Chủ Nhật, 11 tháng 2, 2018

ĐÀM TRUNG PHÁP: NGÁT HƯƠNG VĂN CHƯƠNG HOÀN VŨ: THE OLD MAN AND THE SEA CỦA ERNEST HEMINGWAY


Sinh năm 1899 ti Illinois, Ernest Hemingway được coi là mt trong các nhà văn li lc nht ca Hoa K trong thế k XX, và được thế gii biết đến nhiu nht qua các tác phm “A Farewell to Arms” và “The Old Man and the Sea.” Ông t kết liu đời mình năm 1961 ngay trước ca nhà ti Idaho. Dùng mt khu súng săn chim muông hai nòng, Hemingway t bn vào trán óc văng tung tóe, sau nhng năm mi mê  – ngoài lãnh vc văn chương ra – vi chiến trn, săn bn dã thú, câu cá ngoài bin c, toàn là nhng hot động him nguy đầy nam tính và thách thc cuc đời. Văn phong ngn gn và trong sáng ca ông đã nh hưởng ln lao đến li viết ca nhiu nhà văn Hoa K và Anh Quc trong thi đại ông. Li viết đó thường ch s dng các câu đơn gin vi ít mnh đề, tránh xa các câu phc tp dài lòng thòng vi nhiu mnh đề. Các câu y s dng danh tđộng t nhiu hơn các tính t và trng t có mc đích làm huê dng câu văn; chúng cũng ít khi biu l cm tính. Đây là mt thí d trích t tác phm này ca Hemingway: “Every day is a new day. It is better to be lucky. But I would rather be exact. Then when luck comes you are ready.” Li viết độc đáo này phn ánh trung thành cái “Iceberg Theory” (Lý Thuyết Băng Đảo) ca chính Hemingway. Theo đó phn đỉnh băng đảo trên mt nước là nơi cha đựng văn viết sơ sài không trang đim vi nhiu yếu t tác gi “c tình b lng” và phn đáy băng đảo chìm dưới nước là nơi người đọc t tìm ra hàm ý ca nhng yếu t  đã b tác  gi  khéo léo “b lng” bên trên.  Kit tác “The Old Man and the Sea” cũng là  s đóng góp sau cùng và đáng k nht ca Hemingway vào nn văn hc Hoa K nói riêng và văn hc thế gii nói chung.


Ni dung ca tuyt tác ch là câu chuyn gin d v mt ngư ph già (mang tên Santiago) sau gn 3 tháng không may mn ngoài bin thì câu được mt con cá khng l. Con cá chng c mãnh lit trong sut 3 ngày và đêm, kéo thuyn ca Santiago ra tut ngoài khơi Cuba. Sau nhiu him nguy và thương  tích đầy người, Santiago không b cuc, để ri cui cùng đã giết con cá bng cách dùng cây lao dài đầu nhn (harpoon) đâm vào tim nó. Ct cht con cá vào sườn thuyn, ông già dương bum để vào b. Nhưng máu con cá hòa trong nước bin đã lôi cun mt by cá mp bơi ti, tranh nhau xa hết tht nó. Con cá mp nguy him nht cũng b Santiago đâm chết. Ông c bun bã tr v cùng vi b xương con cá còn ct vào sườn chiếc thuyn, ri nm ng mt gic dài mơ thy nhiu cnh hnh phúc. Nhiu người coi tiu thuyết sơ sài này, viết theo “lý thuyết băng đảo,” là mt tp hp các ng ngôn và chuyên ch  nhiu n d cho tôn giáo cũng như  cho đời thường. Ta thy v tôn giáo thì Santiago là n d rõ rt cho Đấng Cu Thế  – ba ngày vt vã ngoài bin khơi vi con cá ln hơn c chiếc thuyn ca mình nhc ta đến ba ngày mà Ngài b đóng đinh và chết trên mt thánh giá để chuc ti cho nhân loi. Con cá mc mi câu ca Santiago hàm ý nhng nét quý phái, mnh m, đáng n phc. By cá mp rõ là hin thân ca phá hoi, ca ma qu. Và Santiago mt mình trong chiếc thuyn đánh cá nh bé cũ k gia bin c cho thy v thế quá mong manh (vulnerable) ca con người trong thiên nhiên vô tn.


“For Whom the Bell Tolls” được xut bn năm 1940, tc là hơn mt thp k trước khi “The Old Man and the Sea” xut hin năm 1952. Trong khong thi gian 12 năm im lng gia hai tuyt tác, Hemingway b văn gii coi như đã “hết thi” – mt điu làm ông khó chu vô cùng. Nhưng thành công rc r c“The Old Man and the Sea” đã “gii ta” được hết ni nim bc tc by lâu cho ông. William Faulkner (1897-1962, khôi nguyên Nobel văn chương 1949) rt ngưỡng m “The Old Man and the Sea” vi nhn định rng đã t lâu Hemingway thường cho các nhân vt trong tiu thuyết t to ra mình, được hay thua là nm trong bàn tay ca mình để xem ai là nhân vt “chì” (tough) nht trong đám. Nhưng nay Hemingway đã khám phá ra Ơn Trên mi là thm quyn to ra mi s, và đã biết đến lòng thương xót (pity) – như khi viết mt cách thành tâm v ni bun ca ông già Santiago đã mt con cá ln (đáng giá mt li nhun to) vào bng lũ cá mp d dn.

Ông già Santiago trong truyn được Hemingway mô t da vào nhân dng tht ca “Gregorio Fuentes” – thân mình khc kh gy còm vi khuôn mt phong sương – là người bn chí thân thường đi câu cá ln trên bin c vi tác gi. Con cá khng l Santiago “câu” được tên tiếng Anh là “Atlantic blue marlin.”  Marlin (Hán Vit: mã lâm ngư 馬林魚) là mt trong nhng loi cá ln nht đai dương, có th dài đến 14 feet và nng đến 2 ngàn pounds. Còn con cá mp d dn đáng s đã b Santiago đâm chết thì tên tiếng Anh là “mako shark” (Hán-Vit: hôi kình sa 灰鲸鲨). Loi cá mp này bơi nhanh nht và uyn chuyn đến ni có th nhy vào thuyn để tn công ngư ph. Chúng cũng đã sát hi nhiu người, ngang nga vi lo“great white sharks” (Hán-Vit: đại bch sa 大白鯊thường được coi như là bá ch đại dương.

Nguyt san LIFE tháng 9 năm 1952 có trích đăng mt đon c“The Old Man and the Sea” và ch trong có 2 ngày thôi mà tt c 5 triu cun nguyt san y đã bán hết sch! Gii phê bình ca ngi cun tiu thuyết y lên đến tri xanh. Nó cũng là lý do chính để Hemingway được gii Nobel văn chương 1954 vi li gii thích súc tích và chính xác ca ban tuyn chn gii Nobel đầy uy tín: “Gii Nobel văn chương 1954 được trao cho Ernest Hemingway căn c vào kh năng viết văn kit xut, như mi đây đã chng t trong The Old Man and the Sea và vào nh hưởng ca ông đến văn phong thi đại.” Và ngay năm sau đó nó cũng đã được gii thiu trong ngh thut đin nh, vi tài t Spencer Tracy th vai ngư ông Santiago mt cách xut sc.         

[ĐTP 09-02-18]
                                                           


Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét