Hiển thị các bài đăng có nhãn Đỗ Lai Thuý. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn Đỗ Lai Thuý. Hiển thị tất cả bài đăng

Thứ Ba, 7 tháng 7, 2020

Đỗ Lai Thúy: Nhất Linh - Công Trình Hiện Đại Hóa

Người quay tơ đôi bạn tối tăm anh phải sống chứ sao đoạn tuyệt? 
Đời mưa gió lạnh lùng bướm trắng buổi chiểu vàng đâu nhỉ nắng thu?

Vũ Hoàng Chương (Câu đối khóc Nhất Linh)

Thường với các nhà văn, trong một con người bao giờ cũng có nhiều con người. Nhất Linh càng như vậy. Bởi thế, người ta có thể đến với ông từ nhiều phương diện: báo chí, văn học, mỹ thuật, văn hóa, chính trị... Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn ông ở những phương diện biệt lập thì dễ dẫn đến những ngộ nhận của kẻ sờ voi. Vậy, phải tìm một cách tiếp cận nào đó để có thể thống nhất được các mặt đối lập trong ông nhằm tạo ra một Nhất Linh duy nhất mà vẫn không làm mất đi sự đa diện ở một con người. Tôi nghĩ chỉ có thể đặt ông vào tiến trình hiện đại hóa của văn học dân tộc, đặc biệt trong bối cảnh văn hóa giai đoạn 1932 - 1940 của thế kỳ trước.

Từ năm 1900 đến năm 1932 là giai đoạn của những "trí thức Nam Phong", những người vừa giỏi Hán học vừa giỏi Tây học, muốn dung hòa văn hóa Đông Tây nhằm đặt nền móng lâu dài cho sự phát triển của văn hóa, văn học Việt Nam theo chiểu hướng hiện đại hóa. Họ đã dịch, biên khảo, giới thiệu những tư tưởng Đông Tây nhằm thâu thái lấy tinh hoa cho một nển quốc học đang manh nha. Tuy nhiên, đến 1932, xã hội Việt Nam đã trưởng thành một thế hệ trí thức mới, tạm gọi là trí thức Tây học bản địa, mà trình độ căn bản là Tây học hoặc hoàn toàn Tây học. Họ học trung học vào những năm 1925-1926 và trưởng thành vào đầu 1930. Mang nhiệt huyết của những phong trào đòi ân xá Phan Bội Châu và đưa tang Phan Chu Trinh, mang thất vọng bởi cuộc khởi nghĩa Yên Bái không thành công, họ dồn lòng yêu nước của mình vào xây dựng một nền văn hóa mới để thúc đẩy sự canh tân đất nước mau chóng hơn. Khác với thế hệ đàn anh, thế hệ này không muốn làm khảo cứu nữa, mà muốn sáng tác. Một phần để khẳng định tài năng cá nhân của mình, phần khác để nâng văn hóa Việt ngang bằng thế giới, giống như thế giới.

Trước đây, thế hệ trí thức Nho giáo Lê Quý Đôn muốn khẳng định văn hóa Việt Nam bằng việc làm cho nó trở nên giống như văn hóa Trung Hoa. Thế hệ trí thức Tây học bản địa cũng muốn khẳng định văn hóa Việt Nam bằng việc xây dựng nó giống như văn hóa châu Âu. Có lẽ, cho đến bây giờ chúng ta chưa đủ vốn và đủ bản lĩnh để không khẳng định giống, mà khẳng định khác với các nển văn hóa bên ngoài. Tuy vậy, tầng lớp trí thức Tây học bấy giờ cũng đã tạo dựng được một thời đại văn hóa hiện đại rực rỡ với những thể loại mới như Thơ Mới, tiểu thuyết hiện đại, kịch nói, tân nhạc, hội họa sơn dầu và sơn mài...