Thứ Bảy, 3 tháng 1, 2015

Nhị Linh - Bùi Ngọc Tấn và Chuyện kể năm 2000

Nhà văn Bùi Ngọc Tấn (Hình: Blog Bui Ngọc Tấn)
S phn mt tác phm văn chương ln lúc nào cũng phi bao gm đầy đủ c hnh phúc và bt hnh. Chuyn k năm 2000 là mt s kin hnh phúc ca nn văn chương Vit Nam, và k t đó, tc là tri hết năm “lnh” – theo cách tính đầy hào phóng ca nhng người tù – tht bt hnh, nó vn c là s kin ln nht ca nn văn chương y.

Năm 2000, chc là khong gia năm, qua nhng mi quan h mà tôi ch nh là rt long ngong và tht ra không còn mun nh c th na, mt nhà văn Hà Ni đồng ý cho mượn hai quyn Chuyn k năm 2000. Phi đến tn nhà ông, đâu đó mn Bà Triu-Triu Vit Vương ngay lp tc để ly mang v. Thi y, đến gõ ca nhà mt người không quen vào đúng gi cơm ti vn còn chưa tr thành mt điu gì vi phm quá đáng lm đối vi tp quán sng vn chưa trôi hết khi quán tính làng xã, ph huyn.
Chuyn k năm 2000 ngay tp l đưa ta v vi mt tp quán sng nơi thành ph min Bc vào cái thi đã được Bùi Ngc Tn vĩnh cu hóa bng mt cách miêu t: “pha lê hóa”. Nhng người bn ti nhà chơi, ngi ch cái bàn con con ung nước, ca để m, hàng xóm đi qua đi li nhìn rõ bên trong, thnh thong li có ai đó đến gi nh th đồ nào đấy (trong Chuyn k năm 2000 là anh tù tên Giang gi nhng chiếc xe đạp đánh nghođược, ngun cơn để anh Giang đó tiếp tc đi ci to thêm mt đợt vô tăm tích na), và trong ký c lũ tr con sng nhà tp th hi y chc chn là có nhng người khách đến ng nh mt đêm, vài đêm hoc thm chí nhiu đêm, nhng người không còn chc chn lm có phi h hàng không, ri sau đó h biến mt không để li du vết, ging như già Đô trong Chuyn k năm 2000, mt nhân vt cht cha rt nhiu thương xót, ti h ca tác gi, người bn tù ch lo s s chết trong tù, tc là rũ, nhưng khi đã được ra tù, nh đêm đêm nhà tác gi được mt thi gian thì ch tìm cách xin quay tr li trong tù, và bi không được như vy nên đi ăn cp ngang nhiên, nhưng ngay c s ăn cp này cũng không thành công, mà ch khiến ông tr thành nim vui thú cho bn tr con Hi Phòng.

Cái năm 2000 y, sau khi đứng ngoài ca không dám vào nhà, ch kp nhìn thy mt mâm cơm rt tương phn vi nhng gì nhà văn mn Bà Triu-Triu Vit Vương y viết v thú ăn chơi rc r ca dân Hà Ni, là đến lúc đọc ngn ngu hai tp sách, mt mch cho đến “đon Ngy Như Cn”, tc là đon cui. Nhng ln đọc sách mượn như ăn cướp thi gian y cũng là mt phong v ca nhng năm Hà Ni ngày trước.

Đon người tù tên Tun đến gp Ngy Như Cn, gi đọc li, đẹp như mt bc tranh: “Va nhô ra khi vt rng, bt gp con sui chn ngang, con sui dn ti Ngy Như Cn, hn bng khng li vì suýt vp phi đàn bướm. Mt di bướm vàng bay ngang qua mt hn. Hàng triu con bay dc sui. Nhng cánh bướm màu hoa ci như mt di la dp dn trên không trung un lượn theo con sui ngon ngoèo. Nó t đâu trôi ti và còn đi đâu na. Nó trôi gia nhng hàng cây bên sui cành lá khum khum làm thành mt đường hm. Nó cong xung sát mt sui để tránh mt tán cây xòe ngang. Nó bc lên vì mt cành cây khô gy nm chng chơ bên sui. Nhng cánh bướm vàng tươi, mng manh ging ht nhau bay theo mt hướng như try hi, quy động không khí, lp lánh lp lánh trên nn xanh đen nghiêm ngh ca rng” (t.2, tr.335).

Đọc li mt tác phm văn chương, thường g lên mt ni s hãi mơ h là ln này đọc ta s thy nó bé đi, không còn ln lao như trong ký c, mà ký c thì hay phn bi, hay đánh la và gi di (“đạo đức gi”, ging như Bùi Ngc Tn hay nhc ti trong Chuyn k năm 2000). Chuyn k năm 2000không thuc vào hng tác phm này, thêm thi gian ch càng làm nó tăng thêm sc nng. Sc nng y là t cách nhìn ca mt tiu thuyết gia.

Ging như đon t đàn bướm trên đây, Chuyn k năm 2000 có nhng khonh khc rt đặc bit, đó chính là nhng gì ta có th gi là “epiphany”, nhng chp lóe thiên ti nht thì, nhng đường nét o diu làm mt bc tranh có cái nn vô cùng u ám bt lên, sc nét trong mt b cc hơi d thường nhưng ăn sâu vào trí nh, không th nào quên. Bóng cây xoan in trên tường nhà đối din trong nhng đêm ân ái ca cp v chng tr; thi khc người tù tìm được nhng viên than đặc bit tình c mà có do r cây cháy ngún xung âm to ra – và nhng r cây y đã nói cho người tù biết bao nhiêu điu bí n; giây phút tm sui ri lc vào mt cái hang có con tôm trng; cái lúc c mt cái cây bng cháy đùng đùng đỏ rc gia đêm khuya gn lán tù vi nhng con người va hong s va háo hc; phiên tòa xđin con chut “Chí Văn Chut”: nhng “epiphany” y to ra đường nét, du là nhng nét chìm – en filigrane – cho mt tác phm, khiến nó tr nên không còn ging bt k mt tác phm nào na. Đặc bit là vài khonh khc rt bt cht khi nhân vt thy như th mi thi gian chp vào vi nhau, không còn phân chia quá kh, hin ti, tương lai na. Cm giác v thi gian đã hoàn toàn b xáo ln khi người ta trong tù quá lâu, s tp trung v tinh thn và tâm trí đạt đến mt mc độ s không thđược nếu vây xung quanh vn là nhng lao xao ca cuc sng, dù cho có là “pha lê hóa” hay không.

Và nht là, c b tiu thuyết dài đến vy, rt nhiu chi tiết, rt nhiu câu chuyn, nhưng vô cùng nht quán cái phong v chung, nó là th hin bng n tượng ca mt cách nhìn riêng bit: t đầu đến cui, nhân vt là mt người hiu đời, hiu v chia ly đứt rut, bn cùng, cái đói, tình yêu, nhc nhn ch nghĩa, tht bi và tht vng, nhưng thy chung, con người y hiu đời mà không lõi đời, hết ngây thơ nhng vn không thôi mơ mng.

Tôi còn nh không rõ lm t hi đọc Chuyn k năm 2000 vào năm 2000 rng Bùi Ngc Tn có nói đến cm giác ca mình, rng nhng gì ông chu đựng chính là mt cách thc “gánh h cho nhng người khác”. Đon y đây, tuy pha v ma mai nhưng không phi là không chân tht:
“Còn hn, hn hy sinh cái quý nht: T do. Là cũng để cho chiến thng. Hn chu đựng kh nhc, đau đớn là để cho chiến thng. Chiến thng cn phi được đảm bo bng s an toàn tuyt đối hu phương, hu phương pha-lê hóa… Ít nht vic bt hn cũng có tác dng răn đe nhng người khác, nếu hn không có ti. Đóng góp vào vic răn đe, hướng mi người toàn tâm toàn ý vào mt mc tiêu duy nht là s đóng góp tích cc. Có nhiu cách đóng góp. Cách đóng góp ca hn đáng k lm ch. Nó cũng được làm bng đời người. Nó cũng được làm bng nước mt” (t.2, tr.221).

Nhng người đã tri qua nhng kinh nghim ghê gm có cái nhìn đặc bit; cái nhìn này càng đặc bit hơn nếu người tri qua kinh nghim không chuc lên người mình mt s bi ly d dàng hoc không gc ngã. Sau nhà tù, có người tr nên điên di ch chăm chăm đi quét tước dn dp hoc phá tan hoang mt khu vườn cam để ly ch trng c ráy (nhân vt Sơn), có người li tiếp tc như trước (nhân vt Giang), li có người tuy có chu thua nhưng không đầu hàng (già Đô), cũng có người t kết liu cuc đời mình (Ngy Như Cn). ng x như thế nào vi kinh nghim đã tri qua là vn đề ca Chuyn k năm 2000.

Mt thi gian sau khi ra tù, nhân vt c tìm mi cách để đòi li hơn mt nghìn trang bn tho bng giy pelure b công an tch thu trước đó; chc đã có lúc vi Tun, đấy chính là l sng, mt cách thc để chng chi. Nhưng mt con người đã tri qua nhng “epiphany” rng r đến lúc cũng hiu ra, mi tài sn ca mt cuc đời đã qua cũng mt đi ging như chính cuc đời y. Hơn mt nghìn trang bn tho y có l cn mt đi, hoc cháy thành tro, để t tro tàn y mà dng nên mt cuc đời khác, nhng trang bn tho khác, nhng trang bn tho đích thc ca mt s mnh.

Ln đầu tiên tôi gp Bùi Ngc Tn là ti mt nơi t đó có th nhanh chóng đi tàu xung Marseille. Ln y và c nhng ln sau này tôi chưa bao gi hi đã bao gi ông đến Marseille để biết không khí cuc sng mt thu xa xăm ca già Đô, người bn tù thân thiết ca ông.

Nguồn: Blog Nhị Linh 



Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét