Thứ Bảy, 26 tháng 5, 2018

Trần Công Nhung: Mộ Nguyễn Du


Tượng Nguyn Du

Ln đi săn nh Ghnh Son (1), tôi được mt c già đãi trà lúc tri còn ti m sương. Chén trà trong sương sm đầy thi v. Lúc ung trà t nhiên tôi cht nh hai câu thơ nói v trà- rượu- trăng- hoa. Hai câu hai ng, tôi nhp li và cho đó là thơ c Nguyn Du, li còn thc mc không hiu sao c Tiên Đin bo: "Khi rượu sm khi trà trưa”. V sau có mt độc gi, anh Vĩnh Quý cho biết: “Cun sách ca ông hay, nhưng ông phê c Nguyn Du tm by”. Hi ra, đúng là tôi tm by tht. C Tiên Đin không nói “rượu, trà” mà “c, rượu”.
Khi chén rượu, khi cuc c,
Khi xem hoa n, khi ch trăng lên.
(Kiu)


Tôi xu h và ân hn, thm ha s đến tn m c để t li.

T Ca Lò tôi đón xe buýt v Vinh. Hôm Hà Ni vào,  Taxi t  Ga Vinh đi Ca Lò hết 80 nghìn hai người, trong khi xe buýt, mt người 6 nghìn, mà thi gian cũng ch thế. Xe buýt th khách ti ga Vinh, tôi tìm mt taxi đi Nghi Xuân. Sách văn lp Đệ T (lp 9) ngày trước  đều ghi rõ: Thi Hào Nguyn Du người làng Tiên Đin, huyn Nghi Xuân, tnh Hà Tĩnh.

Nghi Xuân qua cu Bến Thy là đến, không  xa my. Mc c cho có l ri lên xe. Anh tài xế có v cũng văn ngh. Xe anh hát toàn nhc dân ca, nhng bài đặc st ging min Trung:
Đi mô ri cũng nh v Hà Tĩnh, nh núi Hng Lĩnh,
nh dòng sông La,                       
nh bin rng quê ta....

Bài ca cht đưa tôi v tri ci to A30 ca nhng năm phong trào vượt bin lên cao nht. Hàng tun mi ti th by đều có văn ngh tri. Bui văn ngh nào cũng ...nh v Hà Tĩnh, nh núi Hng Lĩnh..., tôi như nhp tâm. Cho dù có nng lòng ân oán vì thi cuc, tôi thy bài nhc có nhng đon rt hay.

Lúc nghe anh xe gii thiu: Cu qua sông Lam, tôi nh anh đỗ xe để chp cnh sông Lam núi Hng (sông La là mt nhánh ca sông Lam). Dòng sông rng êm đềm nhưng không tp np thuyn bè như sông Hương. Chếch v phía Nam, núi Hng Lĩnh hin hòa đó t bao đời nay... Quê  Hương Vit Nam là c mt màu xanh mườn mượt, bin xanh, sông xanh, đồng lúa xanh, núi đồi xanh... màu xanh ni dài thu tình người đi xa. Thy mà không th không thương không nh. Tôi đi b qua chiếc cu mi tinh và hin đại như nhiu chiếc cu ca Âu M, tai nghe văng vng “Nh cánh đồng mui trng, tình sâu my nghĩa nng, bin ta li nh rng.... Hướng Trường Sơn  cnh đẹp gi cm hơn, sinh động hơn ch không lng l như cái đẹp ca đồng bng xuôi v bin c.

Qua cu, bác tài nhc tôi: Chú chp v bên kia ly nh tr ng khói, đó là du tích duy nht còn li trong thi k chng M. Lúc nãy anh cũng nhc tôi đi chp tượng đài, tôi m   tượng đài tôi chp nhiu lm ri, anh biết ch nào hay, l, ch dùm. Tôi đứng lng, nhìn sông nhìn núi ri bt giác nhìn v c chui ngày đã qua, bao nhiêu k nim ca u thi  gn bó vi đồng rung nương khoai. “Qu đầu mùa ht sương mai lung linh ni nh Trâu ơi ta v đồng c mênh mông.  “Người bn nh đến nhc thm Xong chưa, đi.

Xe ri quc l 1 ngã ba Gia Lách, chy men theo hu ngn sông Lam. Nhìn  bng hiu hàng quán hai bên  thy tên đường đề Nghi Xuân. Chy chng mươi phút, xe r vào con l nh, ngang qua mt khu nhà hình ch U mái ngói còn tươi, dãy nhà ngang gia đâm mái lên 1 tng ph, theo li  thường thy các t vin. Trước sân,  có bc tượng đen cao ln. Anh xe bo Khu Lưu Nim Nguyn Du. Tôi nói vi bác tài: Mình chy mt vòng ri tr li.

   Chu vi khu lưu nim khá rng. Tôi nghĩ bng: thế mi xng vi mt Thi Hào. Quành ra phía sau, thy có cng g đã hng, tôi hi anh xe:
  -    Mình vào đây được không?

D được, để em đưa xe ra đậu phía trước.

Vâng, ri tôi đi dn ra.

Nhiu cây cao bóng rp, cnh thanh vng, li đi lát gch, trang nghiêm sch s. Ba ngôi nhà c, hai ngôi va, mt ngôi khá ln, nm song song cách  nhau mt khong sân. Nhác thy có my người đang đi v phía mt ngôi miếu bên trái, tôi vi qua nhp bn. Nhóm du khách vào thp hương trong nhà th c Nguyn Du. Tôi bước vào đứng trước bàn th vi mi người, trong lúc h lay hoay đốt nhang khn vái, tôi yên lng cúi đầu thm nim: Kính bch Hương Linh c Nguyn Du, tôi là hàng chiu chít, đã có ln vì ngu dt nghĩ nhm v C, nay tôi đến xin t li vi C. Kính mong C rng lòng tha th  cho. Trước khi lui ra tôi đọc my dòng khc trên bng đá: Nhà th Nguyn Du do Tiến Sĩ Nguyn Mai và Hi Khai Trí Tiến Đức xây dng li năm 1940.

Tôi đi dn v phía khu nhà lưu nim, lòng thnh thơi. Tôi ngm pho tượng to hơn người tht, mt văn nhân thi xưa, khăn đống áo dài, tay cm bút lông, dưới có ghi:  Đại Thi Hào Nguyn Du 1765 1820.

T nhiên nghe tiếng chào ca mt thiếu n:
D, chú mi vào t ca sau?

Sao cháu biết? Mà cháu là...

D, cháu là hướng dn viên, thy chú chưa mua vé ...

Thế à, chú xin li, vy để chú đi mua vé. Vé bán đâu và bao nhiêu mt vé?

Người con gái ch cho tôi  ngôi "nhà bo v" phía trái cng vào và vui v nói:
Không sao chú, mi chú tiếp tc xem ri lát mua vé cũng được.

  -   Cm ơn cháu. Lúc vào cng sau, chú thy 3 ngôi nhà c, đấy là nhà gì h cháu:
D, hai nhà Tư Văn để bình Thơ Văn,  nhà Bo Tàng, kia là nhà th.

Có người bo nhà bo tàng nguyên là mt  đình làng?

  - D đúng thế, đó là đình  ch Tr trên Đức Th đưa v năm 1963, đình làm bng g mít trên 200 năm. Tc cùng thi vi Nguyn Du.

Cô gái đưa tôi đi mt vòng, va gii thích nhng điu tôi thc mc.. Nhà Bo Tàng, nơi trưng bày nhiu tài liu tranh nh minh ha mt s tác phm ca Nguyn Du, nhng k vt ca Thi Hào như: Nghiên mc, đĩa mai hc Nguyn Du được tng trong thi gian đi s, nm và chén ung rượu, gc nai treo áo, địa bàn đi săn.

Vn dĩ trong người mang sn di t  tài hoa, phóng khoáng, uyên bác ca cha (Nguyn Nghim) và m (Trn th Tn) gc người Bc Ninh, duyên dáng, giàu lòng nhân ái, say mê văn ngh dân gian, c Tiên Đin rõ ràng đã tha hưởng ngun mch ca 3 dòng văn hóa: Hà Tĩnh, Thăng Long và Kinh Bc. Gp lúc thi cuc đổi thay (Lê, Nguyn), gia thế suy sp, người hay đau m, Nguyn Du thường theo phường săn, lên núi Hng Lĩnh, và theo dân chài ra khơi đánh cá. C cũng tham d nhng bui hát ví hát dm ca trai gái trong vùng, đi vãn cnh nhiu nơi... Có l đây là thi k c Nguyn Du có cuc sng phong phú nht, chun b cho kit tác Kiu ra đời sau này.

Trong nhà chính ca khu lưu nim, thy chưa trưng bày gì nhiu. Đáng chú ý là tp Kiu gm 3250 câu viết trên giy kh ln (1m2x1m6) theo li thư pháp, nng 75kg. Công trình do Nguyt Đình và 6 ha sĩ thc hin ti Huế năm 2002 trong 6 tháng. Bên cnh có vài tượng ca Thi Hào bng thch cao. Các tượng ln nh đều cùng mt nét tc, nh nhàng thanh thoát, khng khái mà hin hòa. Cô hướng dn cho biết, Nguyn Du không có hình nh  để li, chính quyn tnh Ngh An đã m mt cuc thi tc tượng, da theo ý  ca hai tp thơ: Thác Li Trai Phường Nón và Sinh tế  Trường Lưu Nh N Văn. Toàn quc có 16 điêu khc gia tham d. Kết qu, tác phm ca Lê Đình Bo được chn.

Mùa này min Bc nóng ni tiếng, nhưng đây, sáng nay  tri như có gió hiu hiu, thong th do quanh khu lưu nim, dưới bóng cây... tôi không thy mình b thúc hi bt c th gì. Cô gái có ging nói nh tht nh. Ai bo ging Ngh An Hà Tĩnh khó nghe? Tôi c tưởng như  tiếng chim hót. Tôi ngõ ý xin chp mt vài nh v mái tóc, cô gái vui v và còn t ra rt quen thuc trong dáng thế. Điu này chng t  đã có nhiu ng kính ngm nhìn mái tóc dài óng ca cô. Trong khi chp nh tôi hi:
Cháu làm đây đã lâu chưa?

D đã my năm, cháu là hu du đời th tám ca Nguyn Du.

Hậu duệ của thi hào Nguyễn Du

Tôi ngc nhiên nhìn li cô Hướng Dn, ngay t đầu tôi đã ng ng, cô gái có v đẹp sáng hơn bình thường, ánh mt và n cười như n nhng nét tinh anh. Ngay cái tên Vân Huyn cũng rt hp vi mái tóc. Tôi sc nh:
À còn m c T  Như đâu cháu?

D trong đây chng cây s, cháu đưa chú đi.

Dc đường, Vân Huyn cho biết nhiu chi tiết rt l v  Nguyn Du:
Mt năm 1820, năm 1824 con trai Nguyn Ngũ ci táng m cha v x Đồng Mát, sau di v x Đồng Thánh, đặt trong vườn nhà Nguyn Du Tiên Đin. Nơi đây mi năm nước lt ngp m nên m li di mt ln na. Hi đó khoa phong thy còn hiếm, thy địa lý không có, hai người cháu trong giòng h Nguyn đi tìm huyt m bng cách bưng mt hương án, trên có nhang đèn và mt con cò bng g. Hai người c đi, nơi nào con cò rơi xung thì đó là nơi đặt m Nguyn Du.

C Tiên Đin qua đời lúc mi 65, có 18 người con vi 3 bà v. Bà c mt con, bà hai mt con, bà ba (thiếp) 16 con.

Khu m phn không rng lm, kiến trúc theo li hoa viên b ngõ. Rào tường thp chung quanh. Vân Huyn nói:
-   Đây là m Nguyn Du. Ngôi m được sa sang li  sau ngày có bài thơ ca Vương Trng.

-   Sao li có chuyn liên quan đến mt bài thơ?

-  D, nhà thơ Vương Trng mt hôm v thăm m Nguyn Du, ông thy ngôi m ca mt đại thi hào sao quá thm, nên đã làm mt bài thơ đăng báo. Bài thơ đã đánh động dư lun các gii, t văn hc đến chính quyn và lan ra  qun chúng. Các gii rt đỗi xôn xao...

Chúng tôi đã vào đến nhà bia, ngôi nhà mái ngói đỏ tươi, bn ct to chc, bia bng đá xanh, c 1m x 2m, có dòng ch  Danh nhân văn hóa thế gii- Đại thi hào Nguyn Du. Phía sau là phn m, được làm bng đá mài đen đơn gin, nóc bng, có cha rãnh đất trng. Tôi thy ngôi m rt vng mnh nhưng thô, đường nét tương phn vi chiếc lư nhang cũng bng đá chm tr tinh vi, mang sc thái văn hóa c. Trang trí quanh khu m phn, ch vn vn hai cây thiên tuế trước nhà bia, hai cây tùng sau lưng m, dc theo rào tường, nhiu l trng cây còn b trng.

Tôi vn b chuyn bài thơ ám nh nên quay li hi cô gái:
-   Lúc nãy cháu có nhc bài thơ đã làm xôn xao dư lun, cháu đọc cho chú bài thơ được không?

-    D, bài thơ khá dài.

Người con gái trm ngâm nhìn ra xa và bt đầu:
Tưởng rng phn bc Đạm Tiên,
Ng đâu c Nguyn Tiên Đin nm đây.
Ngng tri cao cúi đất dày.
Cn môi tay nm bàn tay ca mình.

Cô gái ngưng đọc và lm nhm my giây, (có l xúc động nên trí nh b đứt đon) ri à mt tiếng, cô đọc tiếp: 
Mt vùng cn bãi trng trênh.
C cùng thp loi chúng sinh nm k.
Ngút tm chng cánh hoa lê.
Bch đàn đôi ngn gió v n non,
Xc xào lá c héo hon.
Bàn chân cát bi li mòn nh nhoi.
Lng yên bên nm m ri,
Chưa tin mình đã đến bên mình tìm.
Không cành để gi tiếng chim,
Không hoa cho bướm mang theo nng tri.
Không vng c m tay người,
Nm hương to m thp ri li xiêu.
Thanh minh trong nhng câu Kiu,
Rưng rưng con đọc vi chiu Nghi Xuân.
Cúi đầu tưởng nh vĩ nhân,
Bt phong trn để phong trn riêng ai.
Bao gi cây súng ri vai,
Nung vôi ch đá tượng đài xây lên.
Trái tim ln gia thiên nhiên,
Tình yêu ni nhp sut nghìn năm xa
(Vương Trng)

Tôi cúi đầu lng nghe, không ng bài thơ làm cho tôi cm động không cm được nước mt. Tôi nghe: D hết. Tôi biết  bài thơ đã hết mà sao âm vang vn còn. “Ngng tri cao cúi đất dày. Có nhng lúc không biết kêu ai. Đúng thế.

Bài thơ đăng báo vào năm nào cháu?

- D năm 1982 trên báo quân đội, sau đó có nhiu cuc hi tho v m Nguyn Du, và mãi đến năm 89, công trình  xây dng mi bt đầu, kinh phí hơn 6 t đồng.

Nng đã lên cao, tri này Hà Ni nóng phi biết, thế mà nơi đây cnh đẹp và m l lùng. Chúng tôi tr li khu lưu nim để làm nghĩa v. Tôi cũng không quên tán tng mái tóc đẹp ca cô hướng dn và cm ơn cô tht nhiu. Lúc giã t, tôi hát nho nhĐi mô ri cũng nh v Hà Tĩnh.... Nhưng làm ngh thut, chúng ta thường quên nhng thc tế cn thiết cho đời sng. Vào Nha Trang, tôi mi cht nh điu đó và đã vi gi qua đường bưu đin món quà nho nh v cho cô gái ca  núi Hng sông Lam.

Trn Công Nhung
_______________
(1) Ghnh Son trang 117 QHQOK tp 1 


Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét