Thứ Năm, 3 tháng 2, 2011

Hà Nội, những mùa xuân phai

Lê Hữu

Đêm tân xuân, Hồ Gươm sao long lanh…”
(“Gửi người em gái”, Đoàn Chuẩn)


Hà nội yêu, anh vẫn yêu muốn khóc… (1)

Tôi chưa hề nghe ai nói “yêu muốn khóc” bao giờ, chỉ độc nhất có một người làm thơ là Hoàng Anh Tuấn. Yêu đến như thế là… yêu quá là yêu. Yêu đến như thế là quá mê đắm, quá si tình. Chỉ có yêu quá, nhớ quá, và chỉ có là “thi sĩ” mới thốt lên được những lời ấy. Trong tình yêu ấy có nỗi buồn bã thất vọng vì không gần được người mình yêu. Trong tình yêu ấy còn lẫn nỗi tiếc nhớ đến rưng rưng nước mắt. Yêu mà chỉ sợ mất người mình yêu.



Chỉ những ai đã từng… yêu muốn khóc mới hiểu được yêu thế nào là “yêu muốn khóc”.

Thế nhưng vì sao lại “yêu muốn khóc”? Chỉ tại vì:
Mấy chục năm xa đến mấy nghìn năm… (1)

Ra là vậy. Mối tình si của chàng thi sĩ là mối tình “trăm năm dù lỗi hẹn, nghìn năm vẫn không quên” (2)

Hà Nội trong những bài hát cũ

Tôi cũng chưa nghe ai xưng “anh” ngọt lịm với Hà Nội như Hoàng Anh Tuấn. Gọi Hà Nội là “em” vào thuở ấy (không phải bây giờ), ngoài thi sĩ họ Hoàng còn có nhạc sĩ Vũ Thành.

Nhìn em mờ trong mây khói
bước đi những chưa nỡ rời
lệ sầu tràn mi
đượm men cay đắng biệt ly
Rồi đây dù lạc ngàn nơi
ta hướng về chốn xa vời
tìm mộng xưa lãng quên tháng ngày tàn phai
nghẹn ngào thương nhớ em, Hà Nội ơi!
Ta nhớ thấy em một chiều chớm thu
dáng yêu kiều của ngày đã qua
thướt tha bên hồ liễu thưa…
(“Giấc mơ hồi hương”, Vũ Thành)

Trong tiếng “em” ấy có tình yêu Hà Nội. Tiếng “em” nghe thiết tha, gần gũi và thương yêu. Gọi thành phố nào khác là “em” nghe không thấy hay, không thấy dạt dào cảm xúc như gọi Hà Nội là “em”. “Yêu em, Hà Nội” nghe tự nhiên và trìu mến hơn là… “Yêu em, Huế” hay “Yêu em, Sài Gòn”. “Em” vừa là người “em” gái tôi yêu, vừa là thành phố Hà Nội, “thành phố có em”, nói như nhà thơ Vũ Hữu Định.

Nhạc điệu, tiết tấu bài hát nghe mênh mang và dìu dặt như tiếng bước chân ai lững thững dạo trên những phố cũ hè xưa. “Người em Hà Nội” trong “Giấc mơ hồi hương” của Vũ Thành có nét đẹp kiêu sa của “Đêm mơ Hà Nội giáng kiều thơm” trong thơ Quang Dũng.

Sau Ánh Tuyết, được xem là giọng hát gắn liền với bài ấy, hầu như không ca sĩ nổi tiếng nào của miền Nam một thời mà không từng hát “Giấc mơ hồi hương”. Mỗi giọng có cái hay riêng qua những cách thể hiện riêng.
“Nghẹn ngào thương nhớ em, Hà Nội ơi!” câu hát nghe sao mà… nghẹn ngào.

Không chỉ “Giấc mơ hồi hương”, những bài hát cũ về Hà Nội vẫn nghe có những tiếng nấc nghẹn như thế, vẫn có chung một khí hậu tái tê, một nỗi đau xót đến tận cùng như thế.

Tôi đứng bên này vĩ tuyến
thương về năm Cửa Ô xưa
Quan Chưởng đêm tàn dẫn lối
Đê cao hun hút chợ Dừa
Cầu Rền mưa dầm lầy lội
Gió về đã buốt lòng chưa?
Yên Phụ đôi bờ sóng vỗ
Nhị Hà lấp lánh sao thưa
Cầu Giấy đường hoa phượng vỹ
Nhớ nhung biết mấy cho vừa…
(“Thương về năm Cửa Ô xưa”, Y Vân & Tạ Tỵ)

Vẫn là tâm trạng “bước đi nhưng chưa nỡ rời”, vẫn là nỗi lòng “nhớ nhung biết mấy cho vừa”, vẫn nghe “Yên Phụ đôi bờ sóng vỗ”, vẫn thấy “Nhị Hà lấp lánh sao thưa”, tưởng như Hà Nội vẫn còn nguyên vẹn đó, Hà Nội không mất đi bao giờ. Lời thơ ý nhạc nghe thiết tha đến não nuột.

Hà Nội trong “Tình cố đô” của Lam Phương & Mạnh Thương (1955) là Hà Nội đã mịt mùng, Hà Nội của đôi bờ thương nhớ, của nặng trĩu sầu thương qua những giọng Việt Ấn, Thái Thanh, Mỹ Thể…

Buồn nhìn về xa xôi
Hà Nội ơi đã xa cách rồi!
Mịt mùng ngàn trùng khơi
thành phố cũ lắng sau núi đồi
Đâu Thăng Long năm xưa
cùng tháp cũ rêu xanh mờ
Còn tìm đâu nên thơ
cành liễu úa rũ bên ven hồ…
Hà Nội ơi nhớ nhé!
Ngày hồi hương ta vẫn mong chờ

Những câu hát trong những bài về Hà Nội ngày ấy luôn có những “ly hương”, “hoài hương”, “hồi hương” và giấc mơ về một “ngày vui về cố hương”…

Hôm nay đi nghe tiếng sóng rạt rào
nghe tiếng gió nghẹn ngào
nhìn làn mây buồn trôi
Ôi quê hương, giờ chìm trong khói sương!
Mây bao la gợi sầu ai viễn phương…
Ðêm nay ta lặng ngắm mây trôi
nhớ về phía xa xôi
hận sầu dâng đầy vơi…
Thăng Long ơi, không biết tới bao người
đang sống với mong chờ
ngày vui về cố hương
(“Hận ly hương”, Anh Hoa & Ngọc Long)

Bài hát với nhịp điệu chầm chậm, buồn buồn, với âm điệu mênh mang, réo rắt, nghe một nỗi gì tái tê, ray rứt qua từng nốt nhạc rưng rưng. Hà Nội là nỗi sầu khắc khoải, là nỗi đau quặn thắt, là đau đáu trông vời về một quê hương đành lìa bỏ.

Đâu phải chỉ “Hận ly hương”, những cuộc chia ly não nùng, những sầu đau gửi về Hà Nội còn nghe thấy qua những “Sầu ly hương” (Lam Phương & Lê Mộng Bảo), “Thu ly hương” (Nhật Bằng & Đan Thọ), “Xuân ly hương” (Phó Quốc Lân)…, chưa kể những “Xa quê hương” (Đan Thọ & Xuân Tiên), “Mộng ngày hồi hương” (Hoàng Trọng & Hồ Đình Phương), “Hướng về đất Bắc” (Phó Quốc Thăng), “Nhớ thu Hà Nội” (Lê Trọng Nguyễn), “Giấc mơ Hà Nội” (Y Vân), “Vọng cố đô” (Đan Thọ & Nhật Bằng), “Mùa hoa nở” (Cung Tiến), “Bắc một nhịp cầu” (Hoàng Trọng & Hồ Đình Phương), “Gửi một cánh chim” (Nguyễn Hiền)… Bao nhiêu là khúc hát chất chứa bao nhiêu là nỗi niềm gửi về một thành phố, một quê hương đã “nghìn trùng xa cách”.

Ôi những ngày vui xưa của “Hà Nội 36 phố phường”, của trai thanh gái lịch, của những “dáng yêu kiều của ngày đã qua”…

“Em Hà Nội hàng Đường trong giọng nói
để hàng Bông êm ái lót cơn mơ…
Ôi hàng Ngang tội nghiệp mối tình đầu
Anh hờn giận mơ hàng Buồm lãng tử” (1)

Những “người em Hà Nội” đẹp như là giấc mơ trong những câu thơ cũ.
“Tóc mây Hà Nội năm nào
em đem từng sợi buộc vào đời anh
Bây giờ tóc bạc, tóc xanh
tình xưa anh vẫn quẩn quanh tìm hoài” (3)

Một đời mãi tìm nhau. “Tóc mây Hà Nội” là thế, tình yêu Hà Nội là thế. Người ta yêu Hà Nội như người tình chung, yêu từ thuở còn xanh tóc cho đến khi bạc đầu. Yêu từng sợi tóc trót buộc vào đời nhau. Yêu mầu son môi tươi thắm của “em tôi”…

Em tôi đi, mầu son lên đôi môi
Khăn san bay, lả lơi bên vai ai
Trời thắm gió trăng hiền
Hà Nội thêm bóng dáng nàng tiên…
(“Gửi người em gái”, Đoàn Chuẩn)

Chiếc “khăn san” ấy cũng “lả lơi” bay trong những câu thơ tình “Yêu em, Hà Nội”

“Hà Nội yêu, áo lụa ngà óng ả
Thoáng khăn san nũng nịu với heo may”… (1)

Những ngọn gió heo may se se lạnh và những “áo lụa ngà óng ả” ấy cũng lất phất trong “Mưa Sài Gòn, mưa Hà Nội” của Phạm Đình Chương & Hoàng Anh Tuấn.

Mưa hoàng hôn
trên thành phố buồn gió heo may vào hồn
thoảng hương tóc em ngày qua
Ôi, người em Hồ Gươm về nương chiều tà
Liễu sầu úa thềm cũ nằm mơ hiền hòa
Thương màu áo ngà
thương mắt kiêu sa
hiền ngoan thiết tha…

“Mưa Sài Gòn, mưa Hà Nội” mà chỉ nghe tiếng mưa Hà Nội. Nhịp điệu Beguine Rock nghe mênh mang, dào dạt như tiếng nhạc mưa. Cả thành phố như chìm dưới màn mưa. Mưa giăng kín bầu trời, mưa phủ kín không gian, mưa lấp kín thời gian. Mưa trắng xóa, mưa mịt mù. Mưa não nề, mưa sướt mướt. Mưa hiu hắt trên những cảnh đời tăm tối, mưa sụt sùi cho những kiếp người lầm than.

Hà Nội sũng nước mưa.

Một bài nhạc khác cũng nhắc đến tên hai thành phố, nhưng không phải là những cơn mưa nối dài hai thành phố ấy mà từ phương này gửi về phương đó những hoài niệm đẹp về một thời để yêu và một thời để tiếc nhớ.
Hà Nội ơi, nào biết ra sao bây giờ
Ai đứng trông ai ven hồ
khua nước trong như ngày xưa…
Hôm nay Saigon bao nhiêu tà áo khoe mầu phố vui
Nhưng riêng một người tâm tư sầu vắng
đi trong bùi ngùi…
(“Nỗi lòng người đi”, Anh Bằng)
Nghe những bài hát như thế ai mà không thấy lòng xao xuyến, không có chút ngậm ngùi cho dù có hay không mối tình nào với Hà Nội.
Hà Nội không chỉ là Hà Nội, Hà Nội là đất Bắc, là “cố hương”. Hà Nội là nỗi nhớ rưng rức, là nỗi cách xa muôn trùng.

“Đắm say chờ những kiếp sau”

“Hướng về Hà Nội” (1954) của Hoàng Dương vẫn được xem là bài hát “kinh điển” về Hà Nội, từng được bao nhiêu người hát bao nhiêu người nghe. Đến cả những người chưa một lần đặt chân đến Hà Nội, hoặc đang sống giữa lòng Hà Nội cũng... “hướng về Hà Nội”. Lý do có thể hiểu được, người ta muốn đi tìm lại cái đẹp, cái thơ và một tình yêu về một thành phố chỉ còn tìm thấy được trong bài hát ấy.

Cái đẹp và quyến rũ của bài hát là ở giai điệu man mác, sâu lắng và ở lời nhạc mang nhiều ý tưởng, nhiều hình ảnh nên thơ, trữ tình. Người ta nghe được trong bài hát có tình yêu say đắm, có lời thề hẹn, có niềm tin yêu, có nỗi thiết tha và nhớ nhung luyến tiếc.

Bài hát là bài thơ đẹp nhất về Hà Nội của một mùa nào đã xa như dĩ vãng.

Hà Nội ơi! Hướng về thành phố xa xôi
ánh đèn giăng mắc muôn nơi
áo mầu tung gió chơi vơi…
Hà Nội ơi! Nước hồ là ánh gương soi
nắng hè tô thắm lên môi
thanh bình tiếng guốc reo vui…
Hà Nội ơi! Mắt huyền ngây ngất đê mê
tóc thề thả gió lê thê hãy tin ngày ấy anh về…
Hà Nội ơi! Mỗi chiều sương gió dâng khơi
có người lặng ngắm mây trôi
biết bao là nhớ tơi bời


Những “Hà Nội ơi!... Hà Nội ơi” lặp đi lặp lại như tiếng gọi thì thầm của một người tình đã xa biệt. Thật khó mà tìm được bài hát về Hà Nội đẹp cả nhạc lẫn lời và “Hà Nội” hơn thế. Cứ mỗi lần nghe bài hát ấy là mỗi lần tôi muốn… “yêu muốn khóc”, muốn ngước mặt nhìn trời, “lặng ngắm mây trôi” về phương nào xa xôi mà lòng nghe “biết bao là nhớ tơi bời”…

Tôi chưa từng nghe ai nói “nhớ tơi bời” cả, và thật khó mà tìm được những chữ nào hay hơn để tả nỗi nhớ thương ngập lòng. Làm sao mà người nhạc sĩ ấy lại bật ra được hai tiếng “tơi bời” ấy (chứ không phải là nhớ “da diết”, nhớ “mênh mang”, nhớ “quay quắt”, nhớ “thẫn thờ”…), nghe mà gió mưa, mà giông bão… tơi bời.

Sau “Hướng về Hà Nội”, ta nghe thêm được những “tơi bời” ở những bài nhạc khác như:
Thùy dương rũ bến tơi bời
(“Thuyền viễn xứ”, Phạm Duy & Huyền Chi)

Giờ đây trên sông hoa rụng tơi bời
(“Hoa rụng ven sông”, Phạm Duy & Lưu Trọng Lư)

Tóc tơi bời lộng gió bốn phương
(“Mấy dặm sơn khê”, Nguyễn Văn Đông)

Cũng đâu phải chỉ có “tơi bời”, ta còn nhặt ra được những câu, chữ thật đẹp:
Áo màu tung gió chơi vơi
Không phải “thướt tha” hay “lất phất” mà… chơi vơi. Chữ “chơi vơi” như vẽ lên hình ảnh những vạt áo dài lay động chập chờn, rất lửng lơ và rất… chơi vơi.
Đắm say chờ những kiếp sau
(Không phải là “đắng cay chờ những kiếp sau” như ít ca sĩ vẫn hát).

Khi người ta nói “Đắm say chờ những kiếp sau” thì lời ấy không còn là lời nói với một nơi chốn, một thành phố nữa mà là lời của một người tình nói với một người tình. Phải yêu đắm đuối, yêu say mê đến mức nào mới thốt lên được lời tình ấy, mới hẹn thề “nhớ kiếp sau chờ nhau” (4). Tình ấy là tình muôn thuở, là tình muôn-đời-muốn-kiếp-không-phai.

1   2

(Ảnh: NguoiThangLong)

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét