Thứ Sáu, 14 tháng 2, 2014

Hà Tường Cát/Người Việt - Hoa Kỳ còn hướng trọng tâm về Châu Á hay không?

 Ngoại Trưởng John Kerry gặp bà Tổng Thống Nam Hàn Park Geun-hye hôm Thứ Năm tại Seoul
trong chặng đầu tiên của chuyến công du qua 4 nước Á Châu. (Hình: AP/Evan Vucci)
Từ 5 năm nay, chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ đã được xác định là sẽ đặt trọng tâm vào Châu Á. Đầu tiên Ngoại trưởng Hillary Clinton năm 2009 tuyên bố tại Thái Lan là “Hoa Kỳ sẽ trở lại Á Châu”. Tiếp theo Tổng Thống Obama qua những chuyến công du và tham dự hội nghị ở Á Châu cũng như qua bài diễn văn nhận chức nhiệm kỳ 2, bày tỏ dấu hiệu Hoa Kỳ “chuyển trục về châu Á”. Ngoại trưởng John Kerry sau đó nói rằng Hoa Kỳ “tái quân bình thế lực” ở khu vực Á Châu Thái Bình Dương.



Nhưng gần đây một số dư luận hoài nghi về sự tiếp tục thực hiện đường lối đó do gặp phải nhiều trở ngại. 

Tạp chí The Diplomat ở Nhật đặt nghi vấn phải chăng Hoa Kỳ đã từ bỏ mục tiêu ấy? Tờ báo căn cứ trên nội dung bản Thông Điệp Liên Bang mà Tổng Thống Obama đọc hôm 28 tháng 1, vấn đề đối ngoại chỉ chiếm một vai trò rất khiêm nhượng và trong đó khu vực Á Châu – Thái Bình Dương không là ưu tiên chính. Ký giả Geoff Dyer trên tạp chí Financial Times cũng cho rằng các nước bạn đồng minh của Hoa Kỳ chưa thấy đủ tin tưởng với chính sánh chuyển trục về Á Châu.

Tuy nhiên đề tài được chú ý trở lại do chuyến thăm viếng 4 nước Á Châu vào cuối tháng 4 sắp tới của Tổng Thống Obama vừa được tòa Bạch Ốc loan báo. Đồng thời là chuyến công du Á Châu của Ngoại Trưởng John Kerry bắt đầu hôm Thứ Tư, cho thấy dù muốn dù không, khu vực này vẫn chiếm vị trí quan trọng đặc biệt trong tất cả mọi chương trình hành động mà chính quyền Obama phải giải quyết.

Hồi tháng 10 năm ngoái, Tổng Thống Obama đã phải hủy bỏ chuyến đi Á Châu vì bế tắc ngân sách ở Quốc Hội khiến chính quyền phải đóng cửa hai tuần lễ. Với chuyến đi này Tổng Thống đã dự tính tham dự các hội nghị khu vực tại Indonesia, Malaysia, và thăm viếng Philippines, Malaysia.

Tới tháng 11, bà Susan Rice, Cố Vấn An Ninh Quốc Gia, trong một bài diễn văn đọc tại đại học Georgetown đã khẳng định là chính sách ngoại giao của Hoa Kỳ ở châu Á không thay đổi và cho biết Tổng Thống có thể đi Á Châu vào tháng 4, nhưng chưa cho biết sẽ đến những quốc gia nào. Chuyến công du sắp tới của Tổng Thống Obama do đó là việc làm lại chuyến đi không thành hồi tháng 10, và cuộc thăm viếng Malaysia, Philippines giống như đã định lần trước. Điểm khác biệt chính là chuyến công du tháng 10 chú trọng vào các vấn đề ở Đông Nam Á còn chuyến công du sắp tới nhắm vào Đông Bắc Á với hai nước đồng minh thân cận nhất, Nhật Bản và Nam Hàn.

Sự thay đổi lộ trình và mục tiêu là hợp lý. Hồi tháng 10, Tổng Thống Obama có thể tiếp cận với tình thế tranh chấp ở khu vực Biển Đông thông qua những hội nghị khu vực, điều kiện mà hiện nay không có. Hai quốc gia quan trọng khác ở Đông Nam Á mà Tổng Thống có thể đến đều không thích hợp lúc này: Thái Lan đang có những rắc rối chính trị nội bộ và Việt Nam vẫn trong tình thế quan hệ tế nhị với Trung Quốc. Tổng Thống Hoa Kỳ tới thăm Việt Nam bây giờ có thể tạo nên ấn tượng phức tạp và sự hoài nghi trong nhãn quan của Trung Quốc ở một thời điểm chưa thuận lợi và cần thiết.

Hơn nữa một số những va chạm có nguồn gốc từ lịch sử giữa Nam Hàn và Nhật Bản cũng là một điều Hoa Kỳ phải quan tâm trong khi thực hiện chính sách chuyển trọng tâm về châu Á. Làm dịu bớt quan hệ đồng minh nhưng gai góc này giữa hai nước sẽ là một mục tiêu mà Tổng Thống Obama nhắm tới. Ngoài ra lộ trình mới của chuyến công du cũng thể hiện một thực tế là hiệp định mậu dịch xuyên Thái Bình Dương (TPP) sẽ chưa sớm chung quyết được như các quốc gia đối tác trước đây đã hy vọng chờ đợi trong chuyến đi dự tính hồi tháng 10, Bản thông cáo về chuyến công du của Tổng Thống do tòa Bạch Ốc đưa ra hôm Thứ Tư chỉ nói khái quát là TPP có thể là một phần trong nghị trình được thảo luận ở Nhật và không giải thích chi tiết.

Trước chuyến công du Á Châu của Tổng Thống, Ngoại Trưởng John Kerry thực hiện chuyến công tác ngoại giao 6 ngày qua 4 nước Á Châu từ Nam Hàn, Trung Quốc tới Indonesia và UAE (Liên Hiệp các Tiểu Vương Quốc Á Râp). Theo dự đoán của các quan sát viên thì mục tiêu chính của ông Kerry là làm dịu tình hình căng thẳng giữa Trung Quốc với các nước lân cận trong các tranh chấp biển đảo – biển Đông Trung Quốc cũng như biển Đông Nam Á – và tìm kiếm cơ hội tái tục cuộc đàm phán về vấn đề vũ khí nguyên tử Bắc Hàn. Đây là chuyến công du thứ 5 của ông tới nhiều quốc gia Á Châu kể cả Việt Nam cuối năm ngoái, qua một năm đảm nhận chức vụ Ngoại Trưởng. Tuy vậy dư luận đều đồng ý là nỗ lực chính của ông hãy còn ở khu vực Trung Đông.

Ông tới Nam Hàn hôm Thứ Năm, một ngày sau khi các giới chức hai miền Nam – Bắc có cuộc hội đàm cao cấp đầu tiên sau nhiều năm, và ông sẽ được phúc trình chi tiết đàm phán để đánh giá hiệu quả. Các giới chức Nam Hàn nói rằng họ hy vọng Bắc Hàn sẽ có những nhượng bộ trong buổi hội đàm thứ nhì.

Ngoại Trưởng Kerry gặp Tổng Thống Nam Hàn Park Geun-hye và bà tán thưởng quyết định thăm viếng Seoul vào tháng Tư của Tổng Thống Obama. Ông cũng phải tìm phương cách làm dịu căng thẳng giữa Nam Hàn với Nhật Bản sau vụ Thủ Tướng Shizo Abe đến viếng đền tử sĩ Thế Chiến II ở Tokyo.

Ngoại Trưởng Kerry không ghé Nhật Bản lần này, nhưng tuần trước tại Washington, ông đã bày tỏ sự quan tâm về “sự căng thẳng không có lợi ích cho bên nào” trong mối quan hệ với Nam Hàn.

Tuy nhiên sứ mạng khó khăn nhất của Ngoại Trưởng John Kerry sẽ là ở Bắc Kinh. Tại đây ông phải thúc đẩy Trung Quốc dùng ảnh hưởng của mình với Bắc Hàn để khuyến khích nước cộng sản bí ẩn này trở lại bàn đàm phán nguyên tử. Vấn đề quan trọng hơn nữa là ông Kerry phải tìm cách thuyết phục nhà cầm quyền Trung Quốc chấm dứt và rút lại một loạt những hành động khiêu khích và biện pháp gây rắc rối phức tạp ở Đông Hải và Biển Đông “tạo nên tình trạng bất ổn định tai hại trong khu vực Tây Thái Bình Dương”, theo lời một giới chức tháp tùng ông.

Tại Biển Đông, Hoa Kỳ vẫn thúc đẩy Trung Quốc đi đến thỏa thuận với các nước Đông Nam Á về một bản Quy Luật Ứng Xử chung (COC), và Ngoại Trưởng Kerry sẽ nêu lại việc này khi gặp ông Tổng Thư Ký ASEAN tại Jakarta, Indonesia. 

Những nỗ lực ngoại giao qua các chuyến đi của Ngoại Trưởng và Tổng Thống Hoa Kỳ là sự bác bỏ những ý kiến nghi ngờ rằng chính sách chuyển trục về Châu Á không còn được chú trọng nữa. Việc thực hiện chính sách này hiện nay cũng đã tránh khỏi một trở ngại đáng kể như tình thế hồi năm ngoái, đó là việc cắt giảm ngân sách quốc phòng. Quốc Hội Hoa Kỳ đã chấp thuận ngân sách và vừa thông qua dự luật cho phép chính quyền nâng cao trần nợ. Như thế bộ Quốc Phòng sẽ không còn gặp khó khăn trong kế hoạch triển khai 60% lực lượng Hải Quân và Không Quân về khu vực Á Châu Thái Bình Dương. (HC)

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét