Thứ Hai, 26 tháng 8, 2013

Lê Diễn Ðức - Cuộc chạy đua vào TPP và những rào cản

Lê Diễn Ðức

Hiệp Ðịnh Ðối Tác Kinh Tế Xuyên Thái Bình Dương (TPP) được xem là một trong những chủ đề trọng tâm trong chuyến thăm Hoa Kỳ của Chủ Tịch Nước Trương Tấn Sang vào dịp 24-26/07 vừa qua. Cả hai đều tuyên bố sẽ nỗ lực tối đa để kết thúc đàm phán vào cuối năm nay, nhưng thực tế vẫn còn nhiều rào cản.


TPP là gì?

Hiệp Ðịnh Ðối Tác Kinh Tế Chiến Lược Xuyên Thái Bình Dương (tiếng Anh: Trans-Pacific Strategic Economic Partnership Agreement - TPP) là một hiệp định thương mại tự do với mục đích hội nhập các nền kinh tế thuộc khu vực Châu Á-Thái Bình Dương.

Thỏa thuận ban đầu được các nước Brunei, Chile, New Zealand và Singapore ký vào ngày 3 tháng 6, 2005 và có hiệu lực ngày 28 tháng 5, 2006. Hiện tại, có 12 nước đang đàm phán để gia nhập, gồm Việt Nam, Australia, Brunei, Canada, Chile, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, Hoa Kỳ và Nhật Bản.

Mục tiêu ban đầu của Hiệp định là giảm 90% các loại thuế xuất nhập khẩu giữa các nước thành viên trước ngày 1 tháng 1, 2006 và cắt giảm bằng không tới năm 2015. Ðây là một thỏa thuận toàn diện bao quát tất cả các khía cạnh chính của một hiệp định thương mại tự do, bao gồm trao đổi hàng hóa, các quy định về xuất xứ, can thiệp, rào cản kỹ thuật, trao đổi dịch vụ, vấn đề sở hữu trí tuệ, các chính sách của chính quyền...

Ngoài các nội dung truyền thống như mở cửa thị trường hàng hóa, đầu tư, dịch vụ... Hiệp định TPP còn đề cập nhiều vấn đề mới, phi truyền thống như lao động, môi trường, mua sắm của Chính phủ, doanh nghiệp nhà nước, liên kết chuỗi cung ứng v.v...

Những cái được khi tham gia TPP

Mỹ là thị trường xuất khẩu quan trọng nếu không nói là quan trọng nhất của Việt Nam, bởi vì cán cân thương mại hai chiều so với Trung Quốc tuy kém hơn, nhưng xuất khẩu qua Mỹ có thặng dư lớn, trong khi với Trung Cộng bị nhập siêu khoảng 20 tỷ USD. Trong năm 2012 tổng kim ngạch mậu dịch hai chiều lên tới 24,4 tỷ đô la. Việt Nam xuất khẩu 19,6 tỷ USD sang Mỹ và nhập lại chưa đầy 5 tỷ USD hàng hóa. Trao đổi thương mại song phương có khuynh hướng tăng lên trong quý đầu năm 2013.

Theo tờ Xaluan.com 12 tháng 7, 2012, dự tính nếu Việt Nam tham gia Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương, một khu vực thị trường thương mại chiếm đến 70% tổng kim ngạch xuất khẩu và 80% tổng kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam, có thể tạo cú hích mạnh, giúp GDP tăng thêm 26,2 tỉ USD.

Còn theo nghiên cứu của Giáo sư Mỹ Peter Petri (Ðại học Brandeis) với tư cách là cố vấn cao cấp của Dự án Hỗ trợ Thi hành Pháp luật về Hội nhập Kinh tế (Usaid/Star Project), thì khi TPP đi vào hiện thực, Việt Nam được cho là nước hưởng lợi lớn nhất từ TPP, sẽ tăng thu GDP thêm khoảng 26,2 tỷ USD nếu chưa tính Nhật Bản, và là 25,7 tỷ nếu gồm cả thành viên thứ 12 này.

Ngoài các mặt hàng nông, thủy sản, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng dệt may là chủ lực của Việt Nam. Năm 2012 dệt may chiếm khoảng 55% tổng thị phần xuất khẩu toàn ngành, đạt hơn 15 tỉ USD, trong đó 50% là xuất khẩu sang thị trường Mỹ.

Thị phần tại thị trường Mỹ có nhu cầu nhập khẩu hàng dệt may gần 95 tỷ USD/năm, trong khi xuất khẩu của Việt Nam mới đạt khoảng 6-7%, là còn quá nhỏ.

Hiện nay, thuế xuất khẩu hàng dệt may vào Mỹ là 7% nhưng khi tham gia TPP, hàng dệt may của Việt Nam được hưởng thuế suất 0%, sẽ mang lại lợi ích rất lớn. Cùng với những ưu đãi của TPP, dệt may Việt Nam có cơ hội đặc biệt để gia tăng xuất khẩu và mở rộng thị phần.

Tương tự, mặt hàng da giày, năm 2012 Việt Nam xuất khẩu 7,2 tỉ USD, trong đó xuất sang Mỹ chiếm 31%. Nếu hiệp định TPP được ký kết, mặt hàng này cũng được hưởng thuế suất 0% thay vì mức 12% hiện nay.

Ðáng lưu ý là mặt hàng lúa gạo của Việt Nam sẽ có cơ hội tăng trưởng xuất khẩu lớn vì các đối thủ chính là Thái Lan, Ấn Ðộ chưa tham gia đàm phán TPP...

Về dệt may, đối thủ cạnh tranh lớn nhất của Việt Nam là Trung Quốc, nhưng nước này không tham gia hiệp định TPP và như vậy, cơ hội để hàng Việt Nam vào Mỹ nếu tận dụng được thuế suất ưu đãi thì sẽ rẻ hơn.

Những rào cản

Trong cuộc đàm phán gần đây, có khoảng 30 đề mục được đưa ra thảo luận, như Cạnh tranh, Hải quan, Hợp tác và Nâng cao năng lực, Cung cấp dịch vụ qua biên giới, Thương mại điện tử, Môi trường, Dịch vụ tài chính, Mua sắm Chính phủ, Sở hữu trí tuệ, Ðầu tư, Lao động, Các vấn đề pháp lý, Tiếp cận thị trường hàng hóa, Quy tắc xuất xứ, v.v.

Theo điều khoản về xuất xứ hàng hóa được đề xuất ở TPP, các sản phẩm xuất khẩu trong các nước thành viên phải có xuất xứ nội khối TPP thì mới được hưởng ưu đãi. Ðây là một bất lợi vì Việt Nam chủ yếu nhập nguyên liệu từ các nước bên ngoài TPP như Trung Quốc (36%), Hàn Quốc (18%), Ðài Loan (15%) để gia công hàng xuất khẩu. Nếu không chuyển đổi được vùng nguyên liệu, qua Mỹ (hiện tại 4%), Nhật bản (hiện tại 5%), hàng xuất khẩu của Việt Nam sẽ không được hưởng ưu đãi thuế.

Trong nhóm các nước có thu nhập trung bình khá, Việt Nam có lẽ là thành viên kém phát triển nhất trong các cuộc đàm phán. Cho nên phải tìm các giải pháp thích hợp để thúc đẩy đàm phán, thu hẹp sự khác biệt trong các vấn đề khó và còn nhiều thách thức như sở hữu trí tuệ, môi trường và doanh nghiệp nhà nước.

Ông Demetrios Marantis, đại diện Hoa Kỳ khi làm việc tại Việt Nam đã thảo luận về một số các chủ đề quan trọng như việc sửa đổi luật lao động và công đoàn của Việt Nam trong khuôn khổ hiệp ước TPP và cũng đã đàm phán về vấn đề buôn bán trái phép động vật hoang dã, khai thác gỗ bất hợp pháp và trợ giá cho ngư nghiệp...

Mỹ yêu cầu nâng cao mức bảo hộ bản quyền sáng chế đối với các loại thuốc bảo vệ thực vật, phân bón (hóa chất nông nghiệp), thuốc thú y. Trong trường hợp này, rõ ràng chi phí bảo hộ càng cao thì giá sản phẩm càng đắt, giá nông hóa phẩm và thuốc thú y càng đắt thì chi phí sản xuất của người nông dân càng lớn, sức cạnh tranh của nông sản vì thế sẽ càng giảm. Nông sản Việt Nam liệu có trụ được không, chưa nói đâu xa tới xuất khẩu mà chỉ đơn giản là ở thị trường trong nước.

Chấp nhận TPP Việt Nam còn phải cải tiến nhiều vấn đề như hủy bỏ hoặc giảm thiểu tối đa chế độ kinh tế quốc doanh. Nếu thực hiện như vậy sẽ làm mất đi nền tảng cơ bản của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Các tập đoàn và tổng công ty quốc doanh chính là mảnh sân của quyền lợi, nơi có thể bòn rút, tham nhũng.

Tham gia TPP, Việt Nam cũng sẽ phải cải thiện quyền lao động tức là mở rộng quyền hạn của công nhân ra khỏi sự quản chế của công đoàn nhà nước, nâng cao tiêu chuẩn bảo vệ môi sinh, vệ sinh và an toàn thực phẩm.

Ngoài ra điều kiện đàm phán TPP không chỉ gắn với điều kiện minh bạch về thị trường và cơ chế quản lý kinh tế, mà còn liên hệ mật thiết với các điều kiện về dân chủ và nhân quyền ở Việt Nam.
Phía Mỹ cũng bày tỏ quan ngại trước việc Việt Nam ngăn chặn các website bất đồng chính kiến và tình hình nhân quyền. Gần đây, các vụ bắt giam các bloggers và bất đồng chính kiến xảy ra dồn dập. Nghị định 72/2013/NÐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng, do Chính phủ ký, thông báo ngày 31/7, có hiệu lực từ 1/09/13 ngăn cấm chia sẻ thông tin trên các mạng xã hội là một bước thụt lùi nghiêm trọng, vi phạm thô bạo quyền tự do ngôn luận.

Trong trường hợp nhân quyền tại Việt Nam không được cải thiện, quốc hội Mỹ có thể không phê chuẩn Hiệp ước TPP. Nhiều dân biểu quốc hội, trong đó có Chủ tịch Ủy ban Ðối Ngoại Hạ viện Ed Royce, đã khuyên cáo điều này. Trong một cuộc họp báo hôm 23/07/13 nhân dịp chủ tịch Trương Tấn Sang qua Mỹ, dân biểu Loreta Sanchez đã nói nếu Việt Nam không thay đổi thì “sẽ không có được trong tay một thỏa thuận thương mại kinh tế nào đáng kể”. Ðây cũng là bài toán khó cho nhà cầm quyền Việt Nam.

Kết luận

Học giả Trung Quốc Zhu Wenhui cho rằng TPP như một “mạng lưới quyền lực mềm mà Mỹ đang phủ quanh Trung Quốc” và có lẽ hiệp định TPP sẽ góp phần kéo Việt Nam ra khỏi quỹ đạo Trung quốc. Cho nên, trong chiến lược di chuyển chiến lược của Mỹ qua châu Á-Thai Bình Dương, bản thân Mỹ cũng mong muốn Việt Nam gia nhập TPP.

Quyền lợi kinh tế và an ninh có vai trò trên hết đối với Mỹ, vì thế, những rào cản thương mại buộc phải thỏa thuận nhưng vấn đề nhân quyền có thể bị xem nhẹ.

Sau cuộc gặp gỡ với ông Trương Tấn Sang, đại diện Thương Mại Michael Froman ra thông cáo, nói, “Việt Nam đã tiến một bước dài, giải quyết các thách thức riêng để đạt được tiêu chuẩn cao của TPP, nhưng chúng ta vẫn còn nhiều việc phải làm với nhau.”

Cuộc chạy đua vào TPP vào giai đoạn nước rút. Trong vòng đàm phán thứ 19 tại Brunei diễn ra từ ngày 24/8 -30/8, Việt Nam đã bị vướng doanh nghiệp nhà nước.

Vòng chót thứ 20 sẽ vào tháng 10/2013. Những rào cản mà Việt Nam phải vượt qua không ít, ngoài những lĩnh vực về kinh tế, còn có vấn đề nhân quyền mà tình trạng thực tế cho thấy trầm trọng hơn.

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét