Chủ Nhật, 24 tháng 5, 2015

Nguyễn Mộng Giác - Đọc Tâm Thanh, từ một góc riêng

Nhà Văn Nguyễn Mộng Giác (1940-2012) - Hình: Hợp Lưu
Bài Ta tp truyn ngn Thiên Nga Gia Cõi Người ca Tâm Thanh, Văn Hc xut bn năm 1999 
Hi anh ch Trn D T-Nhã Ca va t Thy Đin qua M định cư, tôi có hi thăm v đời sng ca anh ch bên đó. Li k ca anh ch có th làm cho mi người "mơ được làm công dân Thy Đin". Mt đất nước thanh bình. Mt dân tc kh ái, hiếu khách, văn minh. Mt h thng an sinh xã hi tuyt ho... Bao nhiêu chuyn y, tôi đã nghe qua. Nói chung, đời sng ca người t nn Vit Nam các nước Bc Âu như Na Uy, Phn Lan, Thy Đin, Hoà Lan là "ước mơ đã thành hin thc", như cách nói ca người M. Nhưng đã được sng như thế, sao anh ch vn định đem c gia đình sang M? Nhà thơ Trn D T k chuyn c hi đồng th xã bàn cãi nhau hàng tháng tri chuyn nên cho chim công viên ăn thc ăn gì, hoa trng công viên nên chn loi gì... nghe mà st c rut! Vì st c rut trong cái thanh bình "bt thường" y, anh ch mun qua M để được sng tr li cái dn dp, cái bt trc, cái hi h, cái khóc cái cười ca dân tc mình, qua sinh hot ca cng đồng người Vit ti Qun Cam tiu bang California. Trong cái quyn được đi tìm hnh phúc, mi người có cái quyn định nghĩa thế nào là hnh phúc. Có nhng định nghĩa trái khoáy, như trong các lc thú hnh phúc, có cái thú đau thương.

Mt s bn văn định cư các nước vùng Bc Âu không chn con đường phiêu lưu như anh ch Trn D T-Nhã Ca. Ch Nguyn Th Vinh, Anh Nguyn Hu Nht, Anh Dương Kin, Anh Cao Xuân T, Ch Khánh Hà, Anh Tâm Thanh... Cng đồng người Vit các nước đó hu hết đều nh, gp đồng hương còn mng r như gp c nhân ch chưa lnh nht đề phòng như cách cư x nhau các cng đồng ln Pháp, Đức, Úc, Canada, M. Tôi đoán nhng lúc có mt phong trào chính tr nào đó quét qua, nhng cng đồng nh y cũng có xáo trn. Nhưng như cơn bão trong tách trà, có bt đồng gì cui tun cũng phi gp nhau nhà người này người n, nếu tuyt giao vi nhng người nghĩ khác mình thì còn ch nào để gii trí cui tun? Cái vn bn bè không có nhiu như nhng xđông người Vit, nên s khôn ngoan cho người ta biết phi dè xn. Bão ln cũng thành gió heo may. Sng trong mt xã hi n định, chuyn cng đồng thì vô s, nhng bn văn ca tôi vùng Bc Âu ly ngun hng đâu mà viết? Tôi thường t hi như thế mi khi nhn liên tiếp nhiu truyn ngn, bài thơ giá tr gi t Bc Âu.
Câu hi y đeo đẳng tôi sut thi gian tôi đọc tp truyn ngn Thiên Nga Gia Cõi Người ca nhà văn Tâm Thanh.
Không phi ngu nhiên mà Tâm Thanh chn tên truyn ngn này làm tên chung cho toàn tp truyn. Truyn đơn gin thôi: Mt đôi thiên nga ging đẹp nht vùng sông h Telemark mt hôm đột nhiên tr nên hung d vi mt cu bé bơi li trong h. Biến c đó đặt dân trong vùng trước mt la chn khó khăn: hoc xem v loài chim dim l tn công cu bé như mt v vic không đáng k, hoc phi bn chết "th phm" là con chim trng để bo v an toàn cho nhng người đến chơi h. Nhiu cuc tranh lun n ra trên báo chí, trong tòa hành chánh th xã. Mt "phiên tòa" được thiết lp. Nhng người bênh vc đôi thiên nga ng rng v tn công đứa bé phi có nguyên nhân nào đó, chng hn đôi chim tc gin vì b k l quy phá trng. Lp lun này b bác b, vì nhng người am tường đời sng loài thiên nga cho biết rng thiên nga ít khi làm t đẻ trng gn ch đông người, và cu bé nn nhân không h quy phá trng ca đôi chim hung d. Kết qu là bn án t hình dành cho con chim trng, mc dù người ta biết rng mt khi con trng qua đời, con mái không th chu đựng sđộc cũng s chết theo sau đó. Sau khi bn án được thi hành, người viết truyn tìm thy mt trng thiên nga ngay gn h, bên cnh là xác con thiên nga mái. Đôi thiên nga tc gin vì trng b loài rái cá quy phá, và khi thy cu bé bơi theo kiu ngp ln ging loài rái cá, tưởng đã tìm ra k thù. S lm ln bi thm!
Có th nói "bi kch din ra ngay trong nhng hoàn cnh lý tưởng" như câu chuyn va k là ch đề ca hu hết truyn ngn ca Tâm Thanh. Bi cnh truyn ca anh đều đẹp. Nhân vt truyn đều hin. Mch truyn xuôi dòng êm . Ngôn ng truyn trong sáng, nhiu khi thi v như ngôn ng thơ. Thiên nhiên hùng vĩ và dim l ca vùng Bc Âu, cùng vi tình người cao đẹp ca các dân tc địa phương đối vi người t nn Vit Nam, như đã hin hin trên tng trang truyn ca Tâm Thanh. Nếu dng li đây, tác gi cũng đã hoàn tt mt phn s cn thiết: cm ơn Tri Đất bao dung, cm ơn Con Người bao dung.
Nhưng Tâm Thanh không ch tâm viết nhng bài tng ca, thay mt cho các đồng hương t nn. Nhng hoàn cnh lý tưởng ca truyn, tht ra, ch là màn khói gi trang. Hoc là nhng cái c. Ch ý ca anh là truy tm nhng bi kch muôn thu ngay trong nhng hoàn cnh bt ng nht, nơi người ta tưởng không bao gi có bi kch. Người đọc bước vào truyn như lc vào mt cõi mơ, và ra khi truyn thì ngơ ngn bàng hoàng vì băn khoăn không hiu ni nhng vn nn muôn thu ca nhân sinh. Có th xem truyn ngn ca Tâm Thanh như nhng bài thơ triết lý. Du vết bi kch n hin thp thoáng đằng sau thiên nhiên thơ mng hay nếp sng yên thanh bình, để đến nhng dòng cui, toàn th bi kch hin ra bt ng ging như cu trúc nhng truyn ngn ca O. Henry hay Anton Tchekov (như trong Phn thông, Hai chiếc bóng, Nam quc sơn hà, Hai m con, Con b mt).
Đọc truyn ca Tâm Thanh, người đọc nhn được món quà đầu tiên là cm thy yêu đời, yêu người hơn. Món quà y đáng quí đối vi kiếp sng tha hương ca nhng người phi xa nơi chôn nhau ct rn, bt đầu tái dng mt cuc sng mi nơi xa l. Nhưng Tâm Thanh còn gi đến tt c chúng ta mt món quà quí hơn s lc quan. Anh giúp chúng ta hiu đời hơn, báo trước cho chúng ta nhng bt trc, nhng ng nhn, nhng mt mát không th tránh khi trong đời sng, nghĩa là giúp chúng ta biết vui mà không mù quáng, cũng như biết bun mà không bi ly. Tâm Thanh viết văn như mt cách tiếp ni ngh nghip anh đã tng làm quê nhà trước ngày tan đàn rã gánh: ngh mt giáo sư triết hc. Ch khác là ln này anh "triết lý" bng "thi ca".
Nguyn Mng Giác

Ngun: Văn Hc s 159, tháng By năm 1999



Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét