỉ lắc chớ không khuấy, gặp vài nhân vật nữ, giai nhân tuyệt thế, hát bài anh là lính đa tình, trăm trận trăm thắng... Vậy thôi. Cho nên, chu kỳ đi xi nê chung của vợ chồng tôi phụ thuộc vào tốc độ sản xuất phim này của hãng. Tức là trung bình 2 năm một lần, chàng nàng mới dung dăng dung dẻ, dắt nhau đi xem chuyện phim ...vui. Phim mới nhất của hãng, Die Another Day, chúng tôi không đi coi chung. Bây giờ có DVD, chồng tôi cắt nghĩa, kỹ thuật hình ảnh rất cao, cộng thêm hệ thống dolby surround gì gì đó, âm thanh thượng hảo hạng. Phim chiếu ở rạp xong, chờ vài tháng, các tiệm cho mướn. Về nhà, vừa coi, vừa ăn bánh phồng tôm, bò khô. Khỏi phải trời đông lạnh lẽo, khăn áo ra rạp mà chẳng ăn uống chi, buồn miệng. Mướn phim tối thứ bảy, sang chủ nhật vẫn có thể chiếu thêm 1 xuất nữa, hoặc chiếu thường trực. Tôi có thể vừa coi, vừa xếp áo quần, vừa lau chùi kệ tủ... Khi chồng tôi hỉ hả ‘trình chiếu’, tôi lẩm nhẩm tính, nếu xem phim, mất đứt gần 3 tiếng đồng hồ. Tôi còn cả đống việc phải làm. Thôi, để mai vậy, tối nay phải lo sắp xếp cho xong tủ lạnh, đồ ăn hàng hàng. Tôi còn phải coi lại mớ hoá đơn hàng tháng. Gì chớ khi nhận thư đòi tiền, tôi đa nghi như Tào Tháo. Tin tưởng thì tốt, nhưng kiểm soát tốt hơn. Tôi đang mê mẩn Lộc Đỉnh Ký, đến đoạn Vi Tiểu Bảo cùng với Song Nhi lên núi Ngũ Đài tìm vua Thuận Trị, rất hấp dẫn. Khuya nào, tôi cũng luyện cho đến khi hai mắt chống không lên... Bao nhiêu là lý do chính đáng buộc tôi phải để chàng 007 chờ. Tự nhiên tôi hiểu ra, tôi nào có mặn mà gì với mấy điệp vụ bí hiểm của James Bond. Tôi cũng chẳng ‘mết’ Sean Conery, hay Pierce Brosnan... Chỉ vì, tôi muốn đi chơi với chồng, với người yêu thuở ấy, để hâm nóng tình cảm có nhiệt độ vào đông của chúng tôi. Thôi, đành chịu, lại bớt đi một dịp để chúng tôi ‘bên nhau’.

Thứ Năm, 5 tháng 5, 2011

Tản mạn về Ông tòa – Tòa án

Trịnh Khả Nguyên

Có một ông “tòa” nổi tiếng về tài xử án, các bản án “ly kỳ” do ông xử từ lâu đã thành giai thoại mà người ta từng dựng thành phim, đem chiếu trên TV. Ông là Bao Thanh Thiên. Có người, đôi khi gọi đùa ông là Bao Ny Lông. Nhưng không ai dám gọi là Bao Cao Su, vì dầu sao, bao ny lông vẫn sạch sẽ, thẩm mỹ hơn bao cao su. Xem ra, như vậy dù có tinh nghịch, đùa cợt chút xíu, song người ta vẫn kính trọng những người đáng kính, có đức độ, có công tâm luôn đứng về phía lẽ phải (không phải lề phải đâu nha). Ông Bao Thanh Thiên có đủ đức tính của một quan tòa là không xử án theo lệnh trên, dù là lệnh của “hoàng thượng”, nói kiểu bây giờ là giữ tư pháp độc lập với hành pháp. Trong khi xử, ông theo đúng trình tự tố tụng: cho các bên đối chất công khai. Ông đưa ra những nhân chứng, vật chứng có thực trước khi tuyên án, cho nên người bị xử phải tâm phục khẩu phục, “cúi đầu nhận tội”.

Chủ Nhật, 27 tháng 3, 2011

VIẾT LÁCH

Võ Phiến

Loài người lúc nhúc lao nhao đông đảo, nhưng thoạt trông giống ấy sống với nhau “được” lắm. Có nhiều gặp gỡ: Trời xanh ai cũng thấy xanh, mồng gà đỏ chị A thấy đỏ anh B cũng thấy đỏ, đá cứng ai gõ vào đều thấy cứng, cỏ mềm ai sờ đến cũng nhận ra mềm v.v... Làm người, tiếp xúc với thế giới quanh mình xem ra đề huề. Như thế dễ chịu quá. Riết rồi có cảm tưởng: nếu không thế e không thể sống chung với nhau được.

Chủ Nhật, 6 tháng 3, 2011

Tản mạn, từ một chỗ làm

Trần Doãn Nho

Đó là một trong những ngày tuyết lớn của mùa đông 2010: 20 inches. Tiểu bang tuyên bố tình trạng khẩn cấp. Tất cả các trường học đều đóng cửa. Nhưng theo quy định của tiểu bang, văn phòng tôi làm việc vẫn phải mở cửa vì là nơi phụ trách ghi danh cho học sinh vào các trường công lập thành phố. Vất vả lắm, tôi mới lọt ra khỏi cái driveway tuyết phủ để đến sở làm. Thành phố vắng tanh như trong tình trạng giới nghiêm. Không có bóng một cái gì chuyển động ngoài tuyết rơi và những chiếc xe xúc tuyết.

Thứ Tư, 2 tháng 2, 2011

NHẠC XUÂN

Trần Doãn Nho

Như mọi người Việt khác, tôi có thói quen nghe Nhạc Xuân vào ngày Tết. Không mai vàng, không pháo nổ, không bà con hàng xóm láng giềng thì đón xuân bằng nhạc. Thường thì sau Giáng Sinh, cỡ đầu tháng Chạp ta, các con tôi đã bắt đầu lo "sưu tập" Nhạc Xuân. Thì cũng chừng ấy bài, chừng ấy giọng ca. Lâu lắm mới nghe thêm một bài mới. Nhưng có mới mà vẫn không hề nới cũ. Ba mươi năm, bốn mươi mấy năm trước đây ta nghe Nhớ một chiều xuân hay Xuân đã về hay Xuân và tuổi trẻ thì bây giờ vẫn còn tiếp tục nghe Nhớ một chiều xuân, Xuân và tuổi trẻ, Xuân đã về. Đâu có sao. Nhưng cái lạ là năm nào nghe lại vẫn thấy mới.

Thứ Sáu, 20 tháng 8, 2010

Đi Giữa Trời Âu Nhớ Bầu Trời Việt

Phan Thanh Tâm

Bát phố trên các con đường chính ở Paris như Champs-Elysées hay ở Tây Bá Linh như Kufuerstendamn cho tôi cái thú của một kẻ lãng tử tha hương khi thả bộ lông bông giữa lòng nước Pháp và Đức. Dù đại lộ rộng rãi, sang trọng, lich sự; người lui kẻ tới nhộn nhịp, rộn ràng, tôi vẫn thấy mình chỉ là anh khách lạ đi lên đi xuống. Khi ra về chẳng còn một chút gì để nhớ. Lang thang giữa trời Âu mà nhớ bầu trời Việt. Paris, Berlin làm sao lưu niệm bằng Saigon với Tự Do, Lê Lợi và Duy Tân với cây dài bóng mát hay Gia Long, Trần Hưng Đạo, cầu Trường Tiền ở Huế? Đường Hoàng Diệu trên núi cao đầy sương ở Pleiku của nhà thơ Vũ Hữu Định (1942 – 1981), tuy đi năm phút đã về chốn cũ nhưng nó dễ khiến lòng bỗng bâng khuâng. Hơn nữa, ngoài chuyện phố xá không xa nên phố tình thân, những con đường Việt Nam còn có má đỏ, môi hồng, tóc mềm, mắt ướt.

Thứ Năm, 1 tháng 7, 2010

NHẠC XUÂN (II)

Thời còn nhỏ, mỗi lần Tết đến, nghe bản nhạc này, tôi cảm thấy vừa thương người lính vừa thích được... làm lính. Có lúc, tôi mơ ước một cách lãng mạn rằng nếu được làm anh lính gác trong đêm giao thừa như thế thì "thú" biết mấy. Sau này, lớn lên, đi lính, những phiên gác đêm bao giờ cũng làm tôi rờn rợn mặc dù chỉ là những phiên gác đêm ở... quân trường. Đã thế lại là "phiên gác đêm thường" chứ chẳng phải là "phiên gác đêm xuân"! Đúng là một thứ lãng mạn thời trẻ con. Dù sao, phải công nhận Nguyễn Văn Đông đã dựng nên một hình ảnh khá độc đáo, tạo được những ấn tượng không dễ phai mờ trong ký ức. Đến nay, cho dù chiến tranh đã hết từ lâu, cho dù đang sống ở hải ngoại mà âm hưởng bài hát vẫn còn vương vất đâu đây mỗi độ xuân về:
Ngồi ngắm mấy nóc chòi canh
Mơ rằng đây mái nhà tranh
Mà ước chiếc bánh ngày xuân
Cùng hương khói vương niềm thương
(...) Ước mong nhiều đời không bấy nhiều
Vì mơ ước trắng như mây chiều....


Thời của bài hát đó, chiến tranh còn giới hạn trong các làng mạc và rừng núi xa xôi. Sau này, khi chiến tranh mở rộng, xâm nhập vào đời sống từng người, nhạc lính và nhạc phản chiến ra đời ào ạt, phản ảnh đủ mọi sắc thái của một đất nước bị tàn phá từng ngày từng giờ, hình ảnh của người lính trong mùa xuân lại càng cô độc, chua xót. Hai bản nhạc xuân phổ biến nói đến người lính là Đồn vắng chiều xuân của Trần Thiện Thanh và Xuân này con không về của Trần Thiện Thanh và Nhật Ngân.
Đầu xuân năm đó anh ra đi
Mùa xuân này đến anh chưa về
Những hôm vừa xong phiên gác chiều
Ven rừng kín hoa mai vàng
Chợt nhớ tới sắc áo năm nào
em đến thăm gác nhỏ

(Đồn vắng chiều xuân)

Con biết bây giờ mẹ chờ tin con
Khi thấy mai đào nở vàng bên nương
Năm trước con hẹn đầu xuân sẽ về
Nay én bay đầy trước ngõ
Mà tin con vẫn xa ngàn xa

(Xuân này con không về)

Khác với Phiên gác đêm xuân, hai bản nhạc trên tuy không mấy vui nhưng cũng không quá bi thảm về đời lính. Tiết tấu và ca từ chứa nhiều chất lãng mạn rất... lính thời chiến. Tuy thế, nghe kỹ, ta vẫn có cảm giác bùi ngùi và thương cảm. Nhất là khi được sống trong thành phố an toàn nghĩ đến những người đang đối diện với cái chết lúc mùa xuân đến. Theo tôi biết, hai bản nhạc này rất được mấy anh chàng bộ đội Cộng Sản thích, có lẽ vì chúng đã nói rất đúng tâm trạng của người lính xa nhà không được về ăn Tết, chứ không mang đậm chất tuyên truyền như các bài nhạc Cộng Sản.

Đời lính trong thời chiến là như thế nên một số các bản nhạc xuân khác, tuy không trực tiếp đề cập đến người lính nhưng trong những lời chúc tụng, vẫn dành nhiều cho người lính:
- Tôi chúc muôn người mọi điều ước muốn
Non nước vinh quang
Để người anh yêu dấu quay về gia đình
Tìm vui bên lửa ấm (Cánh thiệp đầu xuân)
- Chúc người chiến sĩ lên đàng
Chiến đấu công thành/Sáng cuộc đời lành
Mừng người vì nước quên thân mình

(Ly rượu mừng)

Nhạc Xuân buồn còn có xuân tha hương. Ở đây, ta lại gặp trước hết là Nguyễn Văn Đông với Nhớ một chiều Xuân. Bản nhạc này được phổ biến rộng rãi. Nhịp chậm, buồn, hiu hắt. Nghe bản nhạc, thấy lòng chùng lại, cho dẫu mình chưa hề sống cảnh tha hương:
http://www.youtube.com/watch?v=YvMp3fV-B_4
(Trần Thái Hòa)

Chiều xuân, có một người ngơ ngác đi tìm
Một tình thương nơi... phương trời cũ
Chiều nay hoa Xuân bay nhiều quá
Chiều tàn dần phai trên ngàn lá
Tìm đâu bóng... hình ai.


Trước đó khá lâu, một bản nhạc xuân tha hương khác đã xuất hiện, nhưng không được biết nhiều. Đó là Xuân tha hương của Phạm Đình Chương:
Chiều nay lê bước phiêu du
Thầm nhớ Xuân về làng cũ
Tình quê chan chứa trong lòng
(,,,) Thêm khát khao ngày về quê
Để sống vui quê mẹ lúc xuân về


Nhớ một chiều xuân là tâm trạng của một kẻ tha hương, những ngày xuân lang thang không có một tổ ấm để về đón xuân, lòng trĩu nặng hình bóng người ở phương trời cũ. Còn Xuân tha hương là tâm trạng của người ly xứ, mong ngày được trở về quê cũ đón xuân.

Dẫu sao, đó cũng là một nỗi buồn riêng tư, thầm lặng và khác hẳn với tâm trạng của Ngô Thụy Miên trong Em còn nhớ mùa xuân sau này khi hàng triệu người bỏ nước ra đi. Tiết tấu bản nhạc nhanh, nghe như vui, lại như buồn. Nghe ray rứt, xót xa, cay đắng hòa lẫn phẫn hận, lại vẫn đầy hy vọng. Ca từ là tổng hợp tâm trạng phức tạp của những người bị buộc phải rời xa tổ quốc và khát khao ngày trở về. Đó chẳng phải là tâm sự chỉ của một cá nhân, mà là của cả một cộng đồng, một thế hệ hay của cả một phần đất nước:
http://www.youtube.com/watch?v=Z9Ombxx8aFI
(Sĩ Phú)

Nơi ấy bây giờ còn có mùa xuân
Có dáng nghiêng nghiêng nụ cười thật gần
Có mắt nai vàng ngời sáng tình xanh
Em có bao giờ thấu cho tình anh
Trời Sài Gòn chiều hôm nay còn nhiều mưa bay
Nhiều niềm đau thương bi hận tràn đầy
Gượng nụ cười giọt lệ trên môi
Nhìn đất nước tơi bời một thời em có hay
(...) Em nhé khi nào chợt nhớ mùa xuân
Nhớ lá thư xanh và chuyện tình hồng
Nhớ nắng hanh vàng nhuộm áo Hà Đông
Anh ở nơi này vẫn luôn chờ mong.


Mấy chục năm rồi mà cứ mỗi lần nghe lại bài hát này vẫn thấy lòng chùng xuống, thấm thía thân phận của những người bỏ nước ra đi.

Trên đây, tôi tạm phân ra vài loại Nhạc Xuân. Cũng gọi là phân loại cho có... phân loại. Thực ra, về mặt ca từ, hầu hết các bài Nhạc Xuân đều hao hao giống nhau về ý tưởng. Mùa xuân là khởi đầu của một chặng đời mới từ hoa cỏ, trời mây cho đến cuộc sống và lòng người. Xuân đồng nghĩa với tươi, trẻ, hy vọng: tình xuân, giấc xuân, mộng xuân, hoa xuân, chiều xuân, mưa xuân, nắng xuân, tuổi xuân, gái xuân... Những tính từ đi theo mùa xuân cũng thế, chứa chan hy vọng: rực rỡ, rạng rỡ, rạng ngời, tươi thắm, rộn ràng, nồng nàn, thanh bình, ấm cúng. Màu sắc thì hồng, đỏ, xanh, đào. Xuân trước hết là mùa của tự nhiên, xuân thiên nhiên. Hãy tưởng tượng hình ảnh của một bến nước ven rừng vào mùa xuân:
Bao lũ chim rừng họp đàn trên khắp bên xuân
Từng đôi rung cánh trắng ríu rít ca u...ù...u...ú
Cành đào hoen nắng chan hòa
Chim ca thương mến chim ngân xa u...ù...u...ú
Hồn mùa ngây ngất trầm vương

(Bến Xuân/Văn Cao và Phạm Duy)

Bến Xuân có phải là bản nhạc xuân đầu tiên của Việt Nam? Tôi không rõ lắm. Thời của Bến Xuân còn là thời, nói như Phạm Duy, của thứ "tình ca ấp úng". Là một bản nhạc tình mà cũng là một bản nhạc xuân. Ca ngợi "em" cũng có mà ca ngợi mùa xuân cũng có. Dùng mùa xuân thiên nhiên để bày tỏ mùa xuân của trái tim. Tiết tấu bản nhạc rất sang. Ca từ lại đầy chất thơ. Ngay hai chữ "bến xuân" đã là một ví von tinh tế. Bến xuân hay bến tình? Xuân ca hay tình ca? Có lẽ là cả hai:
Dìu nhau theo dốc mới nơi ven đồi
Còn thấy chim ghen lời âu yếm
Tới đây chân bước cùng ngập ngừng
Mắt em như dáng thuyền soi nước
Tà áo em rung theo gió nhẹ
thẹn thùng ngoài bến xuân.


Thì xuân với tình đâu có gì gọi là cách xa (về phương diện ý tưởng). Như ca từ sau đây của Từ Vũ:
Lòng Xuân lơ đãng, má Xuân hồng
Cô gái Xuân mơ chuyện vợ chồng
Đôi tám Xuân đi trên mái tóc
Đêm Xuân cô ngủ có buồn không?
(Gái Xuân)

Ca từ của một số bản nhạc xuân khác trông có vẻ "khách quan" hơn, ít ra là trên hình thức. Chẳng hạn như Đón Xuân của Phạm Đình Chương, "thoáng" và đầy tình nhân loại:
Vui trong bình minh
Muôn loài chim hát vang mọi nơi
Đem trong tiếng cười
Cho kiếp người tình thương đắm đuối
Ánh Xuân đem vui với đời


Với Bảo Chấn và Dương Thụ, thì xuân hiện ra với vẻ gần gũi và đơn giản trong một cấu trúc ca từ mới mẻ:
Này là cỏ non rất mềm/Này là mùa xuân rất hiền
Này là hoa rất thơm/Này là giọt sương trĩu nặng
Hạt ngọc trên lá cỏ
Trên bông tầm xuân trước hiên nhà

(Hoa cỏ mùa xuân/ Bảo Chấn)

Con chim bồ câu bé nhỏ
Bay qua vùng trời, vùng trời mùa xuân.
Tia nắng từ đâu đến ở
Long lanh từng ô cửa, ô cửa mùa xuân

(Hơi thở mùa xuân/ Dương Thụ)

http://mp3.zing.vn/mp3/nghe-bai-hat/Hoi-Tho-Mua-Xuan-Thanh-Lam.IWZ9ZB67.html
(Thanh Lam)

http://mp3.zing.vn/mp3/nghe-bai-hat/Hoi-Tho-Mua-Xuan-Bao-Yen.IWZAI7IZ.html
(Bảo Yến)

Phạm Duy thì đầy hiện thực:
Nắng khắp phố phường và Xuân ngay trong vườn
Hoa cười lên hương
Dừa cao nghe ngóng, máu Xuân trong lòng
Tràn lan trong gió cong

(Xuân nồng)

Trong lúc đó, Từ Công Phụng có nét duyên dáng riêng cả về nhạc và lời khi ca ngợi mùa xuân:

http://www.youtube.com/watch?v=sEdAskuYRec
(Tuấn Ngọc)

Rồi mai có một lần tôi đưa em
Đưa em về miền nắng ấm
Những con chim thôi ngủ
Sau mùa đông lạnh căm
Hát lên gọi mùa xuân rạng rỡ
Đem mặt trời tô mắt dại tuổi mơ

(Mùa xuân trên đỉnh bình yên)

Đấy, các bạn xem, nhạc sĩ nào cũng dùng những lời lẽ thật đẹp, thật đầy và thật dễ thương để mô tả hiện thực mùa xuân, từ giọt sương, con chim, tia nắng, ô cửa, tiếng cười. Thực tế thì mùa xuân đẹp thật. Bức tranh ảm đạm của những ngày đông mưa phùn gió bấc, tuyết giá lạnh lùng được thay thế bằng bức tranh trong sáng của mùa xuân. Thiên nhiên, sinh vật, cảnh sắc đều đổi khác. Từ u ám sang tươi vui. Từ úa tàn sang nở nụ. Thật ra, không cần chim hót, hoa cười, không cần nắng ấm thì có lẽ mùa xuân vẫn cứ là... mùa xuân. Nếu trời mưa à? Thì là mưa xuân. Nếu lỡ có rét thì cũng là cái rét mùa xuân. Vì mùa xuân thực sự là mùa xuân ở trong lòng. Như trên đã nói, mùa xuân là mùa của tình yêu. Xuân và tình kết thành một. Thành thử Nhạc Xuân cũng chính là nhạc tình:

http://www.youtube.com/watch?v=mobgzK40zRw&feature=related
(Bằng Kiều)


Giọt mưa nào rơi thật êm trên phố phường
Mùi hương nào thơm thật thơm trong gió thoảng
Và em đợi anh đợi anh như đã hẹn
Nghe trong mưa đêm mùa xuân lặng lẽ say

(Lắng nghe mùa xuân về/Dương Thụ)

Nhà thơ Kim Tuấn (qua Nguyễn Hiền phổ nhạc) bạo dạn hơn và lẳng lơ hơn vì dám cho em cả... mùa xuân (làm như mùa xuân là của riêng ông ấy!):
Anh cho em mùa xuân
Nụ hoa vàng mới nở
Chiều đông nào nhung nhớ
Đường lao xao lá đầy
Chân bước mòn vỉa phố
Mắt buồn vin ngọn cây
Anh cho em mùa xuân
Mùa xuân này tất cả
Lộc non vừa trẩy lá
Lời thơ thương cõi đời
Bầy chim lùa vạt nắng
Trong khói chiều chơi vơi

(Anh cho em mùa xuân)

Tán tỉnh em (và tán tỉnh mùa xuân thế là hết sẩy!). Chẳng biết cô em nhận cái mùa xuân lớn rộng như thế rồi "xài" sao cho hết? Một nụ hoa thì còn được. Ở đây là cả đường lao xao lá, cả chân bước trên hè phố, lại lộc non, lại lời thơ, lại bầy chim, lại vạt nắng và... tất cả, chao ôi là nhiều!

1   2   3

NHẠC XUÂN (III)

Không phải ai cũng "táo tợn" như Kim Tuấn và Nguyễn Hiền. Có người ngập ngừng, khó khăn trong việc tỏ tình mặc dầu xuân mang lại nhiều điều kiện thuận lợi:

http://mp3.zing.vn/mp3/nghe-bai-hat/Loi-To-Tinh-Mua-Xuan-Phuong-Uyen-Le-Minh.IW6ZBW9I.html

Mùa xuân đến đạp xe trên phố tóc xõa vai mềm
Mùa xuân hái nụ hoa thơm ngát nở trên môi hồng
Mùa xuân rất hiền lặng yên ngồi nghe tôi hát
Và tôi biết rằng nói yêu em là điều khó khăn.

(Lời tỏ tình mùa xuân/ Thanh Tùng)

Tôi không tin người ta lại có thể khó khăn như thế khi muốn tỏ tình trong mùa xuân. Chỉ trừ khi mình lỡ có người yêu khác rồi! Có người lại làm bộ như trong Mùa xuân yêu em, thơ Đỗ Quý Toàn, nhạc Phạm Duy:
Ngồi xuống đây nghe chim là chim đang hót
đồng cỏ như bàn tay
trời trong mắt say
ta ngó nhau ôi còn biết nói gì
hai đứa ngồi ngồi đó
như hai hòn bi


Thực ra, nghe những khúc hát trên, đôi khi tôi tự hỏi không biết các nhạc sĩ đã mượn mùa xuân để yêu em hay mượn em để tả mùa xuân. Vì mùa xuân nên yêu em, yêu em thêm hay vì yêu em nên yêu cả mùa xuân. Hay chỉ là... tưởng tượng.

Phạm Duy có lẽ là nhạc sĩ có nhiều bài hát về mùa xuân nhất. Không kể bài Bến Xuân viết chung với Văn Cao, một mình ông có đến gần 10 bài về xuân: Trên đồi xuân, Mừng xuân, Mùa xuân máu đổ, Hoa xuân, Xuân ca, Xuân hành, Xuân hiền, Xuân nồng, Xuân thì, Xuân trên buôn. Tình xuân trong Phạm Duy thường mở rộng. Ông đi từ tình yêu đôi lứa cho đến tình yêu nhân loại. Trong bài Hoa xuân, nhạc sĩ bắt đầu bằng mấy nét chấm phá về mùa xuân:
Xuân vừa về trên bãi cỏ non
Gió xuân đưa lá vàng xuôi nguồn
Hoa cười cùng tia nắng vàng son
Lũ ong tươi cười cánh tung tròn


Cỏ, gió, lá, hoa, nắng, ong. Hòa hợp và vui vẻ. Nhưng, bằng một cái nhìn rộng lượng, ông nhìn thấy một hình ảnh khác hẳn. Hoa chẳng yêu chỉ "cánh bướm lả lơi", mà yêu người lao động, yêu anh chiến sĩ, yêu người thi sĩ nghèo miền quê, yêu cô thôn nữ đương độ xuân thì, yêu em bé, yêu người già. Càng yêu xuân, ông càng kêu gào:
Xuân! Hoa tỏa hương mới
Nhân quần ân ái đã kêu đòi niềm vui
Xuân! Hoa là tình tôi
Đua nở cùng ai, cùng luyến yêu mọi nơi.


Trong Xuân ca, ông đi sâu vào ý nghĩa uyên nguyên của ý niệm về xuân:

http://www.youtube.com/watch?v=147uOhJJ9dE&feature=related
(Dạ Nhật Yến, Kim Huyền, Trúc Quỳnh)

Xuân trong tôi đã khơi trong một đêm vui
Một đêm, một đêm gối chăn phòng the
đón cha mẹ về
Xuân âm u lắt leo trong ngồn suối mơ
Bừng reo rồi theo nắng lên từ cha
chói chan lòng mẹ


Đoạn nhạc này có ý nghĩa thế nào? Nhà văn Phạm Xuân Đài cho biết ông không lưu ý đến ý nghĩa đặc biệt của đoạn nhạc này cho đến khi tình cờ một cô bạn gái người Thụy Điển cho ông biết rằng nó mô tả động tác ái tình của cha và mẹ. Phạm Xuân Đài viết:
"Thú thật lúc bấy giờ tôi ngỡ ngàng. Tôi đã hát Xuân ca nhiều lần, và không lưu ý để hiểu hết ý nghĩa của ngay đoạn mở đầu như cô gái Thụy Điển đã nhìn thấy trong bản dịch tiếng Anh. Thường bài hát nào cũng thế, thoạt tiên người ta rung cảm vì âm hưởng của lời lẽ ngân lên hơn là chính ý nghĩa của lời lẽ đó, nhất là loại ý nghĩa thâm trầm. Nhưng sau khi nói chuyện với cô bạn, tôi bỗng "ngộ" toàn bộ nội dung mấy câu trên, và có cảm giác như mình ý thức được tình trạng của mình từ khi mới chỉ là một tế bào, một con tinh trùng giữa cõi âm u của "nguồn suối mơ" trong cha tôi, để vào đêm gối chăn phòng the đầu tiên ấy, theo cơn "nắng lên từ cha" mà được phóng vào làm chói chan lòng mẹ. Đó mới là nguồn cội của cái gọi là xuân của một đời người. Ca tụng mùa xuân thì phải bắt đầu từ tình trạng ấy, chỗ thâm sâu, chỗ uyên nguyên của tất cả những biểu hiện về sau mà người ta vẫn ca tụng mùa xuân."

Nói đến Phạm Duy thì có lẽ cũng phải nói đến Trịnh Công Sơn. Trịnh Công Sơn có bài nhạc xuân nào không? Có và không. "Có" là ông có nói đến mùa xuân. Nhưng "không" là vì thực ra xuân của ông chẳng xuân tí nào. Ông muợn mùa xuân để mô tả cái khác. Trong một vài ca khúc, ông đề cập đến mùa xuân như là một ý niệm về vòng quay không ngừng của thời gian qua bốn mùa xuân, hạ, thu, đông:
Vừa tàn mùa xuân rồi tàn mùa hạ
Một ngày đầu thu nghe chân ngựa về, chốn xa

(Một cõi đi về)

http://mp3.zing.vn/mp3/nghe-bai-hat/Goi-Ten-Bon-Mua-Thai-Hien.IW606OO9.html
(Thái Hiền)

Em đứng lên mùa xuân vừa mở
Nụ xuân xanh cành thênh thang chim về
vào ngày tuổi em trên cành bão bùng.
Rồi mùa xuân không về mùa thu cũng ra đi
mùa đông vời vợi, mùa hạ khói mây...

(Gọi tên bốn mùa)

một bài hát khác có tựa đề rất "xuân" là Ru em từng ngón xuân nồng, có đoạn viết:
Thôi ngủ đi em
Mưa ru em ngủ, tay em ướt nụ
Nuôi trọn một đời nuôi một đời người
Mùa xuân vừa đến xin mãi ăn năn mà thôi.


Chẳng thấy xuân nồng đâu, chỉ thấy ăn năn và muộn phiền. Tất cả chỉ vì Trịnh Công Sơn nhìn mùa xuân chẳng phải là cái gì khởi đầu, chẳng phải cái gì là mới. Đó chỉ là một vòng sinh diệt miên man. Xuân đến rồi xuân lại đi. Một vòng quay bất tận. Tất cả nằm trong một cõi rất giới hạn: cõi đi về.
Trên hai vai ta đôi vầng nhật nguyệt
Rọi xuống trăm năm một cõi đi về.


Trịnh Công Sơn còn có một bài khác với một tựa đề rất "xuân": Một buổi sáng mùa xuân. Ta tưởng sẽ được nghe nói về chim, về hoa, về nắng, về vân vân. Không. Hãy nghe:

Một buổi sáng mùa xuân
Một đứa bé ra đồng
Đạp trái mìn nổ chậm
Xác không còn đôi chân
Một buổi sáng mùa xuân
Ngực đứa bé tan tành
Ngàn hoa đồng cỏ nội
Cúi xuống nhìn con tim
(...) Một buổi sáng mùa xuân
Một đứa bé yên nằm
Bàn tay cầm cỏ dại
Có hoa vàng mong manh.


Không thấy mùa xuân đâu, chỉ thấy cái chết. Ông đang mô tả một trong những bi kịch của chiến tranh. Hay thì hay thật. Nhưng thảm quá!

Việt Nam ta thì có Nhạc Xuân. Vậy thì người Tây phương có nhạc xuân hay không nhỉ? Có lẽ có, nhưng chắc không nhiều như nhạc xuân Việt Nam. Lễ lạc của họ là Giáng Sinh. Họ xem Chúa ra đời là đem mùa xuân về cho nhân loại rồi, nên chẳng cần mùa xuân thiên nhiên. Một trong những bài rất nổi tiếng và trong vài năm vừa qua rất phổ biến trong cộng đồng Việt Nam (và thậm chí hòa tan trong nhạc Xuân Việt Nam): Happy New Year. Đây là một bài hát rất hay, ca từ rất nhân bản. Xin chép ra nguyên bài ở đây để tặng bạn nào chưa có dịp đọc qua lời ca: http://www.youtube.com/watch?v=dcLMH8pwusw

No more champagne/And the fireworks are through
Here we are, me and you
Feeling lost and feeling blue
It's the end of the party
And the morning seems so grey
So unlike yesterday/Now's the time for us to say...

Happy new year! Happy new year!
May we all have a vision now and then
Of a world where every neighbour is a friend
Happy new year! Happy new year!
May we all have our hopes, our will to try
If we don't we might as well lay down and die
You and I

Sometimes I see/How the brave new world arrives
And I see how it thrives/In the ashes of our lives
Oh yes, man is a fool
And he thinks he'll be okay
Dragging on, feet of clay
Never knowing he's astray/Keeps on going anyway...

Happy new year! Happy new year!
May we all have a vision now and then
Of a world where every neighbour is a friend
Happy new year! Happy new year!
May we all have our hopes, our will to try
If we don't we might as well lay down and die
You and I

Seems to me now/That the dreams we had before
Are all dead, nothing more/Than confetti on the floor
It's the end of a decade
In another ten years time
Who can say what we'll find
What lies waiting down the line
In the end of eighty-nine...

Happy new year! Happy new year!
May we all have a vision now and then
Of a world where every neighbour is a friend
Happy new year! Happy new year!
May we all have our hopes, our will to try
If we don't we might as well lay down and die
You and I

Super Trouper (1980)

Bản nhạc này do ban Super Trouper (tức ban nhạc ABBA, Thụy Điển) biên soạn và trình diễn (đơn ca với sự phụ họa của toàn ban) rất tuyệt vời. Tiết tấu lạ, nhịp vừa phải, nghe xong muốn nghe lại ngay. Ca từ đồng thời cũng là một bài thơ. Một bài thơ hay, đượm mùi triết lý. Tuyệt vọng chan hòa trong hy vọng. Chúng ta mong mỏi được nhìn thấy một thế giới mới ra đời, trong đó mọi người đều là bằng hữu. Nhưng con người thì điên cuồng mà vẫn tưởng mình tỉnh táo, cứ tiếp tục lê bước mà chẳng hay đã lạc đường... Oh yes, man is a fool/And he thinks he'll be okay/Dragging on, feet of clay/Never knowing he's astray/Keeps on going anyway... Một thập niên qua rồi. Bao nhiêu ước mơ chúng ta từng có đều đã tan thành mây khói. Chẳng biết một thập niên tới đây thì cái gì đang chờ ta ở phía trước. Nhưng dù sao, ta cũng cứ hy vọng. Bởi vì "nếu chúng ta không còn hy vọng thì chúng ta chỉ còn nằm xuống và chết mà thôi". If we don't we might as well lay down and die

Vâng, dù sao, mùa xuân cũng là mùa của hy vọng:
Xuân tôi ơi! Sức Xuân tôi còn khát khao
Dù nay, dù mai cũng như mọi ai
chết trong địa cầu
Xuân muôn năm, có ta Xuân còn hơi Xuân
Thì xin, thì Xuân hãy cho tình nhân
sống thêm vài lần.
Xuân ơi Xuân! Xuân ới Xuân ơi!
Xuân ơi Xuân! Xuân ới Xuân ơi!

(Xuân ca/Phạm Duy)

Xuân ơi, ơi Xuân!

Trần Doãn Nho
(Viết 1/2002, nhuận sắc 1/2011)

Chú thích:
(1) Phạm Xuân Đài, Tạp chí Văn, số đặc biệt về Phạm Duy, tháng 6&7, 2002, trang 120.

1   2   3