Thứ Năm, 24 tháng 4, 2014

Đào Dục Tú - An ninh tư tưởng và an ninh học thuật


Mấy tháng nay vụ việc tạm gọi “luận văn Nhã Thuyên” được bàn luận ,bình luận, tranh luận phải nói là sôi động, có phần quá ồn ào. Tôi nói quá ồn ào bởi vì thấy không ít lời lẽ “đá ngang sang” khẩu khí có phần chợ búa hoặc đôi khi thuần một giọng tuyên giáo dậy đời, đôi chỗ còn hù dọa kích động. Giọng phê phán kiểu đó xa lạ với việc thảo luận văn hóa phê bình. Có điều thời gian trước, thấy báo chí “lề phải” khởi động quyết liệt với những tác giả quen tên trước nay, ví như Phong Lê, Chu Giang cùng một số cây viết ở các cơ quan ngôn luận hàng đầu.

Còn mấy tuần nay là hàng loạt bài phản biện trên các diễn đàn “lề trái” trở lại vấn đề “luận văn Nhã Thuyên” sau khi tác giả luận văn đã bị “xử lý hành chính” và vị Phó giáo sư hướng dẫn, hướng đạo người viết cũng đã buộc phaỉ rời bục giảng trước tuổi nghỉ hưu năm năm. 

Hành động phản biện đáng ghi nhận nhất là sự đồng thuận phản đối quyết định mới đây của Hiệu trưởng Đại học Sư phạm Hà Nội của hàng trăm trí thức Việt Nam trong và ngoài nước, trong đó có nhiều tên tuổi nổi tiếng như Giáo sư Ngô Bảo Châu, Giáo sư Trần Văn Thọ, Giáo sư Cao Huy Thuần cùng nhiều vị cán bộ giảng dậy đại học, các nhà văn, nhà nghiên cứu phê bình văn học hữu danh khác.

Khi Hội đồng chấm điểm luận văn Nhã Thuyên cho điểm mười ” tuyệt đối đồng thuận” cách đây ba năm, chắc chắn các vị nhà văn, nhà giáo đại học, nhà phê bình lý luận văn học lúc bấy giờ chỉ “xác quyết ” một điều duy nhất là ” điểm mười của tiềm năng hứng khởi chứ không phải là tài năng tuyệt đối hay sự xác lập thái đô phe cánh chính trị”. Hiểu nôm na, tác giả luận văn được đánh giá cao bởi đã viết luận văn với tất cả nhiệt tâm tuổi trẻ, viết như dồn cảm xúc thăng hoa xuống đầu ngọn bút cho một vấn đề “ngoại vi hóc búa” chẳng mấy ai để tâm chứ đừng nói chọn làm đề tài nghiên cứu, là nhòm thơ Mở Miệng đầy tai tiếng ở Sài Gòn! Đương nhiên là tác giả nhận diện Mở Miệng dưới góc độ văn hóa, góc độ nghiên cứu một hiện tượng văn chương tạm gọi bên lề, lề trái, mà dường như thời đại nào cũng tồn tại. Dù còn ở tuổi ” trẻ người non dạ” nhưng không ai nghĩ “cô giáo đại học trên ba mươi tuổi” tỏ ra có tài văn bút ấy lại đi làm cái việc “quá dại dột” là ” gây tác hại không chỉ đến văn học nghệ thuật mà còn reo rắc những tư tưởng nổi loạn, chống đối, gây mất bình ổn trong đời sống chính trị tư tưởng, tác động tiêu cực tới thế hệ trẻ, đặc biệt là học sinh, sinh viên trong nhà trường ” như nhận định, như xác quyết tựa tựa kiểu “kết án văn học” của ông Phó giáo sư, nguyên Viện trưởng Viện văn học tại Hội đồng thẩm định (lại) luận văn Nhã Thuyên mới đây. Người ta đã quen rồi,”biết rồi khổ lắm nói mãi” chuyện Trường Đại học Sư phạm -Bộ Giáo dục và Đào tạo đã trao bằng Thạc sĩ cho Nhã Thuyên im lặng về mặt… giải trình khoa học của vấn đề. Nhưng người ta không thể không thắc mắc trước “sự đời” vô cùng khó hiểu. Vậy thì đứng về phương diện học thuật, kết luận của hai hội đồng chấm và thẩm định lại là thế nào? Một đằng “chấm” cho điểm tuyệt đối cao; một đằng “xét lại” phủ định hoàn toàn?. Vì sao lại như thế và ai có trách nhiệm đứng ra giải trình với học giới cũng như công luận xã hội? Và tại sao hai hội đồng “cho điểm” và “chấm điểm lại” này không ngồi lại được với nhau trên tinh thần đối thoại khoa học và công tâm? Cuối cùng người ta chỉ thấy việc xử lý hành chính với người viết luận văn và người thầy hướng dẫn, y trang như cái gọi là đề nghị của mấy cây bút phê bình có công phát hiện “luận văn phản động”! Sự tương ứng này tréo ngoe, trái ngược với sự xộc xệch của hai hội đồng, một chấm đề cao, một thẩm định lại xổ toẹt, hơn thế còn kết tội nặng nề.

Trường... thì thế , Bộ... thì thế . Văn bằng Thạc sĩ với điểm mười tuyệt đối biến một cán bộ giảng dậy đại học trẻ tỏ ra có năng lực nghiên cứu trở thành bung xung cho những lời công kích không thương tiếc. Câu thành ngữ “đem con bỏ chợ” cũng không hề sai ở trường hợp này trong hoạt động học thuật, giảng dậy và nghiên cứu ở Việt Nam. Người ta tự hỏi, nếu như tại hội nghị lý luận và phê bình văn học họp ở Tam Đảo, ông Giáo sư Phong Lê không năm phút “quên mình là nhà khoa học” cầy xới vấn đề, dùng ngôn từ chính trị kết tội luận văn Nhã Thuyên trích thơ Mở Miệng “xúc phạm lãnh tụ” chẳng hạn và sau đó không có hàng loạt bài phân tích kiểu “ngoài học thuật” của cả những tờ báo “ngoại đạo văn chương” như Pháp luật thành phố HCM chẳng hạn, thì không hiểu” luận văn Nhã Thuyên” có tốn giấy mực và thời gian đến như thế cho tới tận hết quý một năm nay! Một nghịch lý nhãn tiền là chỉ vài bài báo làm cái việc “đột phá khẩu” công kích mà có cảm giác khoa Văn của một trường đại học danh tiếng- “máy cái của ngành giáo dục” – rơi vào tình trạng “lúng túng như thợ vụng mất kim”! Kết cục chỉ thấy ông Hiệu trưởng ký hết quyết định này đến quyết định khác loại bỏ “cả văn bằng lẫn người viết” mà trước đó đánh giá cao trao bằng thạc sĩ, biết đâu còn xem như một niềm tự hào khoa học ! Và chưa biết chừng “luận văn Nhã Thuyên” còn chưa hết chuyện, chuyện còn tiếp diễn dài dài nữa cũng nên !

An ninh tư tưởng hiểu một cách đơn giản nhất là ổn định tư tưởng, thống nhất tư tưởng toàn xã hội, trước hết là tư tưởng chính trị căn bản, tiếp theo là tư tưởng văn hóa, tư tưởng học thuật vân vân…

Còn an ninh học thuật hiểu nôm na dễ…hiểu nhất là có những định hướng khoa học và thực tiễn rộng mở, phổ quát để làm kim chỉ nam, hành lang pháp lý cho người nghiên cứu giảng dậy và truyền dậy học thuật nước nhà vững bước tự tin đi vào chuyên môn nghiên cứu của họ, lĩnh vực nghiên cứu khoa học mà họ quan tâm. Hiển nhiên định hướng an ninh tư tưởng, an ninh học thuật thuộc các cơ quan có thẩm quyền. Và thực thi hoạt động tư tưởng học thuật lại chính là các cơ sở nghiên cứu, các trường đại học, hệ thống văn hóa giáo dục, trong đó phải kể trước hết đến đội ngũ các nhà giáo nghiên cứu và giảng dậy khoa học ngữ văn, khoa học xã hội ở các trường đại học cao đẳng và đội ngũ sinh viên của họ. Hiểu theo tinh thần đó, từ người quản lý đến người trực tiếp hoạt động văn hóa khoa học giáo dục ai mà không thấy ở lĩnh vực có phần đặc thù này không thể dùng “bao cấp tư tưởng”, cưỡng chế tư tưởng, cưỡng chế hành chính. Bởi một lẽ hiển nhiên, nó trái với hoạt động trí thức sáng tạo và không thể khuyến khích thế hệ trẻ đi vào con đường học thuật phía trước.

Người ta tự hỏi vì sao vụ ” luận văn Nhã Thuyên” trở nên hơi quá ồn ào và kéo dài hơi quá lê thê như thế, có lẽ chỉ bởi giữa an ninh tư tưởng và an ninh học thuật chưa đạt tới đồng thuận, đồng bộ dẫn tới những hành xử ngoài học thuật, mang tính áp đặt cửa quyền và rất, rất đáng tiếc.

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét