Chủ Nhật, 24 tháng 9, 2017
Trần Doãn Nho: Tháng Chín, nhớ Françoise Sagan: Một cuộc đời ngoại hạng
Nhà văn
Françoise Sagan. (Hình: myfrenchlife.org)
Ngày 24 Tháng Chín, đúng 13 năm trước đây, nước Pháp mất đi
một trong những khuôn mặt văn chương quan trọng của thời hiện đại: Françoise
Sagan.
Françoise Quoirez, tên thật, tục danh là Kiki, sinh vào
ngày 21 Tháng Sáu, 1935, ở Cajarc, một ngôi làng ở miền Tây Nam Pháp, là người
con thứ ba của Paul Quoirez, một thương gia giàu có.
Khi lên 15, gia đình dời về sống ở Paris, ở đó, Françoise
theo học trường dòng “Couvent des Oiseaux” trước khi vào Sorbonne. Hai năm ở
Sorbonne, cô học trò này chẳng học hành gì nhiều, phần lớn thời gian dành cho
đi chơi và uống cà phê và đọc truyện và tập tành viết lách.
Năm 12 tuổi, cô viết truyện và làm thơ; 13 tuổi, đọc
“Nourritures Terrestres” của André Gide; 14 tuổi, đọc “L’Homme Révolté” của
Albert Camus; 16 tuổi, đọc “Marcel Proust, Rimbaud.” Biết uống rượu vào năm 15
tuổi. Kết quả là thi hỏng tú tài. Gia đình phiền muộn, la rầy.
Ðể xoa dịu nỗi buồn bực, cô học trò cảm thấy phải “làm một
cái gì,” bèn ngồi xuống và bắt đầu viết. Chỉ trong vòng 32 ngày (có báo nói là
bảy tuần), một truyện dài hoàn tất với cái tựa đề nghe khá khác thường:
“Bonjour Tristesse” (Buồn Ơi Chào Mi).
Viết xong, cô gửi ngay cho nhiều nhà xuất bản. Một trong số
đó, nhà xuất bản René Julliard, nhận xuất bản nhưng với một điều kiện duy nhất:
phải có phép của cha mẹ, vì Francoise mới 18, vẫn còn trong tuổi vị thành niên
(lúc đó, phải 21 tuổi mới thành niên).
Hỏi ý kiến cha, được đồng ý ngay nhưng không cho Françoise
dùng họ thật mà phải dùng bút hiệu. Dễ thôi! Cô bèn lấy tác phẩm yêu thích nhất
của mình “À la recherche du temps perdu” của Marcel Proust, giở ra một trang,
thấy đoạn tả quận công Sagan đi ngang trên chiếc xe ngựa, thế là chọn ngay tên
Sagan. Và bắt đầu từ đó, Françoise Quoirez trở thành Françoise Sagan.
Tháng Ba, 1954, “Bonjour Tristesse” chào đời. Như một cơn địa
chấn! Françoise Sagan, lúc đó, 18 tuổi. Và không còn là cô học trò nữa.
Năm sau, một bản dịch tiếng Anh được phát hành và lập tức nằm
đầu trên danh sách “bestseller” của tờ New York Times. Năm 1958, sách bán đạt
con số kỷ lục là 810,000 ấn bản ở Pháp và hơn một triệu ấn bản ở Hoa Kỳ. Sau
đó, nó được dịch ra 20 thứ tiếng.
Tác phẩm tạo nên một sự thành công lạ thường. Nó chiếm được
giải “Prix des Critiques,” mang lại cho Sagan 500,000 bảng Anh, nhưng bị vị
Giáo Hoàng La Mã thời bấy giờ là Pius XII lên án mạnh mẽ, khiến cho một linh mục
Công Giáo đã phải từ chối làm phép hôn phối trong lễ cưới lần đầu tiên của bà.
Sau này, Sagan gọi đó là một “thành công đầy tai tiếng”
(succès de scandale). Ba thập niên sau, nhớ lại, bà hiểu ra rằng sự giận dữ xuất
phát từ mối quan hệ giữa nhân vật nữ, Cécile, và anh bồ của cô ta. Người ta
không thể chấp nhận được chuyện một cô gái 17 hoặc 18 tuổi lại làm tình với một
đứa con trai trạc tuổi mình mà chẳng hề bị la mắng hay trừng phạt gì cả. Ðã thế,
cô gái lại còn biết thảo luận chuyện tình ái lăng nhăng của cha mình, đề cập đến
những đề tài lúc đó vẫn còn là điều cấm kỵ giữa cha mẹ và con cái.
“Ðối với đại đa số độc giả, tai tiếng của tác phẩm là do chỗ
một nhân vật thiếu nữ trẻ lại ngủ với trai mà không có thai, lại chẳng cần cưới
nhau. Riêng đối với tôi, tai tiếng của câu chuyện là một nhân vật lại có thể –
do vô thức, do ích kỷ – đưa đến cái chết của một người khác,” Sagan nói.
Thành công bước đầu tạo động lực cho Sagan hăng hái cầm bút
tiếp. Trung bình cứ hai năm bà cho ra đời một tác phẩm. Những tựa sách của
Sagan chất đầy trong thư viện, trên các kệ sách gia đình và nằm trong trí nhớ mọi
người. Hơn 30 triệu ấn bản các tác phẩm của bà đã được bán ra. Nhiều luận án về
bà và tác phẩm đã được viết tại nhiều đại học trên thế giới, nhất là tại Hoa Kỳ.
Hầu hết trong số hơn 40 tác phẩm của bà, dù hay hoặc dở, đều được dịch ra tiếng
Anh và nếu không nằm ở danh sách “bestseller” thì cũng được tiêu thụ nhanh
chóng.
Nhà văn nổi tiếng Hoa Kỳ John Updike, viết trong tờ The New
Yorker 20 năm sau khi “Bonjour Tristesse” xuất hiện, ca ngợi tác phẩm là “sôi động
như biển cả” (sparkling sea), “hẻo lánh như rừng hoang” (secluding woods),
“nhanh nhảu theo bản năng tự nhiên” (animal quickness), cốt truyện thì rất hiệu
quả (academically efficient), các nhân vật nam, nữ được xây dựng một cách hoàn
hảo. Theo ông thì tác phẩm được viết bởi niềm tin hồn nhiên của tác giả trẻ vào
tính chất khêu gợi của các sự kiện.
Với một khuôn mặt gầy, nhỏ, đôi mắt tinh quái nhô ra từ một
mớ tóc cắt ngắn, hút thuốc lá hiệu Gauloises, tay bưng cốc cà phê, Sagan trở
thành một dáng dấp cấp tiến của Paris trong hai thập niên 1950 và 1960. Cùng bạn
bè lập ra nhóm tiền phong “La Bande Sagan,” trong đó có cả ca sĩ Juliette
Greco, bà thường xuyên xuất hiện ở các quán cà phê, hộp đêm, các quán ăn với những
nhân vật nổi tiếng trong văn giới như Jean-Paul Sartre, Ernest Hemingway, Henry
Miller và cả trong chính giới như chính trị gia trẻ tuổi tả phái Francoise
Mitterand, sau là tổng thống Pháp.
Một trong những mốt của Sagan là đi vào hộp đêm với một người
bảo vệ và đi ra với một người bảo vệ khác, luôn luôn đậu xe thể thao ngay trước
cửa nhà hàng bất chấp luật lệ giao thông. Ðể minh họa cho rõ hơn hình ảnh độc
đáo của Sagan, hình bìa của một trong những tác phẩm in hình bà cỡ tuổi 19, 20
khoác trên người chiếc áo da dài đứng cạnh cửa của chiếc xe hơi hiệu Jaguar, với
đôi mắt viền đậm.
Xuất phát từ quan niệm riêng mà cũng do tiền bạc và tiếng
tăm thúc đẩy, bà lăn xả vào một cuộc sống ồn ào, sôi động ngay lúc chưa tới tuổi
20: uống rượu thâu đêm suốt sáng, say mê bài bạc, khoái lái xe thể thao với tốc
độ cao. Táo tợn hơn, Sagan yêu đương bừa bãi, buông thả mình trong sinh hoạt
tình dục gần như vô độ với nhiều bạn tình khác nhau. Hậu quả của những năm
tháng đó là về cuối đời, Sagan không còn là Sagan nữa. Bị tai nạn, bà trải qua
nhiều lần giải phẫu, phải ngồi xe lăn, chống nạng. Đã thế, nợ nần chồng chất,
bà phải bán căn nhà ở Normandie, và sống qua ngày ở nhà những người bạn. Cuối
cùng, bệnh nặng quá, bạn bè đưa vào nhà thương.
Vào lúc 7 giờ 35 phút tối 24 Tháng Chín, 2004, tại bệnh viện
Honfleur, miền Nam nước Pháp, Françoise Sagan trút hơi thở cuối cùng, vì bị máu
nghẹt ở phổi. Thọ 69 tuổi. Sagan được an táng tại ngôi làng Seuzac, gần Cajarc
nơi bà chào đời, vào ngày 28 Tháng Chín, 2004.
Cả nước Pháp xúc động.
Tổng thống Pháp Jacques Chirac bày tỏ nỗi thương tiếc ngay
sau khi nghe tin bà chết qua một bản tuyên bố trong đó, ông cho rằng: “Bà chết
đi, nước Pháp đã mất đi một trong những tác giả độc đáo nhất và nhạy cảm nhất,
một khuôn mặt sáng giá trong sinh hoạt văn chương của chúng ta. Với sự sắc sảo,
trí tuệ và tinh tế, Françoise Sagan đã thăm dò những nguyên động lực và những
đam mê của tâm hồn con người” (…) Bà đã góp phần vào sự tiến bộ của vị trí người
phụ nữ trong xã hội chúng ta.”
Thủ tướng Pháp Jean-Pierre Raffarin phát biểu: “Françoise
Sagan, đó là một nụ cười, sầu muộn, khó hiểu, xa cách nhưng mà vui.”
Báo chí Âu Châu cũng như báo chí Pháp thương tiếc bà qua
nhiều hàng tít lớn lấy từ tựa đề những tác phẩm nổi tiếng nhất của bà. Dưới tựa
đề “Tristesse,” tờ Liberation nói Sagan, mà những hình ảnh thời tuổi trẻ tràn đầy
các trang đầu báo Pháp, không bao giờ làm cái gì nửa chừng.
“Ðời bà y như một cơn gió xoáy… Rộng lượng, đầy cảm hứng,
nhanh nhảu, nổi loạn, không thể phân loại, không thể bắt chước. Chúng ta yêu mến
Sagan, ngay cả nếu chúng ta chưa hề đọc sách của bà hay không còn đọc sách của
bà nữa. Sagan là một cái gì còn hơn cả chính Sagan, còn hơn là một hiện tượng
viết văn: một nhà văn, một phụ nữ, một kỷ nguyên. Bà vội vã đi hết tốc lực
xuyên suốt cuộc đời và tác phẩm của mình, chẳng thèm quan tâm đến bản thân.”
(Nguồn: Người Việt Online)