Chủ Nhật, 30 tháng 8, 2015

Trần Mộng Tú - cối xay của một thời


Tuần trước, một người bạn văn gửi cho nghe một bản nhạc Pháp “Les Moulins de Mon Coeur” Nhạc và lời của Michel Legrand & Eddy Marny (1968) với giọng hát tuyệt vời của Frida Boccara. 

Bài hát làm nhớ đến Lettres de mon Moulin của Alphonse Daudet mà ở lứa tuổi chúng tôi hầu như ai cũng đọc một lần, nếu không bằng bản tiếng Pháp thì cũng qua bản dịch tiếng Việt. “Thư viết từ cối xay gió” là những truyện ngắn được viết từ cái cối xay gió tác giả mua về nên những hình ảnh thiên nhiên như cánh đồng xanh, bầu trời đầy sao, ông già nuôi dê, cậu bé chăn cừu say mê cô chủ và sự níu kéo của bác nông phu với cái cối xay cuối cùng cho tới khi các máy xay bằng hơi tới thay thế. 


Văn chương hiền hậu, giản dị, trong sáng nhưng đầy thơ mộng của tác giả không hề bị mai một với thời gian.


Hình ảnh cái cối xay gió trên bầu trời hay cối xay nước ở một cái hồ nhỏ của những vùng quê nước Pháp trong sách, làm cho tôi luôn luôn mơ tưởng đến một vùng trời rất xa xôi đó và đối với tôi bao giờ cũng là một hình ảnh đầy thơ mộng và lãng mạn. Bây giờ mỗi khi đi du lịch được nhìn những cối xay gió hay cối xay nước tôi có cảm tưởng nhìn thấy một đoạn nào đó trong tuổi 15, 17 của mình.

Cái đoạn tuổi thơ đó gắn liền với đoạn tuổi thơ (bé hơn nữa) của tôi ở quê nhà. Khi  cha mẹ chúng tôi mang các con chạy loạn về quê ngoại ở Thái Bình. Cái cối giã gạo đối với tôi là một hình ảnh rất đáng nhớ và được nhớ rõ rệt nhất. Các cô gái quê (lúc đó tôi phải gọi là chị) giã gạo trên một cái cối đá. 


Sau khi thóc được xay bằng cối xay xong được chuyển sang cối giã gạo bằng đá.       Cô đứng trên một cái chày gỗ rất dài. Cô đứng lui về phía sau một chút, phía trước là đầu chày nặng giã xuống một cái cối đá, được đặt xâu dưới đất, cô giơ tay nắm vào một sợi giây phía bên trên mái nhà thả xuống và nhún nhảy nhẹ nhàng, nhịp chày hạ xuống. Cô giã cho đến khi hạt gạo trắng ngần. Ở quê, không phải nhà nào cũng có cối giã gạo như vậy. Phải khá giả một chút, phải có nhà ba gian, có gian để thóc, gạo, mới có chỗ cho một cái cối như vậy. Nhà có cối đôi khi hàng xóm không có, mang gạo sang giã nhờ. 

Khi lớn lên, hồi tưởng lại hình ảnh một anh nông phu nghèo, mang gạo sang giã nhờ ở nhà cô thôn nữ trong ngôi nhà ba gian đó. Bao nhiêu hạt ái tình đã được giã, được xay thành hôn nhân! Hay cứ xay, cứ giã hoài mà cuối cùng hạt gạo ái tình về tay người khác.


Một cô bạn trẻ không thích gọi Moulin là Cối. Cô cho cái âm “cối” không được thanh tao, cô nói:
 Em chỉ gọi là quạt xay gió hay quạt xay nước thôi, cối là một âm thanh không đẹp ! không ưa chữ cối ! ghét nón cối, súng cối ! ghét cãi cối cãi chày, ghét Tần Cối !

Cô ghét chữ cối nên ghét luôn bài thơ có tựa “Cái Cối Xay Trong Trái Tim em”.


Trái tim em có một chiếc cối xay
nó cứ lăn hoài những vòng tròn nhỏ
không có nước cũng chẳng mang theo gió
nên bánh xe lăn vào một cõi không

Cối xay gió quay hoài trên bầu trời
quay giải mây giọt nắng quấn vào nhau
quay thời gian nên sợi tóc thay màu
em chẳng biết làm sao mà ngăn được

Cối xay nước ai đi không ngoái lại
để những then gỗ mòn lên sắc rêu
bánh xe quay như kéo xuống buổi chiều
tiếng động thời gian làm xao mặt nước

Trái tim em có chiếc cối vô hình
vẫn xay mãi vòng ái tình ngày ấy
gió và nước có khi còn dừng lại
nhưng trái tim xay nhịp vẫn nồng nàn. (tmt)

Tiếng quạt với tôi trong những vật dụng này chẳng gợi lên một hình ảnh nào cả. Có thể may ra (chỉ may ra thôi) nó phù hợp với những bài văn của Alphonse Daudet, nhưng không thể thay cho cái cối giã gạo, cối xay thóc được. Nhất là lại đi cạnh chữ XAY
Trong Ca Dao Việt Nam, cái cối là một vật dụng rất thân thiết với dân quê.
Cám ơn cái cối cái chày
Sáng khuya giã gạo có mày có tao
Cám ơn cái cọc cầu ao
Sớm khuya vo gạo có tao có mày

Thi sĩ Kiên Giang cũng mang cả gạo giã bằng cối vào thơ

Lâu quá con thèm ăn gạo giã
Thèm mùi sữa ngọt sữa con so
Thèm đêm trăng sáng chày khua cối
Làm rụng hằng nga xuống vũng thơ.

Bây giờ dù đã lớn tuổi, được bạn gửi cho nghe Les Moulins de mon coeur, với những câu cuối của bài hát:
Giống như viên sỏi nhỏ ai ném trên mặt con suối /Và để lại đằng sau ngàn chiếc vòng tròn loang theo giòng nước chảy/ Với mỗi lần gió bốn mùa thay đổi/Anh đã làm quay tất cả các cối xay trong tim em với tên anh.(*)

Nghe câu hát như thế, làm sao mà trái tim không xay những nhịp nồng nàn. Những cái cối xay gió, xay nước, xay gạo bỗng mờ đi tất cả, chỉ còn lại một chiếc cối vô hình trong trái tim.

Tháng 8/2015

(*) Une pierre que l´on jette/Dans l´eau vive d´un ruisseau /Et qui laisse derrière elle/Des milliers de ronds dans l´eau/Au vent des quatre saisons/Tu fais tourner de ton nom/Tous les moulins de mon cœur.


Cối Xay Trong Tim Em

(Gửi Minh,Vũ, Dung, Hằng)

Trái tim em có một chiếc cối xay
nó cứ lăn hoài những vòng tròn nhỏ
không có nước cũng chẳng mang theo gió
nên bánh xe lăn vào một cõi không

Cối xay gió quay hoài trên bầu trời
quay giải mây giọt nắng quấn vào nhau
quay thời gian nên sợi tóc thay màu
em chẳng biết làm sao mà ngăn được

Cối xay nước ai đi không ngoái lại
để những then gỗ mòn lên sắc rêu
bánh xe quay như kéo xuống buổi chiều
tiếng động thời gian làm xao mặt nước

Trái tim em có chiếc cối vô hình
vẫn xay mãi vòng ái tình ngày ấy
gió và nước có khi còn dừng lại
nhưng trái tim xay nhịp vẫn nồng nàn. 

8/23/2015

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét