Thứ Ba, 3 tháng 2, 2015

Đinh Xuân Quân - MỸ - ẤN 2015 – PHẢI CHĂNG VÁN CỜ MỸ - TRUNG 1972 ĐƯỢC TÁI BẢN?

TT. Obama bên Trái và TT Modi bên phải
Vừa qua các tin tức cho thấy trong việc xoay trục của TT Obama đã có điều đột phá. Đây có phải tái bản việc TT Nixon gặp TQ hay không vào năm 1972?

Tin nổi cho thấy Obama là TT Mỹ đầu tiên tham dự lễ quốc khánh Ấn Độ chưa kể Mỹ-Ấn loan báo đột phá trong thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự.  TT Barack Obama của Hoa Kỳ là vị khách cao cấp nhất tới dự lễ duyệt binh thường niên nhân Ngày Quốc khánh Ấn Độ vào ngày thứ hai 26 tháng 1 hàng năm. Hình ảnh cũng cho thấy sự nồng nhiệt đặc biệt của TT Obama trong sự ủng hộ TT Narendra Modi.


TT Obama là nguyên thủ quốc gia Mỹ đầu tiên có mặt tại một buổi lễ dài 3 tiếng trong chuyến viếng thăm 3 ngày sau đó rút ngắn để xiết  chặt quan hệ giữa hai nước. Việc viếng thăm này làm nhiều quc gia trong vùng: Pakistan, Trung Quốc và đồng minh lâu ngày Nga rất “nhột.”

Phía Mỹ - Ấn còn loan báo đạt được tiến bộ trong việc thực thi một hiệp định về hợp tác hạt nhân dân sự được ký kết năm 2008 mà nay mới được ký.

Vậy ngoài việc loan báo về hạt nhân và trao đổi kỹ thuật quân sự giữa hai bên còn những gì nữa chưa hay không được loan báo làm cho nhiều nước rất là “thắc mắc”?

Một nước mà từ 1950 TT Nehru luôn giương ngọn cờ “phi liên kết” mà nay lại “liên kết” với Mỹ, thì vì những lý do gì? Sự kiện này có nằm trong chiến lược xoay trục của Mỹ về Á châu ve vãn các nước nằm sát TQ hay không? Đây có phải là bản sao cuộc gặp gỡ lịch sử Nixon-Mao mở cho TQ tăng trưởng rất nhanh, và nay Mỹ muốn tái bản với Ấn?

Chính trị

Đây không phải lần đầu tiên các TT Mỹ muốn xích lại gần Ấn trong chính sách đối ngoại. Trong quá khứ nó đã gặp nhiều thăng trầm. 

Vào 1959, muốn kéo Ấn độ về phe “Tây phương” để cân bằng phe CS, TT Eisenhower đã viếng thăm Ấn Độ xây dựng quan hệ Mỹ-Ấn nhất là lúc đó bắt đầu có tranh chấp Ấn-Trung.

Quan hệ này thành công dưới thời Kennedy vào 1962 với GS Galbraith của Harvard làm đại sứ tại Ấn. Thân thiện Mỹ-Ấn đã phai dần sau vụ ám sát TT Kennedy.  Vào các thập niên 60-70 chính sách ngoại giao Mỹ có phần thay đổi khi Mỹ thiên về trợ giúp Pakistan trong chiến tranh Ấn-Pakistan, [đừng quên là Kissinger đã dùng ngõ Pakistan để thăm TQ] trong khi Ấn thiên về Nga và quân đội Ấn được trang bị với võ khí của Nga.

Quan hệ Mỹ-Ấn đã cải thiện phần nào dưới thời TT Carter vào 1978 và trao đổi Mỹ-Ấn dưới thời Clinton và Bush – khi Mỹ cho là Pakistan không phải là đồng minh đáng tin tường vào những năm đầu thập niên 1990. Từ đó quan hệ Mỹ-Ấn đã cải thiện phần nào với việc hải quân Mỹ giúp tìm kiếm trong vụ sóng thần (Tsunami vào 2004) và cải tiến nhiều với việc TT Bush thăm Ấn vào 2006.

Dưới thời TT Obama, chưa bao giờ quan hệ Mỹ-Ấn lại thân thiết đến vậy. Từ mấy chục năm qua, Mỹ đã nhiều lần kêu gọi Ấn Độ đứng chung để ngăn chận tham vọng bá quyền của TQ, nhưng lần nào Ấn Độ cũng muốn giữ lập trường độc lập, phi liên kết –kiểu thế giới thứ ba. Nhưng mới đây lập trường ngoại giao “phi liên kết” đã thay đổi dưới sự lãnh đạo của TT Modi sẵn sàng tham gia vào thế giới, nhất là quan hệ Mỹ-Pakistan không còn thắm thiết như trước và lập trường Ấn-Mỹ đã quay 180 độ.

Lý do gì Ấn bỏ lập trường “phi liên kết”?

n Đ đng đu “phe phi liên kết” ca các nưc thế gii th ba, đã tng có nhiu quan h quan trng vi TQ và Nga. 

Trong quan h vi TQ, chiến lưc ca TT Modi là thu hút s đu tư t các tp đoàn nưc ngoài, phát trin nn sn xut, gia công trong c. Trung Quc đã mang đến hàng lot các hp đng hp tác gia hai bên, cam kết đu tư sn xut, công trình h tng vào n Đ. TQ-n cũng nhiu tha thun k c vi khi đang lên BRICS (Brazil, Russia, India, China & South Africa).  Mc dù có tranh chp biên gii, TQ cho rng ràng buc n Đ bng kinh tế mi dây vng chc nht đ đm bo quc gia láng ging này không ng v phía M.

Trong quan h n-Nga, New Delhi và Moscow luôn có s thân thin trong quá kh và cơ cu nn quc phòng ca n Đng đưc đnh hình bng vũ khí ca nn công ngh Nga (Liên Xô trưc kia).

Tng thng Nga Putin và Th tưng n Đ 
Sau chuyến thăm ca TT Putin, n Đ có thêm nhiu hp đng hp tác v kinh tế, sn xut công nghip, hp tác năng lưng, và đc bit là hp tác quc phòng gia hai bên đưc đy mnh.Trước chuyến đi của TT Obama viếng New Dehli thì bộ trưởng quốc phòng Nga đã thăm và ký kết nhiều vụ hợp tác với Bộ trưởng Quốc phòng Ấn.

Nga có nhiu tham vng trong mi quan h vi n Đ vì hy vng tam giác Âu - Á hùng mnh vi ba đnh Nga - Trung - n (BRICS) to thế cân bng vi phương Tây v kinh tế và quân s.

Tổng thống Mỹ Barrack Obama và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi trong Quốc Khánh thứ 66 của Ấn Độ
Theo các chuyên gia thì các lý do chính cho sự chuyển hướng của TT Modi là:

§  TQ o bế Pakistan, kẻ thù của Ấn Độ (với ba cuộc chiến tranh từ 1947), nước được Mỹ ưu đãi từ thời Nixon nay Mỹ bớt “nồng ấm” với Pakistan vì vấn đề Hồi giáo, khi Pakistan dùng lá bài Taliban phá và gây rối loạn tại Afghanistan;
§  Từ chiến tranh tranh chấp biên giới với TQ hồi 1961 đến nay TQ luôn ngầm giúp các nhóm Maoist ở vùng biên giới Ấn Hoa phá rối trật tự Ấn;
§  TQ có chiến lược “chuỗi hạt trai” tại Ấn Độ Dương (AĐD) xây nhiều cảng tại (Pakistan, Sri Lanka, vv.) bảo vệ con đường chở dầu tiếp tế TQ nhưng cùng lúc đe dọa con đường  huyết mạch của Ấn tại Ấn Độ Dương. Các tàu ngầm TQ nay thường xuất hiện - ghé cảng của Sri Lanka làm cho Hải quân Ấn “nhột” và Ấn phản ứng mạnh về sự hiện diện của hải quân TQ tại AĐD;
§  Các tranh chấp biên giới Ấn - Trung từ những năm 60 vẫn chưa hết. Tại vùng Ladakh - Kashmir, nơi mà hai bên có tranh chấp - và chiến tranh biên giới hồi thập niên 60 đã xẩy ra nhưng vụ quân TQ vượt biên giới chỉ có ba ngày trước chuyến viếng thăm của Tập Cận Bình tại Ấn Độ trong năm qua.  TT Modi rút kinh nghiệm là khi nào mềm dẻo - dễ dãi với TQ thì họ lại càng làm tới;
§  Nay Ấn Độ có chính sách ngoại giao mới “hướng về phía Đông - Act East,” cùng khoảng thời gian với chính sách “Xoay trục” của Obama cho nên hai người tâm đắc. 
§  Ấn Độ cũng thấy rõ ý đồ của TQ tại Biển Đông với đường lưỡi bò và giàn khoan Hải Dương nên hợp tác mạnh hơn với Nhật, Việt Nam và Philippines.

Trong hoàn cảnh này, kết thân với Mỹ, Ấn Độ chỉ có những cái lợi như việc tiếp cận công nghệ mới về quốc phòng, về kinh tế để phát triển nhờ vào khối Ấn kiều tại Mỹ vừa có khả năng trí tuệ vừa có tiền. Chuyến thăm ca TT Obama m ra nhiu cơ hi như là cho phép n Đ có kh năng tiếp cn tt hơn vi công ngh ht nhân dân s cùng vi các tha thun thương mi và đâu tư khác có tr giá 4 t USD trong 2 năm ti.

Các thỏa thuận hợp tác Mỹ-Ấn:
Hai bên đồng ý từ 2005 về hạt nhân dân sự cho phép Ấn Độ lần đầu tiên được hưởng năng lượng hạt nhân dân sự để cung cấp điện lực cho hàng triệu người và công nghiệp Ấn thiếu điện.

Thỏa thuận này không có tiến bộ nào trên thực tế vì những vấn đề trách nhiệm của các công ty Mỹ nếu có tai nạn hạt nhân và vì Ấn Độ phản đối việc theo dõi các vật liệu hạt nhân ở Ấn Độ.  Nay sau cuộc họp giữa TT Obama và TT Modi, hai bên có “... một sự đồng thuận có tính chất đột phá ...”


Ngoài ra hai bên còn
đồng ý triển hạn thêm 10 năm một hiệp định hợp tác quốc phòng và hai bên cũng cam kết hợp tác để chống lại nạn biến đổi khí hậu, mà theo TT Modi biến đổi khí hậu tự nó là một “sức ép vô cùng to lớn.”

TT Obama đã thành công trong việc Mỹ-Ấn ký bản thông cáo chung nói về lo ngại của hai bên về “Biển Đông” và về tình hình tại Afghanistan.  Thông cáo chung của hai bên là một cách chỉ trích những hành động của TQ tại Biển Đông. Tại đây chính sách của TT Modi tỏ ra thân thiện với VN bằng cách liên kết - khoan dầu chung với VN tại BĐ.

Thông cáo về các “lo-ngại” tại Afghanistan cũng là một cách chỉ trích khéo Pakistan trong vùng này.

Đó là những ký kết và tuyên bố chính thức, nhưng chúng ta chưa biết các cam kết ngầm ra sao?  Dù sao đi nữa đây là một chuyến đi đánh dấu cuộc “móc ngoặc” chưa từng thấy trong lịch sử hai nước.

Chạy đua kinh tế

Cuộc đua về kinh tế Ấn-TQ bắt đầu từ cuối thập niên 40 khi Ấn dành độc lập và TQ theo CS.  Sau chuyến viếng thăm lịch sử của Nixon giúp cho TQ mở cửa, GDP của TQ năm 2013 lớn gấp 4.5 GDP của Ấn. Theo các nghiên cứu của World Bank thì đà tăng trưởng của Ấn sẽ bắt đầu nhanh hơn của TQ vào năm 2017.

Việc này dựa trên một số đánh giá do các chuyên gia kinh tế của WB: Ấn có một ngân hàng Trung Ương khá tốt trong các vấn đề giải quyết lạm phát, các chính sách của chính quyền lo xây dựng - trùng tu hạ tầng cơ sở và cởi trói cho kinh tế để phát triển. 

Năm nay tăng trưởng của Ấn là 5.5% và sẽ tăng lên > 7% vào 2017 trong khi tăng trưởng của TQ bị WB tiên đoán tăng trưởng TQ chỉ còn ở mức 6.9%.

Các chuyên gia cho là hai nước còn cạnh tranh và có nhiều xác xuất Ấn giành phần hơn vì cởi mở hơn TQ. Ấn còn phải thay đổi nhiều: hạ tầng cơ sở, giáo dục, con rùa hành chính v.v...

Trong cuộc chạy đua này Ấn cần sự trợ giúp từ bên ngoài và chỉ có Mỹ mới có đủ mạnh để giúp Ấn.  

Các đánh giá ở trên cho thấy là chuyến đi này của TT Obama đã thành công “ngoạn mục” mở cửa cho các doanh gia Mỹ xây dựng các nhà máy điện hạt nhân, mở đường cho công nghiệp quốc phòng mà chỉ có Mỹ mới  có khả năng giúp Ấn một cách rộng lớn – nhất là khi Ấn đã có nhiều kinh nghiệm làm việc trong lãnh vực quốc phòng với Nga với nhiều khó khăn chậm trễ.

Hiện nay thương mại giữa Ấn Độ và Mỹ ở mức $100 tỷ/năm trong khi con số đó là $560 tỷ với TQ.  TT Obama mong nâng thương mại hai bên lên $500 tỷ/năm.



Giới truyền thông đánh giá chuyến viếng thăm

Truyền thông thế giới và tờ “Le Monde” đánh giá cao về mối quan hệ chiến lược Mỹ - Ấn Độ mà TT Obama nhấn mạnh là đối tác đánh dấu thế kỷ XXI”.  Quan hệ MỸ-Ấn được các lãnh đạo nâng lên tầm cao mới”cần thiết cho việc duy trì hòa bình, thịnh vượng và ổn định tại khu vực”.

Trong việc củng cố quan hệ với Mỹ - Ấn Độ hai bên đã công bố tăng cường hợp tác trên lĩnh vực quốc phòng và về năng lượng hạt nhân.

Về quốc phòng, hai nước sẽ cùng nhau phát triển công nghệ và sản xuất trang thiết bị quân đội, trong đó có cả máy bay trinh sát không người lái.  Mặc dù Ấn Độ chưa là đồng minh quan trọng của Mỹ như Nhật Bản hay Hàn Quốc, nhưng hai đều phải đối đầu với nhiều vấn đề chung:  vấn đề Taliban tại Afghanistan, tình hình an ninh tại Pakistan hay việc TQ bành trướng sang Ấn Độ Dương.

Chuyến thăm Ấn của TT Obama làm nhiều nước lo ngại, nhất là TQ.
TQ không thể ngồi yên khi TT Obama thuyết phục được TT Modi cùng công khai lên tiếng về những hành động của TQ tại Biển Đông.

Các bài xã luận của tờ Hoàn cầu thời báo (TQ) hay các báo khác, TQ đã lên tiếng “ ...khuyên Ấn Độ không nên rơi vào những mưu đồ của Mỹ...” Một bài xã luận khác cho là sự hiện diện của Obama “ ...Chuyến đi có thể giúp thúc đẩy quan hệ Ấn-Mỹ trong tương lai, nhưng không thể thay đổi sự kiện thực tế tại chỗ là Ấn Độ cũng cần Trung Quốc như một đối tác quan trọng.”

Tại sao TQ “áy náy” vậy? Vì họ lo ngại mối thân thiện Mỹ-Ấn sẽ tiếp tục phát triển và về lâu về dài Mỹ sẽ chia sẻ công nghiệp quốc phòng nâng khả năng quân sự của Ấn lên và sẽ khả năng quân sự này sẽ gây sức ép lên TQ [TQ quên là chính thái độ kêu căng của TQ trong việc gây sức ép lên Ấn chỉ có 3 ngày trước khi Tập Cận Bình thăm Ấn là một trong lý do làm TT Modi thay đổi chính sách ngoại giao]. 

Kết luận

Thách thc ca n Đ - đu tàu phe “phi liên kết”- là làm thế nào đ cân bng s tranh giành nh hưng ca Nga, M, TQ, Nht, vv.đ thu nhiu li ích cho quc gia nhưng không b lôi cun vào các tranh chp phc tp tn hi cho dân tc. Hơn na n Đ có trin vng làm cưng quc ti Á châu cân bng vi TQ.

Vì vy dù hp tác vi Trung Quc v kinh tế, nhưng TT Modi vn gia tăng sc mnh quân s, b sung quân đi qua các chiến c mi ca M và tây phương đ bo v biên gii phía Bc n Đ đang tham gia vào các vn đ quc tế, k c vic quc tế hóa Bin Đông.

Thng Modi luôn nhn mnh vic làm ăn kinh tế ch đưc xét trên bình din kinh tế, không th xen nhng tha hip không rõ ràng v vn đ ch quyn, biên gii ca mt quc gia đc lp.

Kinh nghim trung lp – phi liên kết t thi chiến tranh lnh Liên Xô - M s cho n Đ hiu biết và khôn khéo v chiu hưng ngoi giao nào tt cho h. TT Modi có lp trưng thiết thc v kinh tế và đã thành công trong ngoi giao qua chuyến viếng thăm ca TT Obama. Liu n Đ có mong tái bn vic m ca “ngon mc - tiếp tay cho n đ trong cuc chy đua kinh tế như vic Nixon đã làm vi TQ trưc đây không?
Theo Michael Kugelman ca Trung tâm Hc gi Quc tế Woodrow Wilson thì "n Đ s mun tiếp tc gi vng quan h vi Nga và Trung Quc mc dù h cũng đang c gng tht cht quan h vi M”. Nhưng vn đ chính là trọng lượng với nước nào nhiều hơn? Phải chăng chuyến viếng thăm Ấn Độ của TT Obama là sự tái diễn của ván cờ “thân Trung hạ Liên Xô”? Và kỳ này là thân Ấn để cân bằng với Trung. 


Ts. ĐXQ

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét