Thứ Ba, 28 tháng 10, 2014

Nguyễn Hoài Vân - Tư Bản Chủ Nghĩa sẽ lùi bước trước Kinh Tế Cộng Đồng Hợp Tác với trị giá sản xuất bên lề gần zero?

 Jeremy Rifkin
Tư Bản Chủ Nghĩa sẽ lùi bước trước "Kinh Tế Cộng Đồng Hợp Tác" với trị giá sản xuất bên lề gần zero". Đó là một tiên đoán của Jeremy Rifkin, một nhà tư tưởng Hoa Kỳ, sẽ có thể trở thành sự thực trong khoảng 30 đến 50 năm.

Xin tóm tắt vài nét chính trong quyển sách mới của ông (*).


Trị giá sản xuất "bên lề" (marginal cost) là những gì phải chi ra để sản xuất thêm một đơn vị hàng hóa, khi người ta đã đầu tư xong những gì cần thiết cho việc làm ra mặt hàng ấy. Nói cách khác, đó là trị giá để làm thêm mỗi một chiếc xe, một khi thiết kế kiểu xe, nhà máy làm ra xe hơi, v.v... đã có sẵn.

Với những phương tiện như máy in ba chiều, trong vài thập niên nữa, nhiều mặt hàng sẽ được sản xuất bởi chính người tiêu dùng, với giá thành rất rẻ theo nguyên tắc "trị giá bên lề" gần zero này. Những người tiêu dùng ấy sẽ trở thành người "tiêu dùng - sản xuất" (pro-sumer).

Mạng lưới internet sẽ nối kết những người này lại với nhau, để làm thành một hệ thống "hàng hóa mạng", gần như một cách miễn phí, như chúng ta hiện trao đổi nhạc, phim, sách, thông tin, bình luận, ý kiến, bên ngoài những hệ thống mua bán của kinh tế thị trường. Một món hàng (thí dụ một quyển sách), có thể được đem cho hàng triệu người mà người cho vẫn không bị mất nó. Đó là sự trao đổi "hợp tác và cộng đồng".

Mô hình "hợp tác - cộng đồng" qua Internet cũng khiến người ta chia sẻ những hàng hóa không thể chuyển qua mạng. Thí dụ như xe hơi, đồ chơi trẻ con, máy cắt cỏ, cắt cây ... như từ nhiều năm nay, các nông gia qua hợp tác xã đã chia sẻ máy cày, máy cắt lúa ... Rifkin nhận xét rằng chia sẻ một chiếc xe hơi tương đương với việc sản xuất ra 15 chiếc xe. Điều này cho phép giảm sản xuất, giảm ô nhiễm và phung phí tài nguyên thiên nhiên. Trong trường hợp xe hơi, nó sẽ đi cùng với khuynh hướng làm ra những loại xe không ô nhiễm có kỹ năng cao, như xe không người lái, chạy bằng điện. Ông tiên đoán trong vài thập niên tới, máy in ba chiều sẽ khiến cho người ta sản xuất được xe hơi không người lái chạy bằng điện ở khắp nơi, trong những nhà máy rất nhỏ, hình thành từ mô hình "hợp tác - cộng đồng", với giá thành cực thấp.

Tương tự như thế, người ta sẽ thành công trong việc phát triển các năng lượng sạch và vô tận, như năng lượng mặt trời, gió, v.v... với những thiết bị được chia sẻ miễn phí qua mạng, và làm ra bởi máy in 3 chiều. Các vấn đề ô nhiễm, làm nóng khí quyển ... sẽ có cơ hội được giải quyết.

Ông cho rằng thời đại của năng lượng than đá và dầu hỏa đang cáo chung, cần phải đầu tư vào một mô hình kinh tế mới. Mô hình mới này được xây dựng trên liên hệ hàng ngang, giữa người "tiêu dùng - sản xuất", thay vì theo chiều dọc, người tiêu dùng ở dưới, nhà sản xuất bên trên, trong mô hình cũ. Khó khăn là thắng được ảnh hưởng của các nhóm áp lực vì quyền lợi riêng, vẫn cố bám vào quá khứ.
Vấn đề nhân dụng cũng được đặt ra. Trong mô hình kinh tế mới, nhiều công ăn việc làm sẽ được tạo nên để thay đổi hạ tầng cấu trúc, đường xá, đô thị, cho thích hợp với những kỹ thuật mới, đồng thời phát triển và phổ biến các phương tiện nối kết mọi người với nhau, cũng như những dịch vụ tương trợ, lợi ích cộng đồng, xã hội.

Mặc dầu dùng chữ "Eclipse" (khuất bóng) để chỉ sự lùi bước của Tư Bản Chủ Nghĩa, nhưng Rifkin vẫn quan niệm một tình trạng sống chung giữa hai hệ thống. Các nhà tư bản, các đại công ty, sẽ thích nghi với những điều kiện mới, những nhu cầu mới, để tiếp tục sinh lợi, và tập thể người "tiêu thụ - sản xuất" trong kinh tế "cộng đồng - hợp tác" sẽ dựa vào guồng máy sản xuất này để có được những sản phẩm và dịch vụ mà họ chưa làm ra được. Ngay cả trong tình trạng ấy, điều mới mẻ nằm ở sự chia sẻ các sản phẩm ấy giữa thành viên của những cộng đồng được hình thành qua Internet.

Thật ra còn có một sự thay đổi quan trọng, là thay đổi tâm lý. Điều này, theo Rifkin, được bắt đầu từ tuổi thơ. Trong mô hình cũ, khi cha mẹ cho con mình một món đồ chơi, thì đứa bé mặc nhiên leo lên quy chế "sở hữu chủ". Đồ chơi ấy là CỦA nó. Không phải của chị hay em nó, mà chính nó có toàn quyền trên sự sở hữu ấy. Trong kinh tế "cộng đồng hợp tác", khi bố mẹ lên mạng tìm cho con mình một món đồ chơi do ai đó đề nghị trao đổi, chia sẻ, nhượng lại v.v... thì bé sẽ được nghe là : "đã có một đứa trẻ chơi với cái đồ chơi này, bây giờ đến lượt con, con có bổn phận chăm sóc nó, để sẽ lại trao lại cho một bạn khác". Em bé sẽ tự thấy có trách nhiệm với sự vật, như những gì của chung, mà nó vừa có quyền hưởng thụ, vừa có bổn phận gìn giữ.

Nguyễn Hoài Vân
20/10/2014


(*) The Zero Marginal Cost Society: The Internet of Things, the Collaborative Commons, and the Eclipse of Capitalism

1 nhận xét:

  1. Tôi cho đó là diễn tiến tự nhiên của Kinh tế Điện tử- Trên Amazone...mua bán hàng cũ , mới, Xe cũ, Xe mới...trao đổi trên mạng phim, video. Tiến tới sản phẩm sạch, xe điện, năng lượng mặt trời...THiết nghĩ không cần đặt từ mới Kinh tế Cộng đồng hợp tác, Kinh tế tự nó là Cộng đồng, là Trao đổi, là hợp tác.

    Trả lờiXóa