Thứ Ba, 8 tháng 3, 2011

MỘT THẾ GIỚI HẬU HOA KỲ (THE POST-AMERICAN WORLD)

Fareed Zakaria
Người dịch: Lê Quốc Tuấn

Mục Đích Của Hoa Kỳ

Kỳ 8

Cuộc tranh đua xem ai là người cứng rắn đã đẻ ra những ý tưởng mới - những ý tưởng đã đi từ dở đến mất trí. Romney, người tự xem mình là một thứ thông minh, một nhà quản trị tài giỏi xứng đáng, gần đây đã giải thích rằng dù "một số người từng nói rằng chúng ta nên đóng cửa trại Guantánamo, quan điểm của tôi là chúng ta cần phải nhân đôi diện tích của trại tù này", vào năm 2005 Romney đã từng hỏi "Chúng ta có đang theo dõi (các đền thờ Hồi giáo) không ? Chúng ta có cài máy nghe lén chúng không ?". Dĩ nhiên, những đề xuất này còn là nhẹ so với những gì dân biểu Tom Tancredo, một ứng viên tổng thống khác, trong cùng năm ấy từng đề nghị. Khi được hỏi về một cuộc tấn công bằng hạt nhân có thể xảy đến bởi những người Hồi giáo cực đoan ở Mỹ, ông đề nghị rằng quân đội Hoa Kỳ nên đe dọa "chiếm lấy" Mecca.

Một số người đã ca ngợi lối tiếp cận hung hãn của chính quyền Bush trong việc ngăn chặn một cuộc tấn công khác của khủng bố trên lãnh thổ Mỹ sau 9/11. Chắc chắn rằng, chính quyền này xứng đáng nhận được các công trạng về việc đã phá hủy các hạ tầng cơ sở của Al Qaeda ở Afghanistan và ở các nước khác từng ủng hộ hay có chi nhánh của chúng - dù các kết quả của công việc ấy có ít giới hạn hơn là như chúng ta từng mong đợi. Nhưng kể từ 9/11 đã từng có những cuộc tấn công của khủng bố ở các nước khác như Anh, Tây Ban Nha, Morocco, Turkey, Indonesia và Saudi Arabia - những nước đều từng rất cứng rắn với bọn khủng bố. Dòng mạch chung trong những cuộc tấn công này là chúng đều khởi phát từ những nhóm ở địa phương. Dễ tìm được và ngăn chặn các phần tử ngoại quốc nhưng rất khó mà phát hiện những nhóm địa phương.

Lợi thế quan trọng mà Hoa Kỳ có được trong vấn đề này là đất nước không có một dân số địa phương cực đoan. Những người Hồi Giáo Mỹ thường là thành phần trung lưu, ôn hòa và hội nhập tốt. Họ tin vào Hoa Kỳ và giấc mơ Mỹ. Cuộc thăm dò rộng rãi đầu tiên ở Mỹ về người Mỹ Hồi giáo, được thực hiện vào năm 2007 bởi Trung Tâm Khảo cứu PEW, đã tìm thấy rằng 70 phần trăm dân số tin rằng ở Mỹ, nếu ai làm việc chăm chỉ sẽ thăng tiến được (con số này chỉ được 64 phần trăm trọng tổng dân số chung của Mỹ). Các câu trả lời đến hầu hết các câu hỏi đều là từ người Mỹ chính dòng – và hoàn toàn khác biệt với những câu hỏi cho dân Hồi giáo ở những nơi khác. Khoảng 13 phần trăm người Mỹ Hồi giáo tin rằng những cuộc đánh bom tự sát có thể bênh vực được. Chắc chắn là quá cao, nhưng con số để so sánh là 42 phần trăm Hồi giáo người Pháp và 88 phần trăm người Hồi giáo Jordan.

Thuận lợi đặc biệt của Mỹ - sự đóng góp cho khả năng của quốc gia vào việc đồng hóa các di dân mới – đang ngày càng bị trói buộc. Nếu các lãnh đạo Mỹ bắt đầu nói bóng gió rằng toàn bộ dân số Hồi giáo sẽ được xem xét bằng sự nghi hoặc, điều ấy sẽ thay đồi mối quan hệ của cộng đồng ấy với Hoa Kỳ. Các đề xuất của những ứng cử viên tổng thống về việc nghe lén các đền thờ Hồi giáo và nên bỏ bom Mecca chắc chắn là không đi vào đúng đường.

Mặc dù những người Dân Chủ nhạy cảm hơn trong hầu hết những vấn đề này, đảng Dân Chủ vẫn bị ăn mòn bởi nỗi lo sợ rằng mình chưa đủ cứng rắn. Các ứng viên tổng thống của đảng này đua nhau chứng minh rằng họ sẽ trượng phu và lính tráng như thể các chàng Cộng Hòa vạm vỡ nhất. Trong một cuộc tranh luận năm 2007 giữa mùa tranh cử tổng thống, khi các ứng cử viên được hỏi sẽ hành động ra sao với một cuộc tấn công mới của bọn khủng bố, lập tức họ thề sẽ tấn công, trả thù và sẽ biến ngay một ai đó ra tro bụi. Barack Obama, người duy nhất đã trả lời khác hơn, ông nhanh chóng nhận thức được sự dễ tổn thương về chính trị đồng thời cả trách nhiệm phục thù của mình. Sau cuộc tranh luận, các đối thủ của ông cho rằng lời giải thích khéo léo của ông đã chứng tỏ rằng ông không có đức tính dũng cảm để trở thành một vị tổng thống. (Thực ra, lời giải thích khéo léo của ông là lời giải thích đúng. Ông đã tuyên bố rằng điều trước tiên ông sẽ hành động là bảo đảm rằng hành động phản ứng khẩn cấp được hiệu quả, sau đó bảo đảm rằng ông sẽ có được nguồn tình báo tốt nhất để biết được ai là kẻ gây ra cuộc tấn công, sau đó sẽ cùng với các đồng minh để bẻ gẫy trách nhiệm của mạng lưới).

Chúng ta sẽ không bao giờ có khả năng ngăn ngừa được một nhóm nhỏ những kẻ bất xứng muốn mưu toan thực hiện một số hành vi khủng bố. Dù lực lượng tình báo, cưỡng chế luật pháp của chúng ta có nhìn xa trông rộng hay khôn ngoan đến đâu, vẫn có những người thoát ra khỏi được những kẽ hở của một đất nước đa dạng, cởi mở và rộng lớn. Thử thách thực sự cho hàng lãnh đạo Mỹ không phải là chúng ta có chắc chắn 100 phần trăm ngăn ngừa được một cuộc tấn công hay không mà là chúng ta sẽ phản ứng ra sao trước một cuộc tấn công như thế. Stephen Lynn, một chuyên gia về An Ninh Quốc nội tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, lập luận rằng mục đích của chúng ta phải mềm dẻo – Chúng ta sẽ trở lại được tình trạng bình thường sau sự gián đoạn nhanh đến mức nào ? Trong ngành khoa học về vật chất, sự mềm dẻo là năng lực trở lại được hình dạng ban đầu sau khi bị biến dạng của một vật chất. Nếu ngày nào đó các quả bom nổ tung, chúng ta phải đảm bảo được rằng chúng sẽ gây ra ít gián đoạn - về kinh tế, xã hội, chính trị - chừng nào tốt chừng nấy. Điều này sẽ ngăn bọn khủng bố không đạt được mục tiêu chính của họ. Nếu chúng ta không bị khủng hoảng, thì chính là chúng ta đã đánh bại được khủng bố trong một ý nghĩa quan trọng nhất.

Không khí lo sợ và kinh hoảng mà chúng ta đang gieo giống có lẽ đã mang lại những ảnh hưởng ngược lại. Nếu như có một cuộc tấn công khác, hai điều có thể tiên đoán được với sự gần chắc xảy ra. Các hậu quả thực tế của cuộc tấn công sẽ có giới hạn, cho phép đất nước trở lại hoạt động bình thường nhanh chóng. Và Washington sẽ trở nên cáu tiết. Các chính khách sẽ đè lên nhau mà hứa hẹn sẽ băm vụn, thủ tiêu và tiệt trừ …một kẻ nào đó. Một cuộc tấn công trả đũa sẽ là thích đáng và quan trọng - nếu ta có thể đánh đúng vào mục tiêu. Nhưng nếu kẻ phạm tội lại có căn cứ ở Hamburg, Madrid hay Trenton thì làm sao ? Có nhiều khả năng là một cuộc tấn công trong tương lai có thể xuất phát từ những quốc gia không biết và không cố tình chứa chấp khủng bố. Phải chăng chúng ta sẽ thả bom Anh Quốc và Tây Ban Nha vì họ chứa một đơn vị khủng bố ?

Một ảnh hưởng có thể nữa của một cuộc tấn công khủng bố khác là sự gia tăng các hạn chế về đi lại, sự riêng tư và các quyền tự do dân sự vốn đã gây một tổn phí quá lớn về kinh tế, chính trị và đạo lý cho Hoa Kỳ. Quy trình khám xét hành khách ở các phi cảng, tốn gần 5 tỉ mỗi năm, mỗi năm lại cồng kềnh hơn vì những phát hiện “rủi ro” có tiềm năng mới. Hệ thống visa, đã trở nên hạn chế và ngăn cấm hơn, sẽ còn trở nên tệ hơn thế mỗi khi có một gã ăn trộm lẻn vào được. Không một điều nào trong những tiến trình này được hình thành với bất cứ cân nhắc nào về tạo được sự cân bằng giữa nhu cầu an ninh và nhu cầu cho sự cởi mở và lòng mến khách. Sự khích lệ đã bị nghiêng lệch để bảo đảm rằng mỗi khi người viên chức ở đâu đó, vào lúc nào đó có điều gì lo ngại, anh ta nên chặn lại, tra hỏi, bắt giữ và trục xuất đi.

Các nỗi sợ hãi của chúng ta đi quá giới hạn của chủ nghĩa khủng bố. Lou Dobbs của đài CNN từng trở thành một phát ngôn viên cho phần giận dữ và kinh hoảng của đất nước. Đối với đa số ở cánh hữu, các di dân bất hợp pháp đã trở nên một nỗi ám ảnh. Một đảng của sự thiếu gan dạ đã tự hiến mình vào sự xây dựng nên một sức mạnh cảnh sát của nhà nước để ngăn cản dân chúng khỏi sự làm việc. Những người Dân Chủ lo lắng về lương bổng của giới làm thuê ở Hoa Kỳ, nhưng những nỗi sợ hãi này hiện đang tập chú vào nền giao thương tự do.

Một số chính sách ngoại giao là điều chúng ta thực hiện, nhưng một số cũng chính là chúng ta. Hubert Humphrey từng nổi tiếng với lời tuyên bố rằng Bộ luật Dân sự của năm 1964 là một trong những chính sách ngoại giao quan trọng nhất của thập niên đó. Nơi chốn Mỹ đã từng là phương thuốc giải độc đối với chính sách đối ngoại của Mỹ. Trong khi các hành động của Hoa Kỳ trên thế giới có vẻ cộc cằn, lạc hướng hoặc bất công, bản thân nước Mỹ luôn luôn là cởi mở, chào đón và khoan dung. Tôi còn nhớ đã đến thăm Mỹ khi còn là một đứa bé hồi những năm 1970, vào thời điểm mà Ấn Độ là một đất nước chính thức chống Mỹ. Thực tế của nước Mỹ mà tôi từng trải qua là một sự bác bỏ những tuyên truyền và châm biếm từ những kẻ thù của họ. Nhưng ngày nay, thông qua sự vô tình, nỗi sợ hãi và những khiếp nhược của quan liêu, sự biếm nhạo có nguy cơ trở thành hiện thực.

Cuối cùng, sự rộng mở là sức mạnh lớn nhất của Mỹ. Nhiều nhà nghiên cứu chính sách thông minh có các ý tưởng phi thường rằng Mỹ sẽ trở nên tốt hơn trong sản xuất, dành dụm và chăm sóc sức khỏe. Tất cả đều thêm nhiều sức mạnh. Nhưng về lịch sử, nước Mỹ đã từng thành công không phải vì các chương trình khôn khéo của chính phủ mình mà nhờ vào sức mãnh liệt của xã hội. Nước Mỹ đã thịnh vượng bởi vì đã giữ mình mở ra với thế giới - với hàng hóa và dịch vụ, ý tưởng và sáng tạo, và trên hết là với con người và văn hóa. Sự rộng mở này đã cho phép chúng ta đáp ứng nhanh chóng và mềm dẻo với các thời kỳ mới về kinh tế, xoay sở được sự đổi thay và đa dạng bằng một sự dễ dàng đáng chú ý và đẩy các giới hạn của tự do cá nhân và quyền tự trị về phía trước. Sự rộng mở đã giúp Mỹ tạo dựng nên một quốc gia chung toàn cầu đầu tiên, một nơi mà mọi người từ khắp nơi trên thế giới có thể làm việc, hòa trộn và chia xẻ giấc mơ chung và một định mệnh chung.

Năm 1982, tôi đến đây trong vị trí của một cậu sinh viên 18 tuồi từ đất nước Ấn Độ tám ngàn dặm xa. Nưóc Mỹ đã ở trong một hoàn cảnh căng thẳng. Tháng Mười hai năm đó, tỉ lệ thất nghiệp lên đến 10.8 phần trăm, cao hơn bất cứ thời điềm nào kể từ sau Đệ nhị Thế chiến. Mức lãi suất lởn vởn ở 15 phần trăm. Việt Nam, Watergate, khủng hoảng năng lượng và khủng hoảng con tin Iran tất thảy đều đánh tơi tả vào niềm tự tin của người Mỹ. Hình ảnh những chiếc trực thăng trên nóc tòa đại sứ Mỹ ở Sài Gòn, hình ảnh Nixon từ chức, những đoàn người xếp hàng dài ở các trạm xăng và hình ảnh những người con tin bị bịt mắt, tất thảy như còn tươi nguyên trong tâm tưởng người dân. Liên xô đã đang tăng trưởng, bành trướng ảnh hưởng của mình ra xa khỏi biên giới, từ Afghanistan đến Angola đến Trung Mỹ. Tháng Sáu năm đó, Israel xâm lăng Lebanon, tạo cho tình huống dao động ở trong vùng trở nên căng thẳng hơn.

Nhưng Mỹ đã là một quốc gia rộng mở và bành trướng một cách đáng kinh ngạc. Reagan là hiện thân của điều ấy. Bất chấp tỉ lệ ủng hộ thấp vào lúc ấy, ông đã lan tỏa niềm lạc quan ngay từ trung tâm của cơn bão. Trước hình ảnh vươn dậy quyền lực của Moscow, ông đã tự tin phát biểu về một cơn khủng hoảng chết người trong cơ chế Xô Viết và tiên đoán rằng chế độ này cuối cùng sẽ trở nên “đống rơm của lịch sử”. Bên kia cánh chính trị, đứng sừng sững Thomas (Tip) O’Neill, vị chủ tịch Nghị viện dũng cảm, người Mỹ gốc Ái Nhĩ Lan, người đã nhân cách hóa lòng thứ tha và bao dung của chủ nghĩa tự do cũ kỹ. Ở mọi nơi mà tôi đến, không khí đều ấm áp và mời đón. Đó là một cảm giác mà tôi chưa từng trải qua bao giờ, một đất nước mở rộng ra với thế giới. Đối với một người khách trẻ tuồi, đất nước này như chào mời sự rộng lượng và hứa hẹn vô tận.

Để nước Mỹ được thịnh vượng trong thời đại mới và thử thách này, để được thành công giữa sự vươn dậy của các nước còn lại, nưóc Mỹ chỉ cần hoàn thành một thử thách. Nước Mỹ nên là một nơi chốn mời gọi và quyền rũ đối với người sinh viên trẻ đặt chân đến Mỹ ngày nay như ngày xưa, như nưóc Mỹ từng đối xử với kẻ mười tám tuổi lạc hậu này một thế hệ trước đây./

____________________

i. Theo Stephen Flynn, The Edge of Disaster: Rebuilding a Resilient Nation (New York: Randon House,

2007).



LTS: Đến đây là hết chương Mục Đích Của Hoa Kỳ - đây cũng là chương chót của cuốn sách Một Thế Giới Hậu Hoa Kỳ (The Post-American World).


DĐTK xin cám ơn sự theo dõi tác phẩm này của bạn đọc trong hơn nửa năm qua, đồng thời cảm ơn dịch giả Lê Quốc Tuấn đã dành cho Diễn Đàn Thế Kỷ nguyên bản dịch này ngay từ ngày đầu tiên diễn đàn ra đời.


Chúng tôi sẽ cố gắng tiếp tục gửi đến quý bạn đọc những tác phẩm hay ho, bổ ích khác.

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét