Thứ Tư, 30 tháng 5, 2012

Ts Đinh Xuân Quân - AFGHANISTAN - NATO VÀ CUỘC RÚT LUI CÓ TRẬT TỰ?


Ts Đinh Xuân Quân

Trong chuyến viếng thăm 6 tiếng ngày 1 tháng 5, 2012 của TT Obama tại Kabul, Tồng thống Mỹ đã ký một “thoả hiệp chiến lược” có hiệu nghiệm đến 2024 với Afghanistan cho phép quân đội Mỹ có mặt tại nước này.


Đây là một đề tài khá mạnh mẽ cho dân Mỹ thấy là ông ta có chính sách chấm dứt chiến tranh tại đây (cũng như tại Iraq). Cuộc họp vào ngày 21-22 tháng 5 vừa qua tại Chicago của các nước thành viên NATO về chiến tranh Afghanistan, gồm 28 nước thành viên và 20 nước đồng minh trong cuộc chiến dưới sự lãnh đạo của Liên Hiệp Quốc (LHQ) nhằm lấy quyết định về việc tài trợ Afghanistan hậu 2014 và tương lai của xứ này.

Trước đây tác giả có viết nhiều bài / sợ Afghanistan sẽ bị bỏ rơi như trường hợp Việt Nam. Nói đến Afghanistan ai cũng bi quan nhưng sau cuộc họp Liên Minh Bắc Đại Tây Dương (NATO) tại Chicago thì cảm giác này bớt hẳn. Osama Bin Laden đã bị hạ sát, phe chủ hoà ở Mỹ đòi rút quân thì TT Obama đã có chiến lược rút quân. Như vậy, Afghanistan sẽ không còn là đề tài tranh chấp lớn trong cuộc bầu cử tháng 11 năm nay.

Chiến lược mới của Mỹ và Liên Minh Bắc Đại Tây Dương tại Afghanistan là gì trong khi Pháp hứa sẽ rút quân trong năm 2012? Những khó khăn còn lại của Afghanistan trong các vấn đề rút quân ra sao và may ra họ có thể tránh trường hợp Nam Việt Nam hay không?

Chiến lược mới ở Afghanistan sau cuộc họp tại Chicago

Tại Kabul, TT Obama và Karzai ký “thoả hiệp chiến lược” có hiệu nghiệm đến 2024. Thoả hiệp chiến lược có nghĩa là Mỹ sẽ giúp Afghanistan sau 2014, không phải như trường hợp Việt nam. Mỹ sẽ tiếp tục huấn luyện, trang bị và cố vấn quân đội và cảnh sát xứ này sau 2014, năm mà Afghanistan hoàn toàn lãnh trách nhiệm về xứ sở của mình.

Tại Chicago, NATO và LHQ có hai quyết định về Afghanistan: từng bước triệt thoái 130 ngàn quân ra khỏi Afghanistan vào cuối năm 2014 và sẽ tiếp tục hỗ trợ lâu dài cho Kabul.  Thông cáo chung khẳng định “nhiệm vụ chiến đấu sẽ chấm dứt vào cuối năm 2014” và quân đội Afghanistan sẽ nhận lãnh trách nhiệm bảo vệ an ninh lãnh thổ kể từ giữa năm 2013 nhưng Kabul sẽ “không bị bỏ rơi”.

Rút quân

Quân mà TT Obama cho bổ sung vào thời điểm 2009 sẽ về Mỹ vào tháng 9, 2012 và quân đội Afghanistan sẽ gánh trách nhiệm tự bảo vệ họ. Tất cả quân sẽ rút vào 2014 trừ một số huấn luyện viên và một toán nhỏ quân Mỹ thuộc Lực lượng Đặc biệt.

Theo quyết định của 28 nước thành viên NATO (Anh, Pháp, Đức, Đan Mạch, Na Uy, Ý, Tây Ban Nha, Thổ Nhĩ Kỳ, vv.) và 20 nước đồng minh (Nhật, Thuỵ Điển, Mông Cổ, vv.) thì mỗi nước sẽ rút quân theo nhu cầu của chính mình nhưng sẽ phải phối hợp với NATO.

Đối với Pháp, TT Francois Hollande đã xé lẻ vì những lời hứa khi ra tranh cử.  Ông Hollande đòi rút hết quân trong 2012 nghĩa là 2 năm trước các nước khác - như ông đã hứa khi ra tranh cử TT.  Pháp có 3,400 quân đóng tại tỉnh Kapisa, phía đống Bắc thành phố Kabul. Pháp (TT Hollande, BT quốc phòng và BT Ngoại Giao) đã gặp phiá Afghanistan và hai bên đồng ý việc Pháp rút quân. Sau 2012 sẽ chỉ còn 1,400 quân Pháp lo về đào tạo và thêm một lực lượng đặc biệt tại đây mà thôi.  Như vậy là quân chiến đấu Pháp sẽ rút khỏi Afghanistan vào 2012.

Tài trợ Afghanistan sau 2014

Hiện nay các nước gặp tình hình kinh tế khó khăn, phải cắt giảm ngân sách quốc phòng, vậy có tác động gì đến các mục tiêu của phòng thủ của Liên Minh Bắc Đại Tây Dương hay không?

Các nước ước lượng mỗi năm Afghanistan cần $4 tỷ. Hoa Kỳ hứa sẽ viện trợ $2 tỷ trong khi nước chủ nhà Afghanistan hứa $500 triệu. Số còn lại là $1.5 tỷ phải chia ra cho nhiều nước, trong đó Anh hứa tài trợ $400 triệu/năm, Úc $300 triệu.  Sau Chicago, số ngân sách $4 tỷ chưa được quyết định và trong việc này Afghanistan còn phải làm việc với các nước đồng minh khác. Theo ông Tổng Thư ký NATO Anders Fogh Rasmussen thì ông đề nghị NATO tiếp tục có mặt sau 2014 để bảo đảm an ninh cho chính phủ Afghanistan. [Cần nhớ lại là quân đội Afghanistan do Liên Xô trang bị trước đây khi Liên Xô rút vào 1989 không sụp đổ mà chỉ  sụp đổ khi Liên Xô tan rã, không tiếp tế, viện trợ cho quân Afghanistan nữa. Hơn nữa chính phủ thân cộng chỉ tan rã khi TT Regan tiếp tục ủng họ quân kháng chiến tiếp tục đánh Chính quyền thân cộng.]

Pakistan

Khi Osama bị hạ sát vào 2011 (Hoa kỳ không báo trước cho phía Pakistan về hành động này) và sau vụ ném bom lầm tại một vùng biên giới làm thiệt mạng 24 quân Pakistan thì quan hệ giữa Pakistan và NATO căng thẳng vì hai bên không tin tưởng nhau. Hoa Kỳ thì cho là Pakistan “điếm”, miệng nói là đồng minh của Mỹ để nhận viện trợ nhưng đàng khác thì vẫn giúp Taliban phá phách bên Afghanistan.

Nhằm gây khó cho NATO, Pakistan đã quyết định đóng cửa đường tiếp tế từ cảng Karachi đến Afghanistan qua Khyber Pass (mỗi một container dùng đường tiếp tế này trước đây phải trả lệ phí là $250.  Pakistan đã đóng cửa đường tiếp tế này một lần rồi và nhờ vậy NATO đã sử dụng đường tiếp tế khác qua Nga mặc dù là đắt hơn nhiều.

Sau vụ đóng cửa đường tiếp tế từ cảng Karachi (hơn 6 tháng) đã có nhiều cố gắng giải quyết – hàn gắn hai bên.  Phía Pakistan đã “chính trị hoá – đưa vụ này ra QH bàn,” không hợp tác với NATO và các khó khăn giữa hai bên tiếp tục như việc kết án 33 năm người bác sĩ đã giúp CIA trong việc truy nã Osama.  QH Hoa Kỳ đã cắt giảm ngân sách việc trợ cho Pakistan $33 triệu (hay $1 triệu cho mỗi năm bác sĩ này ngồi tù).Việc này cho thấy sự bất bình của QH Mỹ đối với Pakistan.

Tại Chicago, TT Obama từ chối gặp riêng TT Zardari của Pakistan vì vấn đề đường tiếp tế mà nay Pakistan đòi phải trả $5000/container - đắt gấp 20 lần.  Khi đóng cửa ngõ tiếp tế của NATO thì Pakistan cũng ngưng tiếp tế cho Afghanistan và bộ Giáo dục / than là các sách giáo khoa in ngoài Afghanistan cũng bị chặn lại và 4.5 triệu học sinh thiếu sách.

Hiện giờ 75% tiếp tế của NATO đi qua ngã Nga – Ubezkistan. Việc cắt đứt đường tiếp tế cũng hại chính Pakistan vì mất việc làm và hơn nữa Pakistan sẽ không nhận được sự hỗ trợ của Hoa Kỳ khi nước này phải đi vay các định chế quốc tế.

Dù sao NATO - Hoa Kỳ cần phải điều đình với Pakistan nhưng nước này không còn ở thế thượng phong vì NATO vẫn tiếp tục được tiếp tế qua ngõ phía Bắc. Pakistan đã là nơi trú ẩn – dưỡng quân cho Taliban và các cơ quan tình báo Pakistan đã lợi dụng tình trạng này trong nhiều năm.

Các khó khăn còn lại

Quân đội Afghanistan sẽ nhận lãnh toàn bộ trách nhiệm bảo vệ an ninh lãnh thổ kể từ giữa năm 2013 nhưng yếu kém của Afghanistan gồm cả quân sự lẫn hành chính.  LHQ và NATO chỉ bắt đầu xây dựng guồng máy chính phủ là từ 2007-2008 và bắt đầu đầu tư vào an ninh từ 2008-2009 nghĩa là từ 3 năm nay mà thôi, một thời gian còn ngắn ngủi.  

Việc xây dựng một guồng máy hành chính và việc phát triển xứ này đòi hỏi nhiều thời gian - cần 15 năm trở lên. Ngoài ra guồng máy còn phải trong sạch – không tham nhũng.

Afghanistan cần nói chuyện thẳng với Taliban nếu không muốn bị Hoa Kỳ qua mặt. Afghanistan có nhiều tài nguyên khoáng sản (vàng, đồng, uranium, sắt, đất hiếm, dầu khí, vv) nhưng cũng cần thời gian để có thể khai thác.

Tạm kết

Afghanistan đã rút kinh nghiệm xấu của VN [nhiều chính trị gia Afghanistan đã sống lâu bên Mỹ] và ít nhất đã có những cam kết tiếp tục viện trợ sau 2014. Hơn nữa vì LHQ có mặt cho nên có nhiều nước và nguồn tài trợ cho Afghanistan.

Về kinh tế thì có nhiều tiến bộ: xây dựng nhà cửa, đường xá, cầu cống, cơ sở hạ tầng khá hơn. Nhưng các tranh chấp sẽ còn tiếp diễn dài dài vì Taliban còn bị Pakistan xúi dục nữa, gây thêm khó khăn.

Afghanistan còn nhiều cung cách bộ lạc, QH chưa làm việc tốt [nhưng cũng đã phê chuẩn “thoả hiệp chiến lược,” tham nhũng còn lan tràn, và dân trí còn thấp. Các khó khăn của Afghanistan sẽ thành trở ngại lớn khiến nước này không sử dụng tốt viện trợ, không xây dựng chính phủ và các đảng phái để sinh hoạt trong dân chủ trong thời gian ấn định 2014. Yếu kém còn đầy rẫy: cải cách hành chính, cải cách bầu cử, nhân quyền cho phái nữ, vv.

Lãnh đạo xứ này có phần khôn khéo hơn miền Nam VN trước đây nhưng đường đến 2014 còn dài. Liệu QH Hoa kỳ sẽ phê chuẩn “thoả hiệp chiến lược” với Afghanistan để nó có thể trở thành một bảo đảm. Hơn nữa chính TT Obama cho rằng thử thách chính là giải quyết các vấn đề phía Pakistan. Ông mong là Pakistan sẽ là giải pháp cho vấn đề Afghanistan.

Ts ĐXQ

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét