Thứ Ba, 11 tháng 12, 2018

TS. Phạm Đỗ Chí: Nhân “hưu chiến Mỹ-Trung 90 ngày” - Việt Nam có thể làm gì?

Bên lề cuộc họp G-20 ở Á Căn Đình ngày 1/12/18 vừa qua, TT Trump đã gặp Chủ tịch Tập Cận Bình và đưa ra đồng ý: hai bên sẽ tạm ngưng việc áp thuế quan cao hơn hay nhắm vào các mặt hàng nhập khẩu nhiều hơn hiện có trong vòng 90 ngày, một cách thiết yếu là để TQ có thì giờ nhiều hơn áp dụng các biện pháp áp dụng các qui chế thị trường tự do, cho hàng Mỹ tiếp cận nhiều hơn, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và nhất là bớt các áp lực khắt khe bắt các hãng Mỹ chia xẻ các bí mật công nghệ cao như điều kiện để lập các công ty liên doanh với TQ. 

Tuy nhiều quan sát viên quốc tế coi như thỏa ước tạm thời này sẽ vẫn gây khó khăn cho việc chấm dứt hẳn cuộc thương chiến hiện tại giữa hai nước, nhất là vì nó xoáy sâu vào trọng tâm các chính sách sản xuất và thương mại bất công hiện tại mà TQ đang áp dụng cho chiến lược phát triển trong lâu dài của họ, mà nhà lãnh đạo họ Tập khó tự cắt bỏ, cuộc hưu chiến vẫn coi như có ích cho việc “mua thời gian” của cả hai bên. 

Phía Mỹ, thỏa ước sẽ giúp làm tạm ổn định thị trường chứng khoán và giảm nhu cầu cho FED cần tăng thêm hay nhanh hơn lãi suất Mỹ, có thể làm chậm lại đà tăng trưởng kinh tế Mỹ--nhất là khu vực bất động sản đã chững lại từ đầu năm. Phía TQ, thỏa ước sẽ giúp ông Tập tạm giảm bớt các bất ổn chính trị nội bộ và kinh tế thương mại, nhất là chặn lại đà sút giảm của tiền CNY đã sụt giá hơn 10%, và việc các hãng lớn đang trốn chạy khỏi TQ.

Do việc các biến cố này sẽ có tác động đến nền thương mại và kinh tế thế giới, đặc biệt cho Việt Nam như trọng tâm của bài này, chúng tôi chủ yếu sẽ nêu ra vài điểm sau: 

1. Việt Nam (VN) cần chọn cách đi theo hướng chính sách ra sao, khi cuộc thương chiến Mỹ- Trung Quốc (TQ) đang tạm “bớt nóng” sau cuộc họp Trump-TC Bình nêu trên? 

2. Các chính sách kinh tế, chính trị và quân sự lớn đang có của VN có gì đúng, sai? 

3. Sáng kiến gì ở cấp lãnh đạo cao nhất của VN sau “nhất thể hóa” ở Hà nội, nếu muốn?

Đây là một đề tài lớn và quan trọng cần đề cập trong một bài bình luận riêng biệt. 

Nhưng một cách tóm tắt, VN có thể hưởng lợi lớn trong cuộc thương chiến Mỹ-TQ đang tiếp diễn hiện tại, do cả sự di chuyển của một số hãng công nghệ quốc tế từ TQ sang VN để tránh thuế Mỹ (đang áp đặt từ tháng 4 và có thể tăng cao và kéo dài), và bằng cách thu hút nhiều đầu tư FDI ngoài TQ thêm nữa, nhất là từ phía Mỹ, để sản xuất thay thế cho nhiều hàng nhập từ TQ vào Mỹ. 

Thí dụ lớn nhất đang làm xôn xao Hà nội là việc hãng nổi tiếng Foxcomn (sản xuất các linh kiện điện tử quan trọng cho hãng Apple) đang thương thuyết các điều kiện ưu đãi để mở một cơ xưởng lớn ở VN, tương đương như cơ sở của Samsung ở miền Bắc.

Nhưng nói thế, không có nghĩa là VN nên để các hãng TQ tràn vào VN để thay “mác TQ” bằng “mác VN giả” hầu xuất sang Mỹ. Qua các tiếp xúc gần nhất, người viết có thể khẳng định là các giới chức Mỹ rất cảnh tỉnh với “âm mưu” này của TQ, và giống như trường hợp thép nhập từ VN, họ có thể sẵn sàng cấm nhập vào Mỹ hay ít nhất, áp thuế rất cao đến 25% -35% với các mặt hàng VN này, hay ngay cả chặn hẳn hàng ‘mác giả VN thay mác Tàu” lúc vào cửa khẩu Mỹ. 

Con đường rõ ràng để đi là cải cách mạnh thể chế, tăng cường tính thị trường của nền kinh tế, khuyến khích khu vực tư nhân thay vì doanh nghiệp nhà nước trong sản xuất và xuất cảng, cho phép tự do mua bán với Mỹ, và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong giao thương với Mỹ. 

Nhìn xa hơn về cả phương diện chính trị, với chính sách mới của Mỹ khuyến khích phát triển khu vực Ấn Độ -Thái Bình Dương, VN có thể hưởng lợi lớn tăng gia liên hệ với vài nước chính ở Đông Nam Á (không nhất thiết phải là ASEAN-- vì khối này có Lào và Căm bốt đã nghiêng hẳn về TQ), Ấn độ, Úc và New Zealand để phát triển ngoại giao và thương mại trong khu vực này, đặt thế đứng vững chãi hầu tăng cường thương mại bền vững với Mỹ. 

Nhưng quan trọng nhất là điểm sau mà VN cần nắm ngay sáng kiến để tăng uy thế với cả Mỹ-TQ mà không cần nghiêng về bên nào:

Lưu tâm của Mỹ có thể thương thuyết tái lập TPP với vài điều kiện mới (xem dưới đây), để cô lập TQ thêm nữa, cho nước này ra ngoài vòng mua bán bùng nổ của châu Á với Bắc Mỹ và khối EU trong các năm tới!

Từ Washington D.C., nơi có các hoạt động thường xuyên và rộn rịp của giới vận động hành lang (lobbyists) có ảnh hưởng quan trọng trong giới hữu trách hàng “top” của thủ đô Mỹ, đã râm ran tin đồn đang có các vận động dàn xếp quan trọng để ông Nguyễn Phú Trọng trong tư cách mới là Chủ tịch nước của VN sẽ được mời sang thăm Mỹ lần nữa, trong tháng 1 hay tháng 2 sắp tới, với tư cách chính thức gặp TT Donald Trump.

VN với bộ mặt mới “nhất thể” có thể nhân dịp này:

  1. Tuyên bố cải cách kinh tế thị trường, nhất là dịp này tuyên bố cắt giảm quan trọng các chi tiêu ngân sách do có thể ghép các hoạt động của Nhà nước (Chính phủ) và Đảng, và thống nhất hơn trong việc đàm phán chính trị kinh tế cũng như các hiệp ước thương mại với thế giới;
  2. Thống nhất nội bộ để sang thăm Mỹ ở cấp cao nhất và gần ngày nhất (trước cuộc họp với Chủ tịch Kim Jong-Un của Triều tiên để có các tin truyền thông hiệu quả và giật gân (“good media coverage”) và tranh thủ sáng kiến cùng Nhật Bản đề nghị với Mỹ tái lập thương thuyết TPP, có vẻ như không tưởng lúc này, nhưng sáng kiến này sẽ được Mỹ nghe và yểm trợ hết mình, vì làđối trọng với chính sách “Một Vành Đai Một Con Đường” của TQ mà Mỹ đang muốn làm suy yếu hay chết hẳn. Vai trò của ông Trọng có thể sẽ quan trọng và nổi bật nhất ở điểm này.
  3. Tung ra các sáng kiến mới về dân chủ và nhân quyền như thả bớt các tù nhân tranh đấu cho dân chủ và nhân quyền, cũng như cho phép hoạt động rộng rãi các tổ chức dân sự xã hội đang càng ngày càng lan rộng.

Cụ thể nhất là VN cần sửa soạn kỹ về mặt chuyên môn bởi chuyên gia các bộ ngành liên hệ để trình bày VN có thể làm được gì, như thí dụ giúp Trump đang muốn đẩy TQ phải cải cách kinh tế hướng đến thị trường và cụ thể giảm xuất siêu sang Mỹ ra sao:

  • thí dụ mua thêm đậu nành và các nông sản Mỹ khác—đang là “chỗ ngứa” trong chính sách nội bộ của TT Trump;
  • kiểm soát thi hành tôn trọng sở hữu trí tuệ ra sao, ngăn ngừa việc ăn cắp công nghệ của Mỹ (thí dụ của ZTE và Huawei); và
  • không xuất khẩu hộ hàng TQ qua mác VN mà thay vào đó, tăng cường các mặt hàng ưu thế của VN có đầu tư của nhiều nước khác ngoài TQ (nhất là Hoa kỳ), v.v...

Trong việc cần tạo thế cân bằng chính trị giữa hai sức mạnh khổng lồ Trung-Mỹ, hay nôm na thường gọi là thế “đu dây” của Việt Nam, sẽ là một lỗi lầm nghiêm trọng nếu VN ngả về TQ.

Sau hết về mặt quân sự, rõ ràng là:

  • bản Luật mới về quân sự mà QH Mỹ vừa thông qua, với ngân sách lớn cho các can thiệp tương lai của Mỹ trong vùng Biển Đông; 
  • các quyết định quân sự quan trọng cùng lúc của Mỹ trong vòng tuần lễ 23-30/9/18, gồm: cho máy bay B-52 thị sát vùng Biển Đông, tập trận Thủy quân lục chiến ngoài khơi, và nhất là cho tàu Decatur tiến vào vùng di chuyển hàng hải tự do để “nắn gân TQ” và bị chính tàu TQ cắt mặt cách 41m khiêu khích; và
  • rút khỏi Thỏa hiệp sản xuất vũ khí hạt nhân với Nga để tự do sản xuất tên lửa tầm ngắn và trung, thực sự là nhằm vào lãnh thổ TQ; 

đã là xác định hùng hồn và mạnh mẽ, khiến VN có thể yên tâm hơn, về sự cương quyết can thiệp của Mỹ ở Biển Đông trong tương lai, bắt buộc TQ tôn trọng luật di chuyển hàng hải tự do trong vùng, phủ nhận và ngăn chặn kế hoạch xâm lăng qua “Đường Lưỡi Bò” quảng cáo từ nhiều năm bởi TQ trên lãnh hải VN. 

Thượng viện Mỹ cũng đã thông qua Đạo luật cho phép Mỹ cắt đứt Đường Lưỡi Bò đó của TQ ở Biển Đông; và ông Mattis, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, lại mới chính thức xác nhận các chủ quyền của VN ở vùng này, phải chăng điều này nằm trong vận động chính trị mới mà Mỹ rất cần VN ủng hộ?

Hai câu hỏi hiện nay là: 

- Có chăng may mắn là VN có thể ở vào thế hưởng lợi “Bất chiến tự nhiên thành” trong tranh chấp Mỹ-TQ? 

- Làm sao thể hiện rõ các điểm quan trọng này nếu quả thật sẽ có cuộc gặp cấp cao của Việt Nam với TT Trump trong những ngày sắp tới?./.

TS. Phạm Đỗ Chí

(10/12/18)

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét