Thứ Sáu, 4 tháng 3, 2011

Cơn sốt dầu hỏa đe dọa tăng trưởng kinh tế Châu Á

Thanh Hà (RFI)


Trung tâm lọc dầu Brega - Reuters

Giá dầu trên thế giới càng tăng thì chỉ số chứng khoán tại Châu Á càng sụt giảm. Tổng giám đốc Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế cảnh báo hiện tượng giá dầu tăng cao kéo dài đe dọa tăng trưởng kinh tế thế giới.

« Có khả năng là giá dầu ở mức từ 110 đến 120 đô la một thùng sẽ tác động đến đã tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Hiện tượng giá dầu tăng cao trong nhiều tháng liên tiếp sẽ gây khó khăng chung cho cả thế giới ». Tổng giám đốc Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế, Dominique Strauss-Kahn đã tuyên bố như trên ngày 28/02/11 nhân chuyến công du Nam Mỹ.

Tuần trước, giá dầu thô trên thị trường quốc tế đã có lúc tăng vọt lên đến gần ngưỡng tâm lý 120 đô la/thùng, trước khi rơi xuống còn khoảng 112 đô la trong phiên giao dịch hôm nay (01/03/11). Bất ổn tại khu vực Trung Cận Đông và Bắc Phi, đặc biệt là tại Libya, là một trong những yếu tố chính đẩy giá dầu lên cao.

Châu Á khát dầu
Ấn Độ, Trung Quốc cũng như nhiều nước Đông Nam Á châu khác, đang trong tình trạng mà các chuyên gia gọi là « khát dầu », lo ngại tình trạng bất ổn tại các nước Ả Rập hiện nay gây trở ngại cho đà tăng trưởng của khu vực này. Bởi lẽ, châu Á chủ yếu nhập khẩu dầu từ các nước Trung Đông. Một báo cáo gần đây của tập đoàn dầu khí Anh BP cho thấy khu vực Trung Cận Đông cung cấp đến 1/3 khối lượng dầu hỏa cần thiết của châu Á.

Hai nền công nghiệp phát triển nhất tại Bắc Á là Nhật Bản và Hàn Quốc lệ thuộc đến 80% vào dầu thô của Trung Đông (90% trong trường hợp của Nhật Bản, Hàn Quốc là 82%).

Ấn Độ, trong vòng 15 năm, từ năm 1990 đến 2006, đã nâng tỷ lệ dầu nhập từ 30% lên thành 70% và hiện nay, Ấn Độ hút đến 5% sản lượng dầu thô của thế giới.

Theo lời một chuyên gia trực thuộc công ty tư vấn Capital Economics, có trụ sở tại Luân Đôn, Ấn Độ có nguy cơ gặp khó khăn hơn cả trong cơn sốt vàng đen lần này, do ba yếu tố : một là, Ấn Độ đã ở trong tình trạng "thâm hụt" dầu thô, hai là, cỗ xe kinh tế và sản xuất tại quốc gia Nam Á này hút rất nhiều dầu và thứ ba là, chính quyền đang dồn hết sức lực vào việc trợ giá xăng dầu, tránh để xảy ra bạo động và bất ổn trong xã hội.

Riêng Trung Quốc, cơ sở sản xuất lớn nhất thế giới, thì năm ngoái quốc gia này đã nhập 239 triệu tấn dầu thô, một khối lượng lớn hơn so với năm 2009 đến 17% so với 2009 và trung bình theo thẩm định của cơ quan năng lượng quốc tế AIE, thì nhu cầu về dầu hỏa của Trung Quốc tăng đều đặn ở mức 2 con số ( từ 10 cho đến 15 % hàng năm).

Trung Quốc đã trở thành quốc gia hút dầu thô đứng hàng thứ nhì trên thế giới, chỉ thua có Hoa Kỳ. Vấn đề đặt ra là ngành sản xuất tại các quốc gia đang phát triển, trong đó có Ấn Độ và Trung Quốc hiện bị xếp vào hạng « hao dầu » vào bậc nhất.

Tại một nền kinh tế phát triển như Nhật Bản, 1 kg dầu thô cho phép sản xuất ra đến 8 đô la GDP, trong khi đó tỷ lệ này tại Trung Quốc là 3,75 đô la. Sự so sánh trên cho thấy, là khi giá dầu thô trên thị trường quốc tế tăng 20% thì thiệt hại đối với một nước đang phát triển có thể cao gấp đôi so với một nền kinh tế tiên tiến.

Đó là chưa kể hiện tượng giá nhiên liệu gia tăng đôi khi còn dẫn đến những hậu quả chính trị bất lường như trường hợp đã từng xảy ra tại Indonesia hồi năm 1998 : giá xăng dầu đột ngột gia tăng dẫn đến bạo động với hậu quả là chính quyền Suharto đã bị lật đổ trong vài tuần lễ. Gần đây hơn, năm 2008 vật giá leo thang, từ lương thực thực phẩm đến nguyên, nhiên liệu, cũng là mầm mống dẫn đến nhiều vụ bạo động.

Đông Nam Á
Riêng tại khu vực Đông Nam Á, 85% dầu thô nhập vào Singapore đến từ Trung Đông. Còn đối với Việt Nam, theo AFP, gần đây giá dầu nhập cảng vào Việt Nam tăng 18%, do tiền đồng bị phá giá. May mắn thay cho người tiêu dùng ở Việt Nam là chính quyền nước này áp dụng biện pháp trợ giá xăng dầu. Nhìn đến một chỉ số khác cho phép đo lường kối lượng dầu cần thiết để bảo đảm cho khu vực sản xuất, Ngân Hàng Thế Giới cho biết : để sản xuất ra 1.000 đô la của cải, Trung Quốc cần sử dụng đến 300 điểm dầu thô, Việt Nam khá hơn chỉ cần dùng 260 điểm. Nhưng Việt Nam còn thua xa Malaysia với 210 điểm (Hoa Kỳ là 170 điểm). Nói một cách khác, thì đối với nhiều nước Đông Nam Á năng suất dầu lửa để sản xuất còn rất thấp.

Một trong những yếu tố đáng lo ngại khác liên quan đến nguồn dự trữ chiến lược còn yếu kém của khu vực. Cơ quan AIE cho rằng để bảo đảm một mức độ độc lập về năng lượng, dự trữ chiến lược dầu hỏa của một quốc gia phải đủ sức cung ứng cho cỗ máy sản xuất và nhu cầu của tư nhân trong vòng 90 ngày. Hiện tại khoản dự trữ chiến lược của Trung Quốc mới chỉ là 40 ngày. Và nếu như Trung Quốc đã xây dựng được một khoản dự trữ dầu hỏa chiến lược, thì ngược lại nhiều nước Đông Nam Á chưa có được lối thoát hiểm đó.

Âu Mỹ
Theo thẩm định của Cơ quan Năng lượng Quốc tế AIE, với giá dầu trung bình dao động ở mức 100 đô la trong cả năm 2011, Liên Hiệp Châu Âu sẽ phải trả thêm 76 tỷ đô la để nhập khẩu dầu hỏa. Năm ngoái hóa đơn dầu của 27 nước thành viên trong khối đã lên tới mức 375 tỷ đô la. Trong khi đó nguồn tiêu thụ dầu thô lớn nhất thế giới là Hoa Kỳ, trong năm nay nước Mỹ sẽ phải chi ra 385 tỷ đô la để bảo đảm nhu cầu về dầu lửa, thay vì 305 tỷ so với hồi 2010. Theo thẩm định của cơ quan tư vấn tài chính IHS Global Insight, với đà tăng giá hiện nay, GDP trong cả năm 2011 của Hoa Kỳ có thể bị sụt mất 0,3 điểm.

Á Rập Xê Út, nguồn cung cấp dầu hỏa số 1 của thế giới vào hôm qua, 28/2 tuyên bố sẵn sàng gia tăng sản lượng nhằm bảo đảm ổn định trên thị trường quốc tế, qua đó làm hạ nhiệt giá dầu, sau khi giá vàng đen đã tăng vọt lên đến gần 120 đô la /thùng vào tuần trước. Nhưng câu hỏi đặt ra là, liệu Riyad có thực sự trấn an được dư luận hay không, khi biết rằng để đưa được dầu hỏa của Ả Rập Xê Út ra bên ngoài thì cũng cần mất thêm thời gian.

Bên cạnh đó trước mắt, chưa có dấu hiệu cho thấy tình hình tại khu vực Trung Cận Đông và Bắc Phi lắng dịu : Libya bước sang ngày thứ 14 cuộc nổi dậy. Tại Oman, xung đột tiếp diễn tại thành phố cảng Sohar và cũng là nơi có nhà máy lọc dầu, nơi người biểu tình bắt đầu đòi Quốc vương từ chức sau 40 năm liên tục trị vì.

Tại Ả Rập Xê Út, nhiều gương mặt đối lập hàng đầu lên tiếng đòi chính quyền Riyad đẩy mạnh công cuộc cải tổ và thiết lập một chế độ quân chủ lập hiến. Tại Bahrain, cho dù tình hình đã bắt đầu lắng dịu, nhưng phong trào phản kháng của cộng đồng người hồi giáo theo hệ phái Shia tiếp tục kêu gọi quần chúng xuống đường. Nhìn sang Yemen, tình hình cũng không khả quan hơn.

Chắc chắn một điều là, cơn sốt vàng đen hiện tại càng đẩy vật giá leo thang. Lạm phát gia tăng trong một năm qua : khu vực đồng euro +2,4% ; Brazil và Trung Quốc : +5% ; Nga và Ấn Độ : + 10 %
Jean-Pierre Favennec, chuyên gia kinh tế tại học viện dầu khí IFP của Pháp nhận định :
« Nhiều chuyên gia cho rằng nếu giá dầu lên tới 120-140 đô la một thùng, thì sẽ có tác động đáng lo ngại đối với đà tăng trưởng của thế giới. Chúng ta cũng nên nhớ rằng, hiện nay tại châu Phi có rất nhiều quốc gia chậm phát triển, không đủ phương tiện tài chính để bảo đảm nhu cầu dầu hỏa và khí đốt. Với giá dầu dưới ngưỡng 100 đô la một thùng, họ đã gặp khó khăn. Khi dầu hỏa lên tới mức 120 đô la, thì tình cảnh của họ lại càng thêm chật vật. Libya hiện bảo đảm khoảng 2% sản lượng dầu hỏa thế giới, trong lúc các nhà sản xuất khác thừa sức tăng thêm mức cung. Bộ trưởng Năng lượng Á Rập Xê Út đã tuyên bố sẵn sàng tăng mức sản xuất để hạ nhiệt giá dầu trên thị trường quốc tế, nhưng chưa chắc là điều đó chưa đủ sức trấn an dư luận ».

Yếu tố gây lo ngại khác liên quan đến chiến lược dầu khí của Libya trong giai đoạn "hậu Kadhafi". Jean-Marie Chevalier, giám đốc trung tâm địa lý chiến lược đặc trách hồ sơ năng lượng, phân tích :
« Tập đoàn dầu khí quốc gia Libya thì tiếp tục sản xuất và hoạt động gần như bình thường. Ngược lại, nhiều hãng dầu khí nước ngoài hiện diện tại Libya đã phải tạm đóng cửa, như là trường hợp của tập đoàn Đức Intershall, ENI của Ý, Repsol của Tây Ban Nha hay Total của Pháp. Tôi cũng xin lưu ý là khi một giếng dầu tạm ngừng hoạt động, việc cho vận hành trở lại đòi hỏi phải có thời gian.

Một điểm khác tôi xin được nhấn mạnh : dầu hỏa là một nguồn tài chính quan trọng đối với Libya. Trong tình trạng rối ren hiện nay, mỗi ngày Libya thất thu khoảng 100 triệu đô la. Nói như vậy để thấy là, trong tương lai, cho dù phe nào lên cầm quyền đi chăng nữa, thì Lybia vẫn phải tiếp tục sản xuất và xuất khẩu dầu hỏa. Ngoại trừ trường hợp quyền lực tại Tripoli rơi vào tay một nhóm chủ trương áp dụng lá bài « dân tộc chủ nghĩa », và họ quyết định giữ dầu hỏa để mặc cả với quốc tế. Nhưng theo tôi khả năng này ít có thể xảy ra".

Trọng lượng dầu khí của Libya :
Libya là nhà sản xuất quan trọng thứ tư của châu Phi, sau Angola, Nigeria và Algeria. Nhưng xét về trữ lượng thì Libya dẫn đầu châu lục này. Trước khi xảy ra khủng hoảng, mỗi ngày Libya cung cấp từ 1,5 đến 1,7 triệu thùng dầu, tương đương với 2,2 % sản lượng của thế giới và, như vậy là, mức cung của Libya rất thấp so với 8,5 triệu thùng/ngày của Ả Rập Xê Út. Trong số 1,7 triệu thùng/ngày của Libya, có đến 1,2 triệu là để xuất khẩu sang các nước thuộc OCDE và 150 000 thùng cung cấp trực tiếp cho Trung Quốc

Kể từ gần hai tuần qua, khi làn sóng nổi dậy bắt đầu thổi tới Libya, sản lượng dầu khí của quốc gia này hao hụt khoảng từ 500 000 thùng tới 700 000 thùng, tương đương với chưa đây 1% nhu cầu tiêu thụ của thế giới.
Nhưng theo tạp chí BP Statistical Reiview of World Energy, trữ lượng của Libya hiện ước tính khoảng 44 tỷ thùng dầu, tương đương với 3,3% trữ lượng của thế giới (và 0.8% trữ lượng khí đốt của quốc tế).

Nhu cầu tiêu thụ của thế giới hiện nay, theo thẩm định của AIE :
- 2009 : 85 triệu thùng /ngày
- 2010 : 87,7
- 2011 : 89,1

Cộng đồng quốc tế lo ngại sự sụp đổ của chế độ Libya tác động dây chuyền đến toàn khu vục Trung Cận Đông và Bắc Phi. Khu vực được coi là nhậy cảm, trải dài từ Algeria đến Iran, hiện cung cấp đến 36% sản lượng dầu hỏa của thế giới.

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét