Chủ Nhật, 24 tháng 1, 2021

Ngự Thuyết: Rừng Sâu

Người ta lúc mới sinh ra đời tính vốn thiện (Nhân chi sơ tính bản thiện). Hay vốn ác? Câu nói đó đã được đặt ra từ ngàn xưa. Thiện chăng? Rồi vì hoàn cảnh xấu xa mà biến thành ác. Hay ác chăng? Rồi nhờ hoàn cảnh tốt đẹp trở thành thiện. Hay người ta lúc mới sinh ra không thiện, không ác. Môi trường sống, hoàn cảnh sống, trình độ giáo dục, chế độ xã hội, vân vân, sẽ quyết định bản tính của con người? Hay mỗi người là một cá thể riêng biệt trong đó thiện hay ác có tính cách tiên thiên, tiền định. Hoặc do nghiệp duyên như trong giáo lý nhà Phật?

Vậy thì cá nhân tôi nên được sắp vào loại mục nào? Có khá hơn một số loài thú dữ trong rừng hay không về mặt thiện, ác.

Số là.

Hồi nhỏ tôi thích nhìn ngắm chim đậu trên cây, và nghe nó hót. Hình dáng của nó trông thật đẹp đẽ, thanh thoát, tiếng nó hót nghe thật du dương, êm ái. Mà cũng kỳ cục, lại rất thích bắn chim. Tôi có tay “sát điểu”, bắn ná cao-su giỏi, để phân biệt với mấy thằng nhóc khác có tay “sát ngư”, câu cá giỏi. Những giờ rảnh rỗi đi học về hoặc cuối tuần, tôi thường xách ná đi bắn chim. Lúc đó tôi học lớp sáu hay lớp bảy trung học, mỗi khi đi bắn chim có mấy đứa con nít cùng xóm đi theo. Con nít thích tôi, tôi cũng thích chúng nó. Gặp chim gì cũng bắn, chim sẻ, chim sáo, chào mào, cà cưỡng, bồ chao, cu gáy, cu ngói, chèo bẻo ... Hay những loại chim nhỏ tôi không biết tên, thì gọi chung là chim sâu. Có hôm thấy chim giàng giàng cánh lớn bay lượn trên không trung, tôi giương ná bắn đại. Thế mà chó ngáp phải ruồi, trúng. Con chim bị đạn lạc (đạn: đá cuội nho nhỏ, tròn tròn, bắn mới chính xác), rơi chập chờn như chiếc lá to bảng. Đúng ra, khi rơi nó chưa chết, cố vẫy cánh lần cuối cùng.

Hạ xong một con chim, tôi lấy mảnh chai cứa lên nạng ná một vạch nhỏ làm dấu ghi thành tích. Hết chỗ làm dấu thì thay nạng ná khác. Mấy em bé đi theo có khi phải chui qua hàng rào tre, hóp vào vườn người ta để lượm chim bị hạ, có khi phải chui vào bụi rậm gai gốc, trầy trụa cả chân tay. Thế mà chúng cũng tranh nhau để được tôi chọn chạy lượm chim. Chờ bắn hạ được vài ba con, tôi bảo chúng nó làm thịt. Đứa thì nhổ lông chim, đứa thì lấy dao mổ bụng chim moi hết ruột gan vất đi, đứa thì nhóm lửa. Xong, nướng. Chia nhau ăn mỗi đứa một miếng nhỏ xíu, thơm thơm, beo béo, tanh tanh. Tụi nó nhường cho tôi ăn thêm cái đầu. Hai ngón tay cầm lấy mỏ chim đã bị cháy khét, đun đầu chim vô miệng, nhai rụm rụm, khoái trá. Cuộc “đi săn tập thể” thế là đã được kết thúc một cách vui sướng, thơ ngây. 

Đông Hương: Bóng Cuộc Đời Mình

Hình minh hoạ, Three Lions/Getty Images
Lang thang vào cõi mênh mông
cái nhìn lạ lẫm vô hồn không vui
tôi như chiếc bóng cuộc đời
gót in trên bụi phủ rơi cao tầng

*
Lang thang trong cõi phù vân
nghe từng bước nhẹ lâng lâng in đường
tôi nhìn bóng tôi chao nghiêng
chênh vênh sa mạc cát thiên thu vàng

*
Lang thang giữa biển sóng cuồng
tôi chìm sâu tuốt đáy hồn đạ̣i dương
ở đây là chốn xa trần
rêu rong phủ kín, níu chân vô thường

*
Lang thang về hướng con đường
ngôi vườn tri kỷ cây tình mọc hoang
tôi ngồi ôm cội gốc quen
miên man để nhớ không ngoan phiêu bồng...

Đ.H.

Phạm Phú Minh: Họa sĩ Thái Tuấn và báo Thế Kỷ 21

một mảnh ký ức nhỏ của Phạm Phú Minh 

Một số các bức tranh bản gốc họa sĩ Thái Tuấn gửi cho báo Thế Kỷ 21

Suốt mấy tháng trong năm 2016, nhà văn Trần Doãn Nho và tôi, như là việc hỏi đáp trong một cuộc phỏng vấn, liên tục trao đổi nhiều e-mail về nhiều vấn đề liên quan đến hoạt động báo chí, văn hóa của tôi từ ngày đến Mỹ, trong đó có việc tôi tham gia tòa soạn tạp chí Thế Kỷ 21 kéo dài 15 năm từ 1993 cho đến 2007. Về phần đóng góp mặt mỹ thuật cho tờ báo, tôi có ghi lại như sau :

Nhưng tôi sẽ rất thiếu sót nếu không nhắc tới các họa sĩ đã đóng góp tài hoa của mình để giúp cho phần mỹ thuật của tờ báo. Trước hết là đôi nghệ sĩ Nguyễn Đồng-Nguyễn Thị Hợp, suốt 18 năm từ số đầu tiên cho đến số cuối cùng của Thế Kỷ 21 đã giữ công việc trình bày bìa báo và đóng góp các minh họa cho các trang trong. Họa sĩ Ngọc Dũng và Vũ Thái Hòa (Pháp) ngay trong những số đầu tiên đã đóng góp nhiều hình vẽ trang trí, các năm sau có các họa sĩ Thái Tuấn, Đinh Cường gửi tranh đóng góp rất tích cực lâu dài. Các họa sĩ cũng nhiều lần gửi hình chụp các bức tranh yêu thích của mình để làm bìa báo. Thời đó, thập niên cuối của thế kỷ 20 và những năm đầu của thế kỷ 21, quý vị họa sĩ đều gửi họa phẩm trên giấy, bằng đường bưu điện. Về hý họa, các số đầu thường có tác phẩm ký tên Gúc và Kúm (cho tới nay tôi cũng chưa được biết quý vị này là ai), rồi đến họa sĩ Hiếu Đệ cộng tác một thời gian. Họa sĩ Babui Mamburao vẽ hý họa cho Thế Kỷ 21 trong mười mấy năm liền cho đến ngày báo đóng cửa.

Trần Kiêm Đoàn: Bún Bò Huế

Bún không phải chỉ đơn thuần là một món ăn truyền thống của Huế, nhưng đối với người Huế, bún còn là một phần lối sống “Kiểu Huế.” Kiểu Huế là nghèo mà vẫn sang, vui rộn rã mà vẫn man mác buồn, ngoài mặt phẳng lặng mà trong lòng dậy sóng, không soi bóng mình trong gương mà soi bóng mình trong đôi mắt của người thương, bè bạn, xóm giềng. Người ngọai quốc như ông Foulon cũng nhận xét về sự mâu thuẫn của Huế: “Tóc tang cười nụ, vui mừng thở than!” (Lê Văn Lân dịch)

Huế mâu thuẫn từ buổi mới vào đời, đài các từ ngày mới có tên. Tên đất thì nhỏ như nốt ruồi son: Ô, Rí, Huế... mà tên người lại dài lướt thướt như mái tóc mây dài chấm gót: Công Tằng Tôn Nữ Thị Sông Hương, Nguyễn Khoa Hoàng Thành, Tôn Thất Quỳnh Phương... Huế quá trầm lặng và chật như cái bể cạn mà phải chứa những tâm hồn bão nổi sông hồ, nên dân Huế ngoài mặt hiền khô mà trong lòng cưu mang những bến bờ viễn xứ, sẵn sàng phản kháng và rực lửa đấu tranh “dấy loạn” như Lục Vân Tiên ra đường thấy việc bất bằng chẳng tha. Cái dấy loạn bạo liệt nhưng nên thơ và lý tưởng quá đà của những tâm hồn lãng mạn kiểu Huế chỉ làm cho Huế thành đất dấy nghĩa nhưng không thể nuôi lớn Huế thành căn cứ địa, chiến khu như Tân Sở, Ba Lòng. Xưa vua Hàm Nghi và vua Duy Tân chỉ có những phút huy hoàng và chợt tắt ở Huế, để rồi suốt canh thâu le lói ở phương nào. 

Tô bún bò Huế cũng là một biểu hiện của văn hóa Huế vì đây cũng là một sự “dấy nghĩa” trong truyền thống nấu ăn khi cho bò nổi heo chìm trong cùng một nồi, trộn lẫn hai tính chất mâu thuẫn “bò nấu thì teo, heo nấu thì nở” thành một thể hài hòa. Huế đã dùng sả để “chuyên trị” thịt bò chứ không dùng ngũ vị hương để chuyên trị như truyền thống lâu đời ở Trung Hoa và miền Bắc. Tô bún Huế mang hương vị “rất Huế” để mà cảm nhận và thưởng thức như cảm nhận và thưởng thức mùi khói sóng buổi chiều trên sông Hương. Tự nhiên như: “Nó ngon thì tại nó ngon. Có chồng thì phải nuôi con, thờ chồng”. Cái dễ giận nhất của người Huế là “mình cảm thấy...” mà không cần lý luận. Bởi vậy, hình như càng đem lý tính để phân tích các món ăn Huế, cái hiểu về hương vị thực tế càng xoải cánh bay xa...

Thứ Bảy, 23 tháng 1, 2021

Hoàng Kim Oanh: Nguyễn Thị Hoàng - “Đâu Biết Đời Kia Vẫn Đợi Chờ”...

Nhà văn Nguyễn Thị Hoàng tại buổi Cà Phê Văn Học
(ảnh Trần Viết Ngạc) 
"Chợt thấy nhà ai cây trổ hoa
Ơ hay xuân tới tự bao giờ
Lòng ta tàn lạnh như mùa tận
Đâu biết đời kia vẫn đợi chờ"

(Nguyễn Thị Hoàng, Mây bay qua trời xưa, tr.232)

1. 

Như một gọi mời bất chợt, cái tên Nguyễn Thị Hoàng bật lên trong tôi cả một miền ký ức tưởng đã lãng quên gần nửa thế kỷ trước. Uyên Thao khi “Lược ghi về văn nghệ nữ giới Việt Nam” trong công trình Các nhà văn nữ Việt Nam 1900-1970 (Nxb Nhân Chủ, 1973) cho rằng văn chương nữ giới Việt Nam có hai mốc phát triển quan trọng. Đó là năm 1928 khi nữ sĩ Tương Phố với Giọt lệ thu lần đầu xuất hiện trên tạp chí Nam Phong như một ghi nhận tài năng nữ giới trong văn chương, mở ra nhiều khuôn mặt nữ giới trên thi văn đàn. Và năm 1966, chính là năm khẳng định sự có mặt của văn chương nữ giới với Đêm nghe tiếng đại bác của Nhã Ca, Vòng tay học trò của Nguyễn Thị Hoàng và Mèo đêm của Nguyễn Thị Thụy Vũ. Với hai tác phẩm sau này “người ta không còn thấy dáng dấp e dè của nguời nữ trong sinh hoạt văn nghệ nữa, cái dáng dấp thường tạo một thành kiến là nữ giới không thể chiếm một chỗ ngồi chính thức trong văn nghệ” (sđd, tr.27-8). Có thể nói, nếu ở mốc thứ nhất chỉ là sự ghi nhận của một tác giả thì sang mốc thứ hai này, văn nghệ nữ giới được biết đến “qua nhiều tác giả, đồng thời những tác phẩm thành công” và Uyên Thao cho rằng “nữ giới đã tạo được một thế đứng hết sức quan trọng.” (sđd,tr.29). 

Amanda Gorman: Ngọn Đồi Ta Trèo (Bản dịch của Trần Mộng Tú từ bản Anh Ngữ: The Hill We Climb - Amanda Gorman)

Amanda Gorman trình bày trong lễ đăng quang của Tổng Thống Joe Biden vào ngày 20 tháng 1, 2021. Hình PATRICK SEMANSKY/POOL/AFP via Getty Images

Ngày đã bắt đầu rồi
Sao vẫn đầy bóng tối
Mất mát nào cưu mang
Đại dương nào ta lội

Từ bụng con quái thú
Ta bước đi can trường
Yên lặng ở quanh ta
Chẳng phải là êm ả

Trong tín điều đưa ra
Công bằng hay công lý
Chưa định phân rõ ràng
Thì bình minh đã đến

Ta đã có kết quả
Không biết bằng cách nào
Ta đã được chứng kiến
Một cường quốc còn nguyên
Dẫu chưa được hoàn thiện

Ta chính là hậu duệ
Của thời điểm xa xưa
Nơi đứa bé da đen
gày gò, sống với mẹ
một bà mẹ độc thân
đứa bé được đọc thơ
ngày đăng quang Tổng Thống
nó mơ làm Tổng Thống

Mặc dù rất xa vời
Những lịch lãm uyên nguyên
Không thể nào dựng được
Một đế chế hoàn toàn
Chúng ta chỉ ao ước
Một liên minh an hòa
Một chính quyền tôn trọng
Văn hóa và màu da

Chúng ta cùng ngước nhìn
Không vì ai bên cạnh
Mà hãy nhìn những gì
Sừng sững giữa chúng ta

San bằng hố chia rẽ
Kéo chia biệt ra xa
Đặt tương lai trên hết
Chỉ còn Ta với Ta

Hãy bỏ khẩu súng xuống
Để cánh tay nối dài
Không ai tổn thương cả
Mọi người đều an hòa

Để thế giới công nhận
một sự thật hiển nhiên
trong nước mắt trưởng thành
đớn đau ta hy vọng

Ta gắn liền với nhau
Không phải vì thất trận
Mà cho chính chia rẽ
Không có dịp nẩy mầm

Trong Kinh Thư đã nói
Chúng ta được nghỉ ngơi
Dưới dàn nho xanh tươi
Dưới cây vả an bình

Hãy sống cương vị mình
Không làm ai sợ hãi
Thanh kiếm không mang lại
Vinh quang bằng nhịp cầu

Ngọn đồi ta trèo lên
Khi là dân tộc Mỹ
Không bởi vì kế thừa
Mà chúng ta bước vào

Cùng chung nhau hàn gắn
Cùng chung nhau chia sẻ
Chúng ta đã nhìn thấy
Quốc gia gần nát tan

Thay vì chia sẻ nhau
Lại đang tâm chia rẽ
Dân chủ bị trì hoãn
Nhưng không mất bao giờ

Hãy trông vào sự thật
Lịch sử đã chứng minh
Dân chủ đôi khi trễ
Nhưng không mất bao giờ

Đã đến thời cứu độ
Phút kinh hoàng đã qua
Sức mạnh và lòng dân
Ta lật trang Sử mới

Ta tặng nhau tiếng cười
Niềm tin và hy vọng
Trong khoảnh khắc sinh tử
Sức mạnh ta vô cùng

Nếu có ai muốn biết
Làm sao vượt thảm bại
Hãy kiên cường đáp lại
Tai ương không đánh bại
Đè bẹp được chúng ta

Không quay về chốn cũ
Ta đi về tương lai
Một xứ sở bầm dập
Nhưng nguyên vẹn hình hài

Một đất nước oai hùng
Nhưng tràn đầy đức hạnh
Một dân tộc tự do
Cầm trong tay sức mạnh

Ta không quay đầu lại
Không ngập ngừng đắn đo
Không để ai đe dọa
Ta quay đầu trở lui

Mỗi hành động của ta
Phải vô cùng thận trọng
Những lầm lẫn của ta
Thế hệ sau mang vác

Ta kết hợp tình thương
nhân từ và sức mạnh
tình yêu thành di sản
cho con cháu chúng ta

Để lại một quốc gia
đẹp hơn nơi ta qua
nơi mỗi hơi ta thở
cho con cháu chúng ta

Từ bộ ngực bằng đồng
Bàn tay ta cùng vỗ
nâng thế giới bi thương
thành thế giới tình thương

Từ viễn Tây núi vàng
Từ Đông Bắc lộng gió
Nơi cha ông ta đã
Làm cách mạng khơi nguồn

Từ Trung Tây đại hồ
Từ miền Nam nắng lửa
Ta gọi nhau trỗi dậy
Ta xây lại hoang tàn

Ta đi vào ngõ ngách
Góc khuất của quê hương
Sẽ tìm thấy nhiều người
Mang rất nhiều vết thương
Những vết thương rất đẹp

Khi ngày mới sẽ tới
bước ra khỏi bóng tối
hân hoan không sợ hãi
hực lửa không khiếp sợ

Bình minh được nở rộ
Khi ta giải phóng nó
Vì chính ánh sáng đó
Hắt ra từ bình minh

Chỉ cần ta can đảm
nhìn cho rõ Bình Minh
Và ta đủ can đảm
trở thành một Bình Minh.

tmt
1/21/2021


Trần Thị Diệu Tâm: Cây Platane

Hình minh hoạ, Chip Somodevilla/Getty Images

Tối hôm qua, từ căn phòng của ông Mạnh nghe có tiếng còi xe hú lên từng chập, ánh sáng chớp nhoáng chiếu vào cửa kính, như có một tai nạn xe cộ mới xảy ra. Sáng hôm nay, ông Mạnh nhìn qua của sổ thấy phía bên kia con đường lớn, cây platane đã bật gốc nằm sóng soài bên lề đường .Xe cộ qua lại đều bị chận, quay lui chạy về phía khác, chiếc xe cấp cứu màu đỏ nhấp nháy đèn báo hiệu cùng phát ra tiếng còi hụ lên từng hồi, đang đỗ gần đấy.

"Cây lớn như vậy mà đã bị tróc gốc, ngã ra đường". Ông Mạnh nghĩ thầm.

Cây platane thực sự đã chết rồi, chỏng chơ cả gốc rễ, đất đai tung tóe. Khi ông dọn đến ở đây, ông thấy nó sừng sững, thân cây cao lớn, tàn lá sum suê cho nhiều bóng mát. Người đi bộ thường đứng dưới bóng cây để chờ qua đường. Mỗi sáng thức dậy, ông kéo màn của sổ, ngó ra bên kia đường, nhìn cây. Những chòm cao đầy lá xanh đong đưa trong gió sớm, như những bàn tay dịu dàng vẫy gọi nắng ban mai, hẹn hò với đàn chim về với nhau ríu rít hoan ca. Từ tháng này qua năm nọ, mùa xuân mơn mởn chồi nẩy tược, mùa hạ nồng nàn tươi xanh, rồi mùa thu rơi đầy lệ úa vàng, và mùa đông ép mình ngủ giấc cô liêu. Nhìn cây, ông biết thời tiết bốn mùa đổi thay. Không hiểu tại sao, mà bỗng dưng đổ gục xuống mặt đường. Ông kéo kín tấm màn cửa che đi không muốn nhìn nữa. 

Võ Phiến: Bom Nguyên Tử

— Hãy nói chuyện về bom nguyên tử một chút, nên chăng?

— Không nên. Giá nói chuyện ấy hồi 1945 thì hợp thời. Bây giờ chậm mất 45 năm. Đem ra lải nhải lỡ lọt vào tai kẻ nóng tiết, không khỏi bị kêu ầm lên: “Biết rồi. Khổ lắm. Nói mãi.” Thử hỏi thời buổi này còn bụng dạ nào tán dóc về món “thời trang” áo Lemur nữa, phải không? 

Vả lại bom nguyên tử coi bộ tận số tới nơi, còn ngôn gì nữa? Vấn đề loại bỏ vũ khí chiến lược (START) đã được thoả thuận, việc loại bỏ luôn vũ khí nguyên tử ngắn tầm (SNF) cũng sắp đem ra thương nghị vào cuối năm nay. Siêu cường thỏa thuận xong là bom nguyên thử bị lôi từ kho ra hủy dần. Tuyên án, rồi xách cổ ra hành hình. Bom nguyên tử — cái khủng khiếp của một thời — đang lâm cảnh nhục nhã. Còn gì mà nói?

— Xin xét lại. Chúng ta là những kẻ yêu tự do. Vì tự do mà bỏ nước bỏ nhà. Bom nguyên tử nó... ra đi, chúng ta lại không có lời vĩnh biệt. Nỡ lòng nào?

— Yêu cầu cố gắng gìn giữ sự trong sáng của tiếng Việt. Cái gì mà tự do xen cả vào bom nguyên tử? Tối nghĩa quá.

— Thế sự sụp đổ ầm ĩ của các chế độ độc tài dữ dằn nhất mà chúng ta đang chứng kiến do đâu có? Thế sự kiện bùng phát dân chủ tự do đang làm rạng rỡ cả tâm hồn nhân loại do đâu có? Do đâu, nếu không do vũ khí nguyên tử? 

— Ta dân chủ ta tự do, ta thuận lòng dân thì phải tồn tại vững bền. Chúng độc tài chúng khát máu, tất bị dân chúng lật đổ. Ta làm ăn đúng kiểu đúng đường, nên giàu sang phởn phơ. Chúng xài thứ học thuyết kinh tế sai bét nên thất bại đói rách, suy sụm. Vũ khí nguyên tử có vai trò gì trong đó?

Thứ Sáu, 22 tháng 1, 2021

VOA Tiếng Việt: Quan hệ Việt-Mỹ thời hậu Trump - Hà Nội cần ‘khéo léo’

Với việc Hoa Kỳ có một chính quyền mới khi tân Tổng thống Joe Biden bước vào Nhà Trắng hôm 20/1 trong khi Đảng Cộng sản Việt Nam sắp quyết định đường hướng lãnh đạo cho 5 năm tới tại Đại hội Đảng 13, một câu hỏi đặt ra là mối quan hệ giữa hai quốc gia cựu thù sẽ đi theo chiều hướng nào và Việt Nam cần làm gì để tránh khả năng bị trừng phạt trả đũa mở ngỏ từ chính quyền Tổng thống Donald Trump

Trong vòng chưa đầy một tuần nữa, Đại hội 13 của Đảng Cộng sản Việt Nam sẽ khai mạc để chọn ra những nhà lãnh đạo mới và đưa ra những chính sách cho 5 năm tiếp theo. Trọng tâm của đường lối chính sách của Hà Nội, theo các nhà quan sát, là đối phó với những thách thức trong việc cân bằng mối quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ, mà trong đó Việt Nam đã trở thành một đối tác chiến lược quan trọng.

Theo một số kịch bản được nhiều người nói tới và đã được thông qua tại Hội nghị Trung ương 15 vừa rồi mà Tiến sỹ Lê Hồng Hiệp của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore cho biết thì “Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng sẽ được ủng hộ để ở lại thêm ít nhất một thời gian nữa” trong khi “Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cũng được sự ủng hộ trong Trung ương Đảng để ở lại tiếp để tiếp quản cương vị Chủ tịch nước.”

Theo dự đoán của TS Hiệp, dàn lãnh đạo của Việt Nam theo kịch bản này sẽ “vừa cũ vừa mới” khi có hai gương mặt mới trong tứ trụ – gồm Trưởng ban Tổ chức Trung ương Đảng Phạm Minh Chính được đề cử giữ chức thủ tướng trong khi Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ được đề cử vào chức chủ tịch Quốc hội.

Giáo sư Carl Thayer của Đại học New South Wales ở Úc, một nhà phân tích chính trường Việt Nam cũng có nhận định tương tự về 4 vị trí cao nhất của dàn lãnh đạo Việt Nam có thể sẽ được bầu chọn tại Đại hội Đảng 13, dự kiến diễn ra từ 25/1 đến 2/2.

TS. Phạm Quý Thọ: Đại hội 13 - Sẽ không có “bất ngờ”, nhưng tập trung quyền lực càng cao, chuyển giao càng thách thức

Hình minh hoạ. Ba lãnh đạo hàng đầu của Đảng Cộng sản VN hiện tại: (từ trái qua) Tổng bí thư kiêm Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân. Hình NHAC NGUYEN/AFP via Getty Images

Sau nhiều hội nghị trung ương về công tác cán bộ đảng, Hội nghị 15 là cuối cùng của khoá 12 đã kết thúc chóng vánh với một ngày rưỡi làm việc sau khi đã xác định được “các trường hợp đặc biệt” tham gia Ban chấp hành trung ương nhiệm kỳ 13, trong đó có dự kiến “tứ trụ”: Tổng bí thư, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính Phủ và Chủ tịch Quốc hội. Theo thông lệ, Đại hội Đảng toàn quốc 13, được tổ chức vào 25/1/2021 và Quốc hội khoá 15, dự kiến vào nửa năm sau, sẽ chính thức hoá về nhân sự lãnh đạo cao cấp và hợp pháp hoá các chức danh nhà nước theo cách “đảng cử, dân bầu”.

Sau những “bất ổn” của Đại hội 12 quyền lực đã tập trung cao độ vào Tổng Bí thư như hiện nay. “Bất ngờ” khó có thể xảy ra tại Đại hội 13, những “băn khoăn” về tiêu chuẩn hay quy chế sẽ được biện minh, tuy nhiên thực tế vận hành chế độ đảng toàn trị cho thấy khi tập trung quyền lực càng cao, chuyển giao càng thách thức.

Phạm Phú Khải: 'tình yêu sẽ trở thành di sản của chúng ta'

Thi sĩ Amanda Gorman ngâm thơ tại lễ nhậm chức của ông Biden.Hình Patrick Semansky-Pool/Getty Images

Nếu kết hợp lòng thương xót với sức mạnh, và sức mạnh với lẽ phải
Thì tình thương trở thành di sản
Và thay đổi quyền bẩm sinh
Trích từ bài thơ “Ngọn đồi chúng ta leo lên” (The hill we climb) do nhà thơ trẻ Amanda Gorman sáng tác và ngâm tại lễ nhậm chức 20 tháng Giêng 2021 của tổng thống Joe Biden.

Lễ nhậm chức tân Tổng thống Joe Biden và Phó Tổng thống Kalama Harris là một biến cố lịch sử về nhiều phương diện. Thay vì hàng trăm ngàn đến cả triệu người tham dự trực tiếp, thì kỳ này con số thật là khiêm nhường. Nó trở thành một sự kiện của truyền hình và truyền thông mạng hơn là trực tiếp. Mối lo ngại an ninh và dịch bệnh Covid-19 là nguyên nhân chính đáng để lễ nhậm chức cho tổng thống thứ 46 của Mỹ không diễn ra như thông lệ trước nay.

Thử thách đối diện của tân chính phủ là vô số, nhưng lớn nhất là: một, đại dịch Covid-19; hai, suy thoái kinh tế; ba, dân tình Mỹ phân hóa; bốn, những thách thức đối diện với dân chủ từ các chế độ chuyên chế bên ngoài Mỹ, và từ các phần tử cực đoan và nổi loạn bên trong Mỹ.

Thu Hằng: Hệ quả của việc Mỹ cáo buộc Trung Quốc "diệt chủng" người Duy Ngô Nhĩ

Chính quyền Mỹ cáo buộc Trung Quốc «diệt chủng» người Duy Ngô Nhĩ, phạm «tội ác chống nhân loại». Bắc Kinh lập tức bác bỏ «những lời dối trá phi lý», trả đũa Hoa Kỳ bằng cách trừng phạt 28 quan chức của chính quyền Trump, trong đó có cựu ngoại trưởng Mike Pompeo, người luôn kịch liệt chống Trung Quốc.

Hoa Kỳ trở thành nước đầu tiên lên án một quốc gia khác phạm tội «diệt chủng». Người Duy Ngô Nhĩ trở thành nạn nhân của «hàng loạt tội ác chống nhân loại» do chế độ Bắc Kinh gây nên ít nhất là từ tháng 03/2017. Trong thông cáo cuối cùng ngày 19/01/2021 với tư cách là ngoại trưởng Mỹ, ông Mike Pompeo cáo buộc Bắc Kinh tìm cách «hủy diệt người Duy Ngô Nhĩ một cách hệ thống».

Theo giới chuyên gia nước ngoài, có gần 1 triệu người Duy Ngô Nhĩ, theo Hồi giáo, tại Tân Cương đã phải đi cải tạo chính trị trong những «trung tâm dạy nghề» được rào chắn bảo vệ nghiêm ngặt, hơn 500.000 người được cho là bị cưỡng bức làm việc trên những cánh đồng trồng bông, phụ nữ Duy Ngô Nhĩ bị ép triệt sản, các đền thờ Hồi Giáo bị phá hủy…

Biện pháp biểu tượng


Quyết định thể hiện rõ lập trường cứng rắn của Mỹ, và sẽ được tiếp tục dưới thời chính quyền mới, trong cuộc đối đầu chưa hồi kết với Trung Quốc, từ thương mại, đến cạnh tranh công nghệ, ảnh hưởng tại khu vực Ấn Độ-Thái Bình Dương, cũng như các hồ sơ Hồng Kông và Đài Loan.

Tuy nhiên, cáo buộc Bắc Kinh «diệt chủng» chỉ mang tính biểu tượng, một đòn «tấn công ngoại giao», làm tổn hại đến uy tín và hình ảnh. Còn về mặt pháp lý, thì rất khó để trừng phạt chính quyền Trung Quốc, theo phân tích của giáo sư luật quốc tế Thibaut Fleury Graff, thuộc trường đại học Rennes (Pháp) với báo 20 minutes ngày 21/01.

Thứ Năm, 21 tháng 1, 2021

Ngô Nhân Dụng: Nước Mỹ là nước như thế nào?

Hình NICHOLAS KAMM/AFP via Getty Images

Người Mỹ không những thương yêu con mình mà còn quý con cháu người khác nữa. Thấy một trẻ em có vẻ lâm nạn, thì phải cứu. Đó là câu chuyện một cô chạy bàn ở Orlando, Florida.

Cô Flavaine Carvalho chạy bàn ở quán “Bà Khoai Tây” (Mrs. Potato). Bữa đầu năm, cô tiếp một gia đình đến ăn trưa. Cả nhà gọi món ăn, nhưng không đặt món nào cho một cậu bé. Cô Carvalho hỏi tại sao, người bố giải thích rằng đứa con sẽ về ăn ở nhà. Nhưng khi nhìn đứa bé im lặng với bộ mặt buồn bã, cô chăm chú quan sát. Cô nhận thấy những vết trầy sước trên trán và đuôi con mắt, vết bầm trên cánh tay.

Cô Carvalho có thể bỏ qua chuyện này, chỉ lo việc hầu bàn của mình thôi. Nhưng lương tâm cô bảo không được. Không thể để cho một đứa bé có vẻ bị hất hủi, đang đau khổ như thế, mà không tìm cách giúp. Cô viết mấy chữ lớn trên một tờ giấy nho nhỏ: “Cháu cần giúp gì không?” (Do you need help?). Cô nâng tờ giấy lên, cố ý cho em bé trông thấy, khi cô đứng đằng sau bố mẹ cháu. Cô làm như thế ba lần, những lúc mang các thức ăn ra bàn. Lần thứ ba em bé mới gật đầu.

Zeynep Tufekci - The Atlantic : Chính trị gia độc tài của Mỹ trong tương lai sẽ đáng ngại hơn (Thuỵ Mân dịch)

AMERICA'S NEXT AUTHORITARIAN WILL BE MUCH MORE COMPETENT 

Joe Biden giờ đã đắc cử tổng thống, chúng ta có thể mong đợi người ta tranh luận về việc liệu Donald Trump có phải là một sự lầm lạc (chứ không phải “chúng ta đã sai lầm”) hay không? Hay nói cách khác đó là những bệnh lý và lỗi lầm của nước Mỹ. Người ta có thể lý giải bằng truyền thống cội rễ ăn sâu của người Mỹ, đồng thời cũng nhận ra được cả những điểm bất thường: tweet vào những giờ nửa đêm về sáng, sở thích kết hợp kinh doanh cá nhân với điều hành chính phủ, nỗi ám ảnh về dân chúng sẽ xếp hạng mình ra sao như một minh tinh của truyền hình- công việc duy nhất ông ta đã chứng tỏ mình được việc. 

Tuy nhiên, nhìn tổng quát ở mức độ quốc tế, Trump chỉ là một ví dụ nữa trong số nhiều người theo chủ nghĩa dân túy cánh hữu đã lên nắm quyền trên khắp thế giới: Narendra Modi ở Ấn Độ, Jair Bolsonaro ở Brazil, Viktor Orbán ở Hungary, Vladimir Putin ở Nga, Jarosław Kaczyński ở Ba Lan, và Recep Tayyip Erdoğan ở Thổ Nhĩ Kỳ, quê hương của tôi. Những người này đã giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử nhưng lại làm khuynh đảo các chuẩn mực dân chủ: bằng cách buộc tội những người bất đồng chính kiến, đàn áp hoặc gán cho giới truyền thông là quỷ dữ, quấy nhiễu phe đối lập và xé rào luật pháp bất cứ khi nào có thể (các đối thủ của Putin có xu hướng gặp phải những tai nạn thương tâm). Orbán tự hào đã sử dụng cụm từ "dân chủ phi tự do" để mô tả chủ nghĩa dân túy được thực hiện bởi những người lãnh đạo kể trên; Trump có nhiều điểm tương đồng với họ, cả về mặt hùng biện và chính sách khôn khéo thuyết phục dân.

Trump cũng đã vận động như họ, chống lại khuynh hướng toàn cầu hóa đang đặc biệt thống lĩnh thời đại này và mang lại lợi ích cho nhiều người, nhưng lại quá không cân xứng cho những người giàu có, để lại hậu quả một số lượng lớn người dân bị tụt hậu, đặc biệt là ở các nước giàu có. Ông ta dựa trên ý tưởng truyền thống của Herrenvolk về chủ nghĩa dân túy dân tộc chủ nghĩa: ủng hộ một hình thức nhà nước mang lại phúc lợi, nhưng chỉ dành cho một số người "xứng đáng" hơn là những người không xứng đáng (như người nhập cư, thiểu số), những người đã bị cáo buộc chiếm đoạt những lợi ích đó. Ông đã truyền tải và khích động sự nghi ngờ lan rộng trong dân chúng đối với các thể chế dân chủ tự do trung dung (đáng chú ý nhất là báo chí) - giống như những người theo chủ nghĩa dân túy khác. Và những trò tương tự! 

Tạ Dzu: Bài học gì cho người Việt từ bầu cử tổng thống Hoa Kỳ?

Một nền dân chủ lâu đời, bén rễ hơn ba trăm năm qua của một cường quốc hàng đầu thế giới bỗng dưng trở thành nền “cộng hòa chuối” (banana republic) qua cuộc bầu cử tổng thống 2020, với tố cáo gian lận, kiện tụng rồi trở thành bạo loạn sau đó, tưởng như chỉ có thể xảy ra ở một nước độc tài kém phát triển nào đó ở Nam Mỹ hay mãi tận châu Phi xa xôi. Tại sao lại có thể xảy ra những chuyện kỳ lạ như thế với một nền dân chủ được xem như mẫu mực để thế giới noi theo? 

Điều gì biến nền dân chủ lâu đời này, dù trải qua những thách đố khắc nghiệt, nhiều lần tưởng chừng như gục ngã đã hiên ngang vươn dậy, tiếp tục đi tới rồi bỗng một sớm một chiều lại như thụt lùi đứng chung với hàng ngũ các quốc gia chậm tiến?

Đây là bài học vô giá đối với những người mong muốn dân chủ hoá Việt Nam và cho cả những đảng viên cộng sản thức tỉnh muốn quay về với dân tộc để cùng toàn dân thực hiện công cuộc dân chủ hoá đất nước trong ôn hoà bằng tình anh em.

Muốn hiểu tình trạng này và qua kinh nghiệm đó, tìm cách xây dựng một nước Việt Nam mới, chúng ta cần đi ngược giòng lịch sử để hiểu cách vận hành của hệ thống chính trị Mỹ.

Cân bằng dẫn tới giằng co


Năm 1787, lãnh đạo các tiểu bang đầu tiên của Hoa Kỳ họp nhau lại viết bản hiến pháp cho một quốc gia mới. Họ muốn một chính quyền mạnh và công bằng nhưng tránh cảnh nhà nước lạm dụng quyền lực, đồng thời phải bảo vệ quyền tự do cá nhân mà hệ thống tam quyền phân lập ra đời. Hệ thống chính trị này là một sáng kiến tuyệt vời nhằm thực hiện công việc nêu trên, với dụng ý cân bằng quyền lực giữa ba nhánh hành, lập và tư pháp trong chính quyền.

Bùi Văn Phú: Facebook, Twitter và tự do phát biểu

Khi Facebook và Twitter quyết định đóng cửa vĩnh viễn tài khoản của Tổng thống Trump, sau nhiều lần cảnh cáo, dư luận bùng lên tranh luận về quyền tự do phát biểu và Tu chính án Số 1 trong Hiến pháp Hoa Kỳ.

Tu chính án Số 1 bảo đảm nhiều quyền tự do cho người dân Mỹ (Ảnh: Bùi Văn Phú)

Từ ngày lên làm lãnh đạo, ông Trump đã dùng tài khoản twitter để nói chuyện thẳng với những ai có kết nối với tài khoản của ông.

Twitter của tổng thống có 80 triệu người theo dõi và ông đã dùng nó như là phương tiện phát ngôn chính, vào bất cứ khi nào ông thấy cần, kể cả lúc đêm khuya hay khi trời còn tờ mờ sáng.

Ông viết vài hàng về những gì ông suy nghĩ mà chẳng cần tham khảo ý kiến với cố vấn hay những người làm chính sách trong nội các. Ông bốp chát, khinh miệt những người không đồng ý hay chê bai ông.

Nhiều lần Twitter và Facebook đã dán lời cảnh báo trước những phát tán của ông, khi cho rằng tổng thống không nói đúng sự thật.

Thứ Tư, 20 tháng 1, 2021

Trọng Nghĩa (mục Điểm Báo Pháp của RFI): Donald Trump và bốn năm làm rung chuyển nền dân chủ Mỹ

Chỉ còn một ngày nữa là tổng thống mãn nhiệm Mỹ Donald Trump ra đi, nhường Nhà Trắng lại cho tổng thống tân cử Joe Biden. Sự kiện được cả thế giới theo dõi dĩ nhiên đã làm tốn rất nhiều giấy mực của báo chí Pháp ra ngày hôm nay 19/01/2021. Nổi trội nhất là báo Le Monde, đã ra một phụ bản đặc biệt 12 trang điểm lại những nét nổi bật về 4 năm cầm quyền của ông Trump.

Mang tựa đề “Thời luận về những năm của Trump – Chronique des années Trump”, phụ trang đăc biệt của Le Monde tập hợp một số bài thời luận (chronique) hàng tuần tiêu biểu mà Gilles Paris, thông tín viên tờ báo tại Washington, đã viết suốt từ năm 2017 đến nay về một nhiệm kỳ tổng thống mà nhật báo uy tín nhất tại Pháp không ngần ngại gọi là “hỗn loạn(chaotique)”.

Nhận định của Le Monde không một chút khoan nhượng: “Donald Trump đã kết thúc nhiệm kỳ của mình trong sự cuồng nộ và hủy hoại. Sự kiện những người ủng hộ ông, bị ông kích động đến cực điểm, xông vào chiếm Điện Capitol hôm 06/01/2021, sẽ được lưu lại như biểu tượng của bốn năm đã làm rung chuyển nền dân chủ Mỹ”.

Giống như một quyển biên niên sử thu nhỏ, phụ trang của Le Monde bắt đầu bằng Năm I, 2017 với bài viết đầu tiên ngày 29/01/2017 mang tựa đề: “Tuần lễ đầu tiên đầy sôi động của tổng thống Trump”, trong đó thông tín viên Pháp đã ghi nhận những yếu tố xuyên suốt trong toàn bộ nhiệm kỳ của vị tổng thống vừa nhậm chức: Chỉ quan tâm đến việc làm hài lòng các cử tri đã bầu cho mình, chứ không phải là cho toàn dân Mỹ; nhân lên gấp bội lượng sắc lệnh được ban hành và chỉ trích các phương tiện truyền thông chính thống thường rất phê phán đối với ông.

Phụ trang Le Monde kết thúc với bài viết ngày 10/01/2021 mang tựa đề “Tổng thống Trump, năm IV: Sự sụp đổ cuối cùng” trong đó nhà báo Pháp nhấn mạnh: “Với các sự kiện trên Đồi Capitol, Donald Trump, người từng hứa sẽ khôi phục sự vĩ đại của nước Mỹ, đã tự gây ra cho mình một sự ô nhục tồi tệ nhất.”

Trân Văn (VOA Blog): Đăng ký tài sản – thủ đoạn lừa đảo mới?

Cùng với nhiều viên chức, chuyên gia, báo chí Việt Nam đang vận động cho việc soạn – ban hành Luật Đăng ký tài sản (ĐKTS) (1). Ý tưởng vừa kể được ông Lê Minh Trí, Viện trưởng Viện Kiểm sát Tối cao nêu ra trước Ủy ban Thường vụ (UBTV) của Quốc hội Việt Nam hồi cuối tuần trước khi Tòa án Tối cao và Viện Kiểm sát Tối cao trình bày về hoạt động của hai ngành này trong bốn năm từ 2016 đến 2020.

Ông Trí – người đứng đầu ngành kiểm sát (vừa giám sát hoạt động điều tra, vừa thực hiện quyền công tố) – nhấn mạnh, nếu không có Luật ĐKTS, nỗ lực phòng ngừa, chống tham nhũng, đặc biệt là thu hồi tài sản bị tham nhũng sẽ không thể đạt hiệu quả như mong muốn. Đã cũng như đang có những cá nhân chỉ hơn 20 tuổi hay hơn 30 tuổi nắm giữ khối tài sản hàng ngàn tỉ, hệ thống bảo vệ pháp luật biết tại sao nhưng không làm gì được (2)!

Buộc tất cả công dân ĐKTS, dựa vào đó để kiểm soát thu nhập, lợi tức, thực thi nghĩa vụ thuế, xác định nguồn gốc tài sản là chính đáng hay bất minh,… không mới và đúng đắn nhưng tại Việt Nam, đó sẽ là ý tưởng không những khó khả thi mà còn giống như thủ đoạn lừa đảo mới nhằm trang trí cho cái gọi là nỗ lực phòng – chống tham nhũng của hệ thống chính trị, hệ thống công quyền…

***

Trước khi các viên chức, chuyên gia, báo chí phân tích thiệt – hơn về việc cần soạn – ban hành Luật ĐKTS, hệ thống chính trị, hệ thống công quyền tại Việt Nam đã từng buộc đảng viên lãnh đạo hệ thống chính trị, hệ thống công quyền ở tất cả các cấp phải kê khai tài sản (KKTS). KKTS từng được quảng bá như giải pháp hữu hiệu trong ngăn ngừa – xử lý - bài trừ tham nhũng. Thực tế thì sao? Tham nhũng chỉ tăng chứ không giảm.

Làm sao KKTS có thể ngăn ngừa – xử lý – bài trừ tham nhũng khi các tờ khai tài sản được xem là… tài liệu mật, tiết lộ hay thắc mắc về nguồn gốc những tài sản đã được kê khai là… vi phạm pháp luật. Có rất nhiều bằng chứng cho thấy, KKTS chỉ là thủ đoạn lừa đảo nhằm trấn an, thuyết phục công chúng rằng, hệ thống chính trị, hệ thống công quyền quyết tâm… phòng - chống tham nhũng.

VOA Tiếng Việt: ‘Trường hợp đặc biệt’ chứng tỏ Đảng ‘thất bại về nhân sự’

Ông Nguyễn Phú Trọng đã làm hai nhiệm kỳ tổng bí thư. Hình KHAM./AFP via Getty Images

Việc Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục có biệt lệ về nhân sự cho một số trường hợp đã quá tuổi quy định chỉ càng chứng tỏ họ ‘đã thất bại trong công tác phát hiện và bồi dưỡng cán bộ’ và họ ‘đặt ra quy định nhưng lại làm sai quy định’, một nhà quan sát từ trong nước nói với VOA.

Đảng Cộng sản Việt Nam vừa kết thúc hội nghị trung ương 15 hôm 17/1 – hội nghị toàn thể Trung ương Đảng lần cuối cùng trước khi khai mạc Đại hội Đảng lần thứ 13 để thực hiện việc chuyển giao thế hệ lãnh đạo mỗi năm năm một lần.

Hội nghị 15 đã thông qua danh sách bổ sung vào Ban chấp hành trung ương khóa mới, các trường hợp đặc biệt được ở lại Trung ương Đảng và Bộ Chính trị khóa 13. Nhưng quan trọng nhất là biểu quyết về các ‘trường hợp đặc biệt’ trong số bốn vị trí lãnh đạo chủ chốt là Tổng bí thư, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ và Chủ tịch Quốc hội, theo tường thuật của Thông tấn xã Việt Nam.

Hội nghị này đã họp xong chỉ trong vòng 1,5 ngày trong khi lúc đầu dự kiến họp đến 3 ngày và số phiếu dành cho các trường hợp đặc biệt ‘tập trung rất cao’, cũng theo hãng tin Nhà nước Việt Nam.

‘Phương án nhân sự mới’


Fan Wang và Grace Tsoi (BBC World Service, Hong Kong): Phương Phương - tác giả bị xỉ vả vì “Nhật ký Vũ Hán” - lên tiếng sau một năm

Phương Phương đã phải đối mặt với phản ứng dữ dội của chủ nghĩa dân tộc vì cuốn nhật ký ghi lại cuộc sống ở Vũ Hán trong những ngày đầu của đợt bùng phát virus corona, nhưng tác giả Trung Quốc nói bà sẽ không bị bịt miệng.

"Khi đối mặt với một thảm họa, điều quan trọng là phải nói lên ý kiến và đưa ra lời khuyên của bạn", bà nói với BBC News Tiếng Trung trong một cuộc phỏng vấn hiếm hoi với truyền thông quốc tế qua email.

Vào cuối tháng 1, khi Vũ Hán trở thành nơi đầu tiên trên thế giới rơi vào tình trạng đóng cửa hoàn toàn, nhiều người trong số 11 triệu cư dân của thành phố đã tìm thấy niềm an ủi khi đọc nhật ký trực tuyến của Phương Phương. Nhật ký của bà cũng cho độc giả một cái nhìn thoáng qua về thành phố nơi virus đầu tiên xuất hiện.

Bài đăng hàng ngày của người phụ nữ 65 tuổi trên tài khoản Weibo cá nhân, tương đương với Twitter của Trung Quốc, kể lại cuộc sống một mình của bà với chú chó trong thời gian bị phong tỏa, cũng như những gì bà mô tả là mặt tối trong phản ứng của chính quyền.

Thọat đầu những gì bà viết được đón nhận nồng nhiệt, nhưng sau đó đã gây ra làn sóng chỉ trích từ những người coi nỗ lực của bà là thiếu yêu nước.

Là một phần của chương trình BBC 100 Women, Phương Phương nói với BBC tại sao, bất chấp việc bị lên án, bà không hối hận khi nói ra những điều mình nghĩ.

'Tường thuật sống động'

Để ngăn chặn sự lây lan ở Vũ Hán, nhà chức trách đã áp đặt các hạn chế chưa từng thấy. Hình Getty Images

Phương Phương nói bà viết nhật ký như một phần của quá trình giúp mình ''điều chỉnh tâm trí" và suy ngẫm về những gì đang xảy ra trong thời gian phong tỏa.

Bà ghi lại cảm giác bị cô lập với phần còn lại của thế giới; nỗi đau và nỗi buồn của tập thể khi chứng kiến cảnh mất mát sinh mạng; và sự giận dữ với các quan chức địa phương vì những gì bà cho là cách xử lý sai lầm của họ với cuộc khủng hoảng.

Thứ Ba, 19 tháng 1, 2021

Nguyễn Quang Dy: Câu chuyện đầu năm 2021 - Chuyển giao quyền lực

Mỗi lần năm mới tới, tôi hay viết “câu chuyện đầu năm” để cập nhật và dự báo chuyện gì đang đến. Như một sự trùng hợp ngẫu nhiên, nước Mỹ và Việt Nam đều bầu cử và chuyển giao quyền lực vào cuối tháng giêng. Thời điểm sau Tết Dương lịch và trước Tết Âm lịch là lúc giao mùa, khi mùa đông giá lạnh đang suy tàn và mùa xuân ám áp đang đến.

Câu chuyện nước Mỹ


Tại nước Mỹ, sau một năm biến động khó lường, do hệ quả của đại dịch Covid-19 làm khoảng 24,5 triệu người mắc dịch và hơn 407 ngàn người bị chết (gấp nhiều lần thương vong thời chiến tranh Việt Nam). Chiến tranh thương mại Mỹ-Trung và đại dịch Covid-19 đã làm cho kinh tế Mỹ đình đốn và xã hội Mỹ phân hóa sâu sắc, như thời nội chiến.

Tổng thống đắc cử Joe Biden đang ráo riết sắp xếp nhân sự, chuẩn bị tuyên thệ nhậm chức (ngày 20/1), sau hai tháng khủng hoảng chính trị vì Donald Trump không thừa nhận thất bại. Trump và các nghị sỹ cơ hội (như Ted Cruz, Josh Hawley) cùng các luật sư theo Trump (như Rudy Giuliani) đã xúi giục đám đông quá khích (như Proud Boys) chống lại kết quả bầu cử.

Ngày 6/1 đã đi vào lịch sử nước Mỹ khi đám đông quá khích tấn công Nhà Quốc hội (Capitol) là biểu tượng của nền dân chủ, đòi treo cổ Mike Pence. Bạo loạn như giọt nước tràn li đã làm người Mỹ phẫn nộ. Trump như một “kẻ đốt đền”, không chỉ thách thức Hiến pháp và nền dân chủ Mỹ, mà còn vô tình thiêu trụi cả vốn liếng chính trị của mình.

Cách đây bốn năm, sau khi đắc cử và giành được Nhà Trắng với thông điệp của chủ nghĩa dân túy, (làm nhiều người ngỡ ngàng), nay Chính quyền Trump thất cử và sụp đổ ngày 6/1 với vụ bạo động tại Nhà Quốc hội (làm nhiều người kinh hoàng). Điều gì đã xảy ra làm Mỹ đứng trước sự chia rẽ và đổ nát mà chính quyền mới khó lòng khắc phục?

Ngô Nhân Dụng: Twitter và Tổng thống

Từ khi Tổng thống Donald Trump nhậm chức các công ty truyền thông kiếm được rất nhiều tiền. Những báo đài với nội dung ủng hộ ông như Fox News hay Wall Street Journal, hoặc chỉ trích ông như New York Times, CNN đều lôi cuốn thêm hàng triệu người coi và thâu tiền các thân chủ quảng cáo. Những “diễn đàn” không có nội dung riêng mà chỉ được ông Trump dùng để truyền đạt ý kiến của mình, như Twitter hay Facebook cũng được lợi như vậy.

Trong năm 2020 giá cổ phiếu của Twitter tăng 70%, một phần nhờ chuyên chở các thông điệp của ông Trump và những người đối lập với ông. Sau khi Twitter ngưng không cho ông Trump sử dụng diễn đàn của họ, Facebook, YouTube cũng làm theo. Công ty Amazon không cho mạng Parler, quy tụ những người ủng hộ Tổng thống Trump, dùng máy chủ (server) của họ khiến Parler phải ngừng hoạt động.

Ông Donald Trump không thể ra lệnh cho Twitter, Facebook, hay YouTube phải mở cửa cho mình trở lại diễn đàn. Một tổng thống Mỹ không có quyền như các ông Tập Cận Bình, hoặc Kim Jong Un. Những nhà độc tài đó không cần được dân bầu lên. Vladimir Putin có thể bắt, giết những người đối lập trước ngày bỏ phiếu. Ở Mỹ, tổng thống cũng phải theo luật.

Vậy tại sao Tổng thống Trump không kiện các công ty Twitter, Facebook, xin tòa án ngăn không cho họ cấm cửa ông? Ông Trump không phải là người ngại kiện cáo. Người của ông đã thưa kiện các tiểu bang, tố cáo họ để xẩy ra gian lận trong cuộc bầu cử gần đây khiến ông thua phiếu. Sau khi các quan tòa, nhiều người do chính ông Trump bổ nhiệm, bác bỏ 60 vụ kiện vì người thưa kiện không đưa ra được bằng chứng, ông vẫn tiếp tục tố cáo gian lận. Tại sao bây giờ ông không đưa Twitter, Facebook, YouTube ra tòa về tội đóng cửa ông?

Trước hết, bởi vì đó là quyền của những công ty tư nhân. Ở nước Mỹ, nếu một cơ quan chính phủ cấm cửa ai thì người đó sẽ kiện đến cùng - trừ khi người ta vào đó với dây thòng lọng để thắt cổ ai đó, rồi lúc ra về lại cầm cái laptop. Còn tư nhân thì khác. Các tiệm ăn cũng có quyền yết thị: “Chúng tôi có quyền từ chối không tiếp bất cứ khách hàng nào.” Nhiều tiệm không cho ai đi chân đất, cởi trần hoặc mặc áo thun bước vào. Chỉ khi nào việc cấm cửa này vi phạm luật, thí dụ, vì kỳ thị màu da, tôn giáo, vân vân, thì mới có thể kiện ra tòa.

Nguyễn Hoài Vân: Sự xác tín vào vị thế thượng chủ của mình nơi hậu duệ người Âu Châu

Hậu duệ người Âu Châu, mang một niềm tin vững chắc vào tính thượng chủ của họ trên mọi dân tộc, vì ba lý do chủ yếu :

1) Thứ nhất : Sứ mạng Cứu Độ :


Hậu duệ của người Âu Châu là công cụ của sự cứu độ đến từ Thiên Chúa, qua đức Ky Tô và Ky Tô Giáo. Tín lý cho rằng MỌI sự giải thoát đều BẮT BUỘC phải thông qua đức Ky Tô vẫn được khẳng định trong các giáo phái tiêu biểu nhất của Ky Tô Giáo, đặc biệt là gần đây, trong Công Giáo, dưới các giáo triều Gioan Phao Lồ II và Benedicto XVI. Hậu duệ của người Âu Châu tin rằng họ có bổn phận đem "Tin Mừng" giải thoát đến mọi dân tộc, để cứu độ loài người.

2) Thứ nhì : sứ mạng Khai Hóa


Hậu duệ của người Âu Châu mang sứ mạng truyền bá Văn Minh đến phần còn lại của nhân loại. Họ xác tín rằng nếu không có họ, thì mọi dân tộc trên thế giới sẽ muôn đời chỉ biết luẩn quẩn trong những mô hình bộ lạc hay phong kiến hủ lậu. "Muôn đời luẩn quẩn" hàm ý : ngoài họ ra, các dân tộc khác không có khả năng tiến hóa, không có lịch sử theo nghĩa một tiến trình cải tiến cấu trúc xã hội ("cái gọi là lịch sử"của các dân tộc "chậm tiến" chỉ là sự ghi chép các biến cố, ngày này qua ngày khác). Gần đây TổngThống Pháp Sarkozy cho rằng : "bi kịch" của Phi Châu là đã không "bước vào được lịch sử" (diễn văn Dakar - 26/7/2007). Và trước đó, khi người Anh nghiên cứu chế độ giai cấp ở Ấn Độ, họ dựa vào sách Manumsriti viết từ cách đây ít nhất là hai ngàn năm, trong sự tưởng tượng rằng không có gì thay đổi dưới bầu trời xứ Ấn suốt hơn hai mươi thế kỷ ấy ! (đương nhiên là họ đã nhanh chóng mở mắt trước một thực tế hoàn toàn khác - xem http://chinh-tri-lich-su.blogspot.com/2020/11/binh-dang-bat-cong-an-do.html ). Ở Pháp, người ta gọi Trung Hoa là "đế quốc bất động", và cách đây ít lâu có anh bộ trưởng viết một quyểnsách "best seller" mang tựa đề "Khi Trung Hoa thức giấc", hàm ý quốc gia này vẫn ... ngủ ! (Alain Peyrefitte - 1973).

Nguyễn Hùng: Đại hội 13 - Năm năm chưa tới đã qua

Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) lên tiếng tố cáo Việt Nam gia tăng đàn áp những những người bất đồng chính kiến trước thềm đại hội Đảng 13. Photo HRW

Dù Đại hội 13 của Đảng Cộng sản còn chưa diễn ra, năm năm tới đây có thể coi như là thời gian vô nghĩa cho những ai hy vọng vào một xã hội tự do và cởi mở hơn ở Việt Nam.

Ngay cả Văn phòng Cao uỷ nhân quyền Liên Hiệp Quốc cũng nói chính quyền Việt Nam gửi ra thông điệp “ớn lạnh” trước thềm đại hội bằng những bản án nặng cho các nhà hoạt động đòi các quyền con người căn bản như tự do ngôn luận, tự do lập hội và tự do biểu tình.

Toà án ở thành phố Hồ Chí Minh hôm 5/1 đã kết án ba thành viên của Hội Nhà báo Độc lập Việt Nam tổng cộng 37 năm tù vì tuyên truyền chống nhà nước. Chủ tịch và người sáng lập hội Phạm Chí Dũng chịu án 15 năm trong khi hai thành viên Nguyễn Tường Thuỵ và Lê Hữu Minh Tuấn mỗi người bị kết án 11 năm tù.

Bằng việc kết án ngay trước khi Đại hội đảng diễn ra từ 25/1-2/2 với mức án nặng nề, các nhà lãnh đạo bảo thủ của Việt Nam đã dập tắt bất kỳ hy vọng nào vào những tiến bộ về tự do ngôn luận trong nhiệm kỳ tới của các nhà lãnh đạo mà người ta đang đồn đoán vẫn toàn các gương mặt cũ.

Chủ Nhật, 17 tháng 1, 2021

Trịnh Cung: Xin Còn Gọi Tên Nhau (Chút hương thắp niệm Lệ Thu)

(Hình: Nguyễn Lập Hậu)

Có lẽ, Lệ Thu là giọng hát tôi yêu thích nhất trong những giọng ca nữ Việt Nam được đánh giá hàng đầu Việt Nam.

Tôi đã nghe Lệ Thu hát từ khi giọng oanh vàng này tuổi chỉ mới 20 tại khiêu vũ trường Tự Do từ năm 1962.

Lúc đó, Lệ Thu hát gây ấn tượng nhất không phải là những ca khúc Việt Nam như của Đoàn Chuẩn, Phạm Duy hay Cung Tiến mà là một ca khúc kinh điển của Schubert, bản Serenade do Phạm Duy chuyển sang lời Việt:

...”Thoáng hương trong chiều rơi
Chiều nay hát cho xanh câu yêu đời
Cho người thôi khóc thương ai
Cho niềm yêu đến bên tôi”
(Dạ Khúc)

Giới thiệu cuốn truyện song ngữ Vòng Đai Xanh – The Green Belt của Ngô Thế Vinh

Diễn Đàn Thế Kỷ vừa nhận được cuốn sách song ngữ Vòng Đai Xanh – The Green Belt do tác giả, bác sĩ Ngô Thế Vinh gửi tặng. Cách đây 51 năm cuốn tiểu thuyết Vòng Đai Xanh đã được nhà xuất bản Thái Độ ấn hành lần đầu vào năm 1970 tại Sài Gòn, và năm sau được trao tặng giải thưởng Văn chương Toàn quốc bộ môn Văn. 

Cuốn Vòng Đai Xanh đã được hai dịch giả Nha Trang và William L. Pensinger dịch sang Anh ngữ, The Green Belt, và đã được Ivy House ấn hành năm 2004. Nay vào năm 2020 được hai nhà Văn Học Press và Việt Ecology Press đồng xuất bản trong dạng song ngữ Việt – Anh.

Để hiểu nguồn gốc của cuốn truyện này, chúng ta có thể đọc qua một số đoạn trong “Lời Nhà Xuất Bản” ở đầu sách :

Nhà văn Ngô Thế Vinh viết cuốn tiểu thuyết Vòng Đai Xanh khi chiến tranh Việt Nam đang đi vào giai đoạn khốc liệt nhất, đó là năm 1970 khi chính quyền Mỹ đẩy mạnh cuộc “Việt Nam hóa” chiến tranh để tìm cách rút lui khỏi miền Nam trong danh dự sau khi nhận ra họ không thể chiến thắng bằng quân sự mặc dù đã đổ không biết bao nhiêu tài nguyên và xương máu vào cuộc chiến. Cuộc chiến ấy kết thúc năm năm sau đó với một kết quả và hệ quả cực kì bi thảm cho một tập thể con người miền Nam, hoặc bị ném vào những trại giam khắc nghiệt mệnh danh là “trại cải tạo” hoặc phải bồng bế nhau liều chết vượt biên đi kiếm sống ở những chân trời xa lạ đầy khó khăn. Cuộc chiến đã gây chấn thương trong lòng dân tộc, một vết thương quá lớn đến nỗi dù đã hơn 40 năm từ ngày tiếng súng ngưng nổ mà dư âm và nỗi ám ảnh quá khứ vẫn đau nhức khôn nguôi trong tâm tư người dân Việt dù ở bên này hay bên kia chiến tuyến.

(…)

Cuốn sách viết về số phận bi đát của những người Thượng sống trên vùng đất mà ngày nay gọi là Tây Nguyên. Sẵn có mối mâu thuẫn với người Kinh, cộng thêm chính sách “Dinh điền” đầy bất công dưới thời Đệ Nhất Cộng Hòa, người Thượng giang rộng vòng tay đón nhận sự trợ giúp của đoàn quân Mũ Xanh Mỹ với niềm hi vọng thiết lập một quốc gia Đông Sơn riêng biệt, hoặc chí ít một vùng đất tự trị bao gồm gần 30 sắc dân khác nhau sinh sống trên suốt dải đất miền cao đó. Giấc mơ của họ đã bị đập tan không thương tiếc, một phần vì họ đã quá ngây thơ, “Một quốc gia Đông Sơn riêng biệt chỉ là sự nhiễm

Trần Doãn Nho: ‘Trăng Ơi, Thơ Ấu Mãi’ truyện Nguyễn Chí Kham

“Trăng Ơi, Thơ Ấu Mãi,” tác phẩm đầu tay của Nguyễn Chí Kham, do nhà xuất bản Tân Thư, California, xuất bản năm 1988, gồm hai bút ký và sáu truyện ngắn, một số trong đó đã được đăng tải trên vài tạp chí văn học hải ngoại.

Tập truyện “Trăng Ơi, Thơ Ấu Mãi” của Nguyễn Chí Kham. (Hình: Trần Doãn Nho)

Hai bút ký khá dài, chiếm gần nửa tập sách. Một, “Không Đi Xa Nữa” ghi lại một cách khá chi li chuyến hành trình đi Mỹ dịnh cư theo chương trình H.O; và hai, “Hà Nội, Bướm Trắng” ghi lại chuyến đi thăm Hà Nội sau khi được phóng thích khỏi một trại tù ở vùng núi rừng miền Bắc, nơi anh bị giam giữ một thời gian dài vì là một sĩ quan của quân đội VNCH.

Nếu “Không Đi Xa Nữa” có tính cách người thật việc thật, thì “Hà Nội, Bướm Trắng” là một tổng hợp đa dạng giữa hồi ký, tùy bút và hư cấu, qua đó, Hà Nội đối với anh là một “thành phố văn chương,” nơi anh đã từng mơ ước được đến thăm. Anh đã đến và đã gặp, không chỉ một Hà Nội của hiện tại mà cả Hà Nội của quá khứ: được tới tòa soạn báo Phong Hóa và trò chuyện với Nhất Linh, với Thạch Lam, không những thế, còn được đi dạo chơi với cả cô Loan, nhân vật chính trong “Đoạn Tuyệt” của Nhất Linh.

Xuân Đỗ: Ám Ảnh

“ Mea Cumpa, Mea Cumpa. Mea Maxima Cumpa”
(Lỗi tại tôi. Lỗi tại tôi. Lỗi tại tôi mọi đàng)

Lân dựng chiếc xe Honda ngoài cổng, chạy vội vào nhà Thảo. Người chị từ trong nhà chạy ra, nói:

- Thảo có dặn chị, Lân đến, bảo em chạy đến bệnh viện Chợ Rẫy. Ba chị đang nằm nhà thương trong đó. Bệnh tim của ba tái phát, mẹ và Thảo đưa ba vào nhà thương ngay sáng nay. Bệnh tim của ba là vậy. Có việc gì làm ba xúc động mạnh, là có rắc rối. Lần này có vẻ nặng.

Lân ngẩn ngơ một lúc, rồi hỏi chị:

- Thảo có nói gì với chị, hoặc ba me, về việc ra đi không?

Người chị gật đầu:

- Có. Hồi tối cả nhà ngồi bên ba nói chuyện. Ba bảo tình hình nguy cấp lắm rồi, bảo Thảo nên ra đi với Lân, dẫn theo thằng Lực, vì ở lại là chết chùm. Nhưng sáng nay ba bị ngất xỉu, đưa vào bệnh viện, sống chết không biết ra sao, nên việc ra đi của em Thảo và thằng Lực theo em, chị không biết ba me, Thảo quyết định ra sao. Tốt hơn hết em chạy gấp lại nhà thương đi.

Lân chào chị, cầm cái tờ giấy địa chỉ phòng bệnh viện, nhảy lên xe Honda, chạy vù đi trong đường sá đầy người, xe cộ chen nhau. Bước vào phòng bệnh, Lân đi nhè nhẹ đến gần giường ba Thảo đang nằm, người ông như quấn đầy dây nhợ, các ống dẫn chuyền máu, ống chuyền nước biển. Bà cụ và Thảo nghe tiếng mở cửa nhìn lên. Thảo bước nhanh lại phía Lân, lắc đầu. Lân chỉ vào đồng hồ đeo tay, ra dấu, mình chỉ còn chưa tới nửa giờ, để ra đi hay không. Thảo lại lắc đầu, cắn môi để khỏi bật ra tiếng khóc, sợ ông cụ nghe. Không hiểu sao ông cụ đưa cánh tay đầy dây nhợ, huơ huơ, như muốn nói gì đó. Bà cụ kê tai sát để đoán thử ông muốn gì. Ông lại huơ huơ cánh tay, ra dấu. Bà cụ vội để cây viết và tờ giấy sát tay ông. Ông viết nguệch ngoạc:

- Thảo, Lực đi mau với anh Lân. Lân thay ba me dìu dắt hai em nên người. Đi mau đi. Các con thoát đi được, ba có chết cũng an tâm. Đi đi!

Thứ Bảy, 16 tháng 1, 2021

*Song Thao: Cabane À Sucre

Montreal bây giờ đang mùa đông. Hàn độ đã xuống dưới không độ. Con số hiển thị mỗi ngày đều ôm cái dấu trừ phía trước. Tuyết khi rơi khi không. Sáng ngủ dậy, vén màn cửa, có khi chỉ thấy một màu trắng tinh, có khi mặt trời rực rỡ. Nhưng đừng vội mừng. Thời tiết mùa này rất điêu ngoa. Nắng là lạnh thấu xương, tuyết rơi là ấm. Nói chuyện thời tiết với mấy ông bạn bên Cali, ông nào cũng phục sao tôi có thể trụ được tới mấy chục năm trong…tủ lạnh như vậy. Người ta phải sống với bão thì mình phải sống với tuyết. Sống lâu thành thân cận. Dân Montreal, những ngày cuối năm này, có một cái thú là tiên đoán xem Giáng Sinh này có tuyết không. Phải “white Christmas” mới khoái. Noel mà cỏ vẫn xanh, buồn thối ruột. Buồn rồi trách ông trời năm nay không biết pha màu trắng chi cả! Cũng quen cả thôi. Giống như anh bạn tôi mê cô vợ vì cái mùi phát ra dưới cánh tay. Không có cái mùi thân thương đó tối không yên giấc. Khi cô vợ sanh con, chẳng biết máu huyết thay đổi sao mà cái mùi nồng cháy đó biến mất. Anh tiếc ngẩn tiếc ngơ. Dân Montreal tôi cũng vậy. Sống mãi với tuyết riết rồi ghiền. Sáng ra đào tuyết tới mướt mồ hôi mới lôi được chiếc xe ra, đường trơn trượt, lái xe lướt đi cứ như trượt patin, cực thấy mồ, nhưng cũng quen đi. Mùa Noel mà không có tuyết thì làm sao gân cổ lên “đêm đông lạnh lẽo Chúa sanh ra đời” được.

Quang cảnh một cabane à sucre. Hình tác giả cung cấp

Thích tuyết hay không thích tuyết, ưa lạnh hay không ưa lạnh, qua ba tháng, mùa đông cũng phải qua đi, tuyết đã trở thành mùa tuyết xưa, mùa cabane à sucre tới.

Trần Mộng Tú: Con Hổ Điên

Một con Hổ cuồng điên
giẫy giụa trong bóng tối
Một con Người bất an
Đang quấn vòng kẽm rối

Kẽm rối ngày một rối
Bóng tối đêm một sâu
Con Hổ trong con Người
Gầm gừ trong vô vọng

Càng giẫy càng xiết chặt
Kẽm gai cứa thị da
Càng la máu càng chẩy
Nên vết thương vỡ òa

Con Hổ điên dại đó
Trong tâm Người bất an
Cả hai cùng bốc cháy
Bạo lực trong tro tàn

Một sinh linh cuồng loạn
Đang rơi xuống vực sâu
Làm sao mà cứu được
Chúa Phật đành lắc đầu.

tmt
1/14/2021

Hoàng Quân: Ca Dao

Nhạt Nhòa- Tranh Hoàng Thanh Tâm

Nhờ vài sự kiện ngẫu nhiên, chị và nàng trở thành đôi bạn. Cả hai ở chung thành phố gần mười năm trời, mà mãi đến giờ mới chạm mặt. Có lẽ muốn bù đắp cho thời gian dài hụt nhau, chị và nàng thân thiết ngay trong buổi gặp gỡ đầu tiên. Hai đứa ngồi nói bao nhiêu là chuyện, tưởng như đã quen tự xửa, tự xưa. Rù rì chuyện trò, chị và nàng nhận ra hai đứa có nhiều mẫu số chung đó đây trong những góc nhìn cuộc đời. Nàng cũng nghĩ như chị, sự mong đợi trong quan hệ tình cảm của người nữ và người nam khác biệt rất nhiều. Chị đã đến gần, thật gần một mối tình. Sợi dây nối giữa chị và người ấy là những điện thư nhiều trang và những cuộc điện đàm hàng tiếng đồng hồ. Tình cảm hai người khắng khít thật nhanh trong giai đoạn người-tình-không-chân-dung. Nàng tưởng tượng được sự hồi hộp của chị, khi nhận được điện thư có kèm tấm hình của người ấy. Lúc trên màn ảnh hiện lên hình người ấy, chị đã tắt vội máy trong giây phút hốt hoảng, hụt hẫng. Không phải vì người ấy giống Thằng Gù Nhà Thờ Đức Bà hay Trương Chi. Nhưng những lá thư và những cuộc điện đàm đã vẽ trong trí chị một nhân dạng khác. Trấn tĩnh lại, chị dần dà tìm được những đại đồng, tiểu dị giữa văn và người của người ấy. Chị hân hoan trong mơ mộng của một hạnh ngộ. Với những sắp xếp mang vẻ tình cờ mà lãng mạn, người trong mộng đến với chị. Điều kiện khách quan, chủ quan hết thảy đều thuận lợi. Cuộc sống hình như sắp tròn trịa, gặp nhau đôi tâm hồn được nghỉ ngơi. Nhưng mọi việc diễn tiến khác với dự tưởng của chị, của người ấy. Cả hai cùng choáng váng, cùng mất thăng bằng. Chị xuống tinh thần dữ dội. Người ấy vẫn giữ liên lạc với chị. Nhưng những tờ giấy đầy chữ không thể gọi là thư mà là những bài báo cáo khô như ngói. “Anh đang đi làm ở tỉnh X. Anh sắp sửa đi dự hội nghị ở tỉnh Y”. Chị tiếc, chị nhớ những lá thư đầu Ngô, mình Sở, chêm vào đôi câu ca dao ngất ngơ. “Thương em chẳng dám vô nhà/ Đi ngang qua ngõ hỏi: 'gà bán không?'”. Những lá thư mở đầu với những danh từ ngọt ngào của nhiều ngôn ngữ Cưng, Schatz, Honey, Chérie...

Chị ngưng câu chuyện. Cả hai ngồi lặng yên một lúc, quan sát nhân gian rộn rịp giữa phố. Nàng quay qua chị: 

Võ Phiến: Tô Thùy Yên

Trước, một thi sĩ Nam (là Kiên Giang) có giọng thơ giống một thi sĩ Bắc (là Nguyễn Bính). Sau đó, Tô Thùy Yên là thi sĩ Nam có giọngbBắc. Ông không giống ai, không giống người Bắc nào; ông bắt kịp cái điêu luyện của ngôn ngữ Bắc, thế thôi.

Kiên Giang giống Nguyễn Bính chỉ giống Nguyễn Bính tiền chiến, Nguyễn Bính “Lỡ bước sang ngang”, Nguyễn Bính của những tâm hồn mộc mạc, đơn sơ: cái đó dễ, vì là sở trường của miền Nam. Trái lại, Tô Thùy Yên bắt ngay vào cái sở trường của miền Bắc. Ông tinh vi, cô đọng, trau chuốt đâu kém ai.

Nói “bắt kịp”, nói thế e có thể gây một sự hiểu lầm, rằng có sự hơn thua giữa Bắc Nam. — Không phải vậy. Giá trị của nghệ thuật đâu phải ở chỗ tinh vi trau chuốt mà thôi? Trau chuốt có cái đẹp của trau chuốt; sù sì gân guốc có cái đẹp của gân guốc. Chẳng qua là những phong cách khác nhau, những vẻ đẹp khác nhau. Không hơn không kém, nhưng tinh tế là đặc trưng của một nền văn hóa cố cựu, của thời gian. Và thời gian cho thêm cái này thì cũng thu bớt cái kia: người sống nhiều, lịch duyệt nhiều, tất khéo léo tinh tế thêm; đồng thời lại sinh ngại ngùng, cầu an, mất cái quả quyết, cái tích cực của tuổi trẻ.

Lâm Ngữ Đường cho rằng ở nước ông người miền nam viết hay vẽ giỏi, tài tình rất mực; trái lại người miền bắc cao lớn, dũng mãnh, oai hùng. Người Hoa Nam làm văn nghệ thì hoa mỹ tuyệt vời; người Hoa Bắc không theo kịp đâu, người Hoa Bắc chỉ giỏi làm... vua thôi: hầu hết những kẻ đánh đông dẹp bắc, những bậc khai sáng các triều đại vua chúa hơn hai nghìn năm lịch sử Trung Hoa đều ra đời ở miền Bắc. Nói cho cụ thể hơn là ra đời tại một vùng xung quanh thiết lộ Lũng Hải, tức cái vùng bao gồm các khu vực đông Hà Nam, nam Hà Bắc, tây Sơn Đông và bắc An Huy. Trung quốc văn minh lâu đời, vì thế con người sinh ra bạc nhược. Người văn minh thoát lần khỏi áp lực của thiên nhiên, rút về chỗ đô thị đông đảo và nhiều tiện nghi, họ trau dồi giao tế, nói năng hay ho, và ngại xông pha, ngại dùng sức. Con người văn minh, vì thế, về phương diện đấu tranh, đâm ra hỏng. Nhiều nền văn minh trên thế giới đã sụp đổ do cái hỏng ấy. Trung Quốc lẽ ra cũng thế: thỉnh thoảng lại bị các “rợ” miền bắc xông vào đánh cho tơi bời, có khi đè đầu cai trị một thời gian dài (nhà Nguyên, nhà Thanh). Nhưng cũng chính nhờ các cuộc xâm lăng ấy mà Trung quốc không sụp đổ: các dân tộc xâm lăng kéo vào đã tiếp một nguồn sinh lực mới mẻ cho dân tộc Trung Hoa, đặc biệt là dân Hoa Bắc. Đại khái cứ mỗi chu kỳ tám trăm năm cuộc tiếp máu diễn ra một lần, và dân tộc Trung Hoa được trẻ lại từ phía bắc.

Thứ Sáu, 15 tháng 1, 2021

Ngô Nhân Dụng: Cuộc chơi Dân chủ

Ví chế độ dân chủ như trò chơi đá banh, chắc nhiều người không đồng ý. Nhưng nhiều lúc chúng ta cũng chỉ mong các nhà chính trị cư xử với nhau như các cầu thủ đá banh: Chơi thẳng thắn. Tức là tôn trọng luật chơi. Tất nhiên, các cầu thủ cũng là những con người, nhiều lúc có những người chơi không thẳng thắn. Khi đó, vẫn phải theo một quy tắc: Tôn trọng quyết định của trọng tài. Trong những cuộc bầu cử, trọng tài là các quan tòa xét xử theo luật chơi.

Đá banh tương đối giản dị. Chỉ có 22 người quần thảo nhau trên sân cỏ. Trận đấu bầu cử ở một quốc gia có vài triệu dân đã phức tạp lắm rồi; đến hàng trăm triệu người cùng tham dự thì tha hồ rắc rối. Chúng ta đã chứng kiến cảnh tượng đó vừa xảy ra ở Mỹ. Bỏ phiếu xong rồi có người không chịu, kiện lên kiện xuống. Cho đến lúc hàng ngàn người tấn công trụ ở quốc hội, mang theo vũ khí, đến cả dây thừng để đòi treo cổ các đại biểu, thì quá loạn.

Tất nhiên ai cũng phải đau lòng khi chứng kiến những cảnh tượng xấu xa này. Nhưng cuối cùng các đại biểu tiếp tục công việc, Hiến pháp được thi hành, các thủ tục dân chủ vẫn được tôn trọng.

Nhưng tại sao chế độ dân chủ lại để xảy ra những cảnh tượng như thế?

Bởi vì loài người nó như vậy. Mỗi con người không hoàn hảo. Quần chúng, tức là đám đông lại càng dễ sinh hư, sinh loạn. Khi người ta tôn trọng các quyền tự do thì những trò mị dân càng thêm cơ hội xúi dục đám đông làm bậy.

Dân chủ không bao giờ là một chế độ hoàn hảo. Con người lúc nào cũng có thể suy xét và quyết định sai lầm. Tất cả các cử tri cầm lá phiếu đều có thể lựa chọn lầm. Đó là một quyền hiến định. Dân chủ chỉ là những quy tắc cho một tập thể quyết định chung. Biết trước rằng mỗi người có ý kiến riêng và thường xung khắc với nhau. Điều hay nhất của chế độ dân chủ là các cử tri có cơ hội thay đổi, sửa chữa các sai lầm sau hai năm, bốn năm.

Bùi Văn Phú: Tôi lo nhưng tin nước Mỹ sẽ vượt qua

Nước Mỹ đang phải đối diện với những thử thách nghiêm trọng, kể từ khi người biểu tình ủng hộ Tổng thống Donald Trump tràn vào chiếm toà nhà quốc hội ở Thủ đô Washington chiều ngày 6/1 vừa qua.

Trong bốn tiếng đồng hồ bị chiếm đóng, các dân cử có lúc đã phải nằm xuống ghế, chui xuống bàn để tránh bị thương do bạo loạn, trước khi được sơ tán đến một nơi an toàn.

Vụ bạo loạn hôm 6/1 làm cho 5 người chết trong đó có một cảnh sát, mấy chục người bị thương gồm hơn chục nhân viên an ninh tại quốc hội.

Lịch sử đã lập lại, sau hơn hai trăm năm. Năm 1814 quân lính Anh tấn công và đốt phá nhiều nơi kể cả toà nhà quốc hội đang được xây dựng. Đó là lúc có cuộc chiến tranh mang tên“1812 War”. 

Cuộc tấn công vào trụ sở quốc hội lần này là từ hàng nghìn dân không đồng ý với kết quả bầu cử 3/11.

Trong những ngày qua giới chức an ninh Hoa Kỳ đã cảnh báo dân chúng là từ nay cho đến ngày tuyên thệ nhận chức 20/1 sẽ có những cuộc xuống đường vũ trang ở Thủ đô Washington và tại thủ phủ các tiểu bang.

Sự việc gây bạo loạn tại cơ quan lập pháp liên bang của Hoa Kỳ là vi phạm pháp luật trầm trọng mà các giới chức an ninh, trong họp báo chiều thứ Ba 12/1 đã nhấn mạnh rằng những kẻ tham gia bạo loạn sẽ bị trừng phạt theo pháp luật. Tội nhẹ nhất là xâm phạm khu vực cấm vào cho đến tội phá hoại, đánh cắp tài sản nhà nước hay tội nặng liên quan đến giết người.

Tổng thống Trump bị qui trách nhiệm đã kích động người biểu tình nổi loạn hôm 6/1.

Anthony Zurcher (Phóng viên Bắc Mỹ - BBC Tiếng Việt):

Đúng một tuần sau khi lực lượng an ninh rút súng để bảo vệ Hạ viện trước một đám đông giận dữ, các nhà lập pháp họp lại trong cùng một phòng để luận tội vị tổng thống mà đám đông kia đã ủng hộ.

Điều này đánh dấu việc lần đầu tiên trong lịch sử 231 năm của Hoa Kỳ, một tổng thống bị luận tội hai lần trong một nhiệm kỳ. Đối với một tổng thống thích khoác lác về những thành quả ghi vào sử sách trong nhiệm kỳ tổng thống của mình, đó là một kết thúc thảm hại cho thời gian tại vị của ông.

Điều khoản luận tội duy nhất cáo buộc tổng thống kích động bạo loạn đã nổ ra tại Điện Capitol của Mỹ sau khi ông phát biểu trước đám đông hàng nghìn người tại một cuộc mít tinh ủng hộ Trump gần Nhà Trắng sáng thứ Tư. Bây giờ việc luận tội sẽ được chuyển đến Thượng viện Mỹ, nơi có 100 thành viên sẽ một lần nữa đóng vai trò bồi thẩm đoàn do chánh án Tòa án tối cao Hoa Kỳ chủ trì.

Kết quả xét xử, vốn sau lễ nhậm chúc của Biden mới bắt đầu, cũng rất khó dự đoán. Tuy nhiên, vào thời điểm này thì có thể đánh giá ngụ ý của động thái ở Hạ viện.

Đảng viên Cộng hòa quay lưng với tổng thống


Chỉ hơn một năm trước, Hạ viện đã luận tội Trump lần đầu tiên mà không có một lá phiếu ủng hộ nào của đảng Cộng hòa. Lần này, 10 thành viên trong đảng của tổng thống đã chỉ trích 'tách khỏi hàng ngũ' để ủng hộ nghị quyết - và nhiều người hơn số đó đã lên án những lời nói và hành động của ông vào ngày xảy ra bạo loạn ở thủ đô.

Liz Cheney, thành viên cao cấp thứ 3 của Đảng Cộng hòa ở Hạ viện kiêm con gái của cựu Phó Tổng thống Dick Cheney, là người 'đào ngũ' nổi cộm nhất.

AP: Ông Trump có thể bị cấm nắm chức vụ trong chính quyền Mỹ sau này?

Giờ đây, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump bị Hạ viện luận tội lần thứ hai, có thể bước tiếp theo của Quốc hội Mỹ sẽ là ngăn không cho ông được giữ chức vụ trong chính quyền một lần nữa.

Toàn bộ đảng viên Dân chủ tại Hạ viện và 10 đảng viên Cộng hòa bỏ phiếu hôm thứ Tư 13/1 ủng hộ việc luận tội ông Trump vì ông đóng vai trò trong việc kích động cuộc bạo loạn hồi tuần trước tại Điện Capitol, tức trụ sở Quốc hội Hoa Kỳ.

Về phía Thượng viện, Lãnh đạo khối đa số Mitch McConnell, (đảng Cộng hòa-bang Kentucky), đã nói riêng rằng ông chịu hết nổi ông Trump.

Nhưng chỉ riêng việc luận tội thôi sẽ không ngăn được ông Trump tìm cách nắm quyền trong tương lai. Dưới đây là một số câu hỏi và trả lời về cách Quốc hội có thể cấm ông Trump tìm cách nắm chức vụ trong chính quyền liên bang một lần nữa.

LUẬN TỘI PHẾ TRUẤT CÓ TÁC DỤNG GÌ?


Việc luận tội tại Hạ viện mở ra một phiên xét xử tại Thượng viện, ở đó, phải đạt đa số phiếu là hai phần ba mới đủ để phế truất tổng thống.

Sau khi Hạ viện luận tội ông Trump vào cuối năm 2019 vì ông có chiến dịch gây áp lực lên Ukraine, Thượng viện đã bỏ phiếu tuyên ông vô tội. Chỉ có một đảng viên Cộng hòa, ông Mitt Romney của bang Utah, đã không bỏ phiếu theo đảng Cộng hòa.

Thứ Năm, 14 tháng 1, 2021

Reuters: Hạ viện kiên quyết đàn hặc Tổng thống Trump

Hạ viện thông qua nghị quyết hôm 13/1/2021 để đàn hặc luận tội Tổng thống Trump. (Hình: House Television via AP)
Cập nhật:

Lãnh đạo khối đa số ở Thượng viện Mỹ, Mitch McConnell, ngày 13/1 loan báo Thượng viện sẽ bắt đầu phiên xét xử luận tội Tổng thống Donald Trump vào tuần tới sau khi Hạ viện chuyển giao điều khoản luận tội, đẩy tiến trình này sang những ngày đầu tiên trong nhiệm kỳ của Tổng thống tân cử Joe Biden.

**************************

Đa số ở Hạ viện Mỹ ngày 13/1 biểu quyết biến ông Donald Trump thành Tổng thống Mỹ đầu tiên bị đàn hặc luận tội hai lần, chính thức ‘truy tố’ ông kích động bạo loạn, một tuần sau khi các ủng hộ viên của ông Trump tấn công Điện Capitol.

Kết quả biểu quyết tại Hạ viện do phe Dân chủ kiểm soát là 232-197, trong đó có 10 dân biểu Cộng hoà ủng hộ cuộc đàn hặc.

VOA Tiếng Việt: Cờ Việt Nam Cộng hòa và cuộc tấn công Đồi Capitol

Hình ảnh lá cờ Việt Nam Cộng hoà tại cuộc biểu tình dẫn tới bạo động tại Điện Capitol, trụ sở Quốc hội Mỹ, hôm 6/1.Hình Spencer Platt/Getty Images

Lá cờ vàng 3 sọc đỏ của chính quyền miền Nam Việt Nam trước năm 1975 xuất hiện trong cuộc bạo loạn gây chết tróc tại Điện Capitol hôm 6/1, và điều này đã khiến nhiều người gốc Việt “lên án” cũng như cảm thấy “xấu hổ” vì hình ảnh lá cờ Việt Nam Cộng hoà có mặt trong đó.

Những lá cờ VNCH có thể được nhìn thấy qua các hình ảnh được truyền trực tiếp từ các hãng truyền thông Mỹ về cuộc biểu tình sau đó biến thành bạo động của những người ủng Tổng thống Donald Trump tấn công vào Điện Capitol trong lúc các thành viên Quốc hội Mỹ bỏ phiếu xác nhận chiến thắng của ông Joe Biden, bước cuối cùng chấm dứt các nỗ lực của ông Trump nhằm lật ngược kết quả bầu cử. Cuộc bạo loạn đã khiến 5 người thiệt mạng, trong đó có một cảnh sát bảo vệ Điện Capitol, và bị nhiều người lên án vì đã tấn công vào nơi được coi là thành trì dân chủ của Hoa Kỳ.

Quartz, một hãng tin quốc tế có trụ sở ở New York, đã thu thập hình ảnh các lá cờ được thấy tại cuộc biểu tình tấn công Điện Capitol hôm 6/1, trong đó có cờ vàng 3 sọc đỏ của VNCH. Trang mạng tiếng Anh này liệt kê ra những lá cờ của các nhóm thượng đẳng da trắng, gồm Pround Boys – một tổ chức cực hữu phát xít mới chỉ toàn đàn ông chuyên cổ vũ và tham gia bạo lực chính trị hiện đang bị Canada xem xét đưa vào danh sách khủng bố – cùng với cờ của VNCH và một số nước khác gồm Canada, nơi có chi nhánh của các nhóm kể trên, và Cuba trong số cờ của một vài quốc gia khác.

Không rõ có bao nhiêu người gốc Việt đã tham gia cuộc biểu tình hôm 6/1 nhưng một số hình ảnh lá cờ VNCH xuất hiện tại cuộc tập hợp nghe Tổng thống Trump phát biểu và sau đó trên đường phố cũng như giữa đám đông bao vây Điện Capitol và trên hành lang các tầng cao của toà nhà Quốc hội Mỹ khi cuộc bạo loạn xảy ra.

BBC tiếng Việt phỏng vấn ông Nguyễn Khắc Giang: Nhận định quanh phương án ông Nguyễn Phú Trọng tiếp tục làm Tổng Bí thư

Hội nghị lần thứ 15 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam dự kiến sẽ khai mạc cuối tuần này.

Đây là Hội nghị cuối cùng của nhiệm kỳ khoá XII trước khi Đại hội Đảng 13 khai mạc ngày 25/1.

Tại Hội nghị, Trung ương sẽ quyết định "trường hợp đặc biệt" và nhân sự chủ chốt khoá mới.

Vào lúc này, đang có những đồn đoán liệu Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng có gây "bất ngờ" khi ở lại tiếp tục lãnh đạo Đảng.

Nguyễn Khắc Giang, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại ĐH Victoria ở Wellington, New Zealand, là người theo dõi các diễn biến chính trị Việt Nam.

Trả lời BBC News Tiếng Việt, ông Khắc Giang chia sẻ đánh giá cá nhân về các khả năng sắp xếp nhân sự của Đảng cho Đại hội 13.

Nguyễn Khắc Giang: Nếu ông Trọng tiếp tục giữ chức vụ Tổng bí thư, thì đó là một điều bất thường, bởi từ sau khi kết thúc chiến tranh, điều lệ Đảng quy định cá nhân không được giữ chức vụ này quá 2 lần.

Lần gần nhất Đại hội có hiện tượng "bất thường" như thế là vào Đại hội 7 (1996), khi BCHTW không thể thống nhất vị trí lãnh đạo, và phải hơn 1 năm sau mới bầu ông Lê Khả Phiêu giữ chức Tổng bí thư ở một kỳ hội nghị trung ương. Nếu ông Trọng tiếp tục nắm quyền, điều đó có nghĩa Bộ Chính trị nói riêng và BCHTW nói chung chưa thống nhất - hay chưa tin tưởng - đội ngũ lãnh đạo kế cận để chuyển giao như đã xảy ra ở ĐH7.

Nguyễn Ngọc Chu: Nhập cư trái phép và sự cần thiết phải có tường biên giới

Càng ngày sẽ càng có nhiều người nhập cư trái phép từ Trung Quốc đến Việt Nam. Đó là điều không tránh khỏi nếu chưa có Tường biên giới. Minh chứng cho điều này là “Đáng chú ý, thời gian gần đây, Công an TP.HCM phát hiện nhiều người nước ngoài mang quốc tịch Trung Quốc cư trú quá hạn, nhập cảnh trái phép từ biên giới phía Bắc đến TP.HCM”. Và “người nước ngoài tạm trú và lợi dụng du lịch vi phạm pháp luật trên địa bàn Thành phố có dấu hiệu gia tăng. Các hoạt động vi phạm phổ biến là tổ chức cá cược ăn tiền trái phép, tổ chức sàn chứng khoán online, tổ chức các cược thể thao, trò chơi qua mạng, gọi điện giả danh công an để lừa đảo chiếm đoạt tài sản, vận chuyển trái phép chất ma túy...”(https://thanhnien.vn/.../phat-hien-nhieu-nguoi-trung-quoc...).

I. Tại sao Trung Quốc xây tường thành biên giới phía Nam?


1. Hiện đại và hùng mạnh như cường quốc số 1 thế giới là Mỹ mà còn phải xây Tường biên giới thì không có gì phải băn khoăn trong sự cần thiết phải xây Tường biên giới. Nước lớn mà phải xây Tường biên giới thì nước nhỏ càng phải xây Tường biên giới. Sống cạnh người hàng xóm tốt bụng hữu hảo còn phải xây Tường biên giới, thì sống cạnh kẻ trộm cướp lại càng phải xây Tường biên giới.

2. Hơn 2500 năm trước những bức Tường thành biên giới đã được xây dựng rải rác ở phía Bắc Trung Quốc trong thời Xuân Thu - Chiến Quốc. Đến thời Tần Thuỷ Hoàng, vừa xây thêm vừa nối các bước tường cũ mà trở thành Vạn lý Trường thành. Các triều đại sau đó ở Trung Quốc (Hán,Tuỳ, Tống, Minh) tiếp tục mở rộng Trường thành, cho đến hiện nay thì Vạn lý Trường Thành đã dài đến khoảng 21 196 km.

Tường thành phía Bắc của Trung Quốc, mục đích quan trọng đầu tiên là làm thành luỹ chống giặc phương Bắc xâm chiếm Trung quốc. Các triều đại Tần, Hán, Tống, Minh hùng mạnh như vậy mà còn bị các bộ lạc phía Bắc xâm chiếm, thì có nghĩa là không nước nào không bị đánh bại từng phần hay toàn phần.