Thứ Ba, 1 tháng 2, 2011

Ghi chú dọc đường: Đi xem hạc và bướm

Trùng Dương

“Câu chuyện của loài chim di trú là câu chuyện của một lờì hứa -- lời hứa sẽ trở lại.”
– Winged Migration (phim tài liệu, 2001)

Tôi thường bị lôi cuốn bởi các loài sinh vật, dù lớn như cá voi hoặc nhỏ như loài bướm monarch, phải di trú hàng năm vì nhu cầu sống còn, mỗi bận cả mấy ngàn dặm; và hay lẩn thẩn tưởng tượng nếu mỗi năm mình cũng phải dọn nhà tới lui như vậy. Khi còn sinh sống ở Stockton, miền Bắc California, tôi hay đi xem hạc vào mỗi thu, là lúc chúng trở về từ những chốn xa xôi cả mấy ngàn dậm trên mạn bắc, như để giữ lời hứa sẽ trở lại, như lời trích bên trên từ phim tài liệu Winged Migration rất công phu, của đạo diễn Jacques Perrin. Xế chỗ tôi ở, người ta bảo có thể đứng trên bờ biển dùng ống nhòm thấy cá voi xám (grey whale) di trú mỗi mùa xuân và hè, tôi đã thử song tôi chưa có may mắn thấy chúng.

Tháng 11 vừa qua, mấy người bạn và tôi, kẻ tuốt trên Oregon và người mãi tận dưới Nam Cali, hẹn nhau cùng đi xem hạc và bướm ở Bắc Cali. Chúng tôi gồm bốn người -- rất nhẹ hành lý nhưng nặng… máy móc, đặc biệt hai ống kính dài bằng gần … nửa chiều cao của tôi của hai anh bạn nhiếp ảnh nghệ thuật -- cuối cùng lên đường cho một chuyến đi dự tính từ cuối thu năm ngoái, để xem hạc và bướm monarch từ phương bắc về trốn lạnh ở Lodi và Santa Cruz.

Hạc Sandhill

Hạc, đối với người Á châu, tượng trưng cho tuổi thọ và sự thanh cao. Đối với người Nhật, được tặng 1,000 con hạc gấp giấy là được lời chúc may mắn. Tôi nhớ trước năm 1975, một phụ nữ Nhật đã cặm cụi gấp và gửi tặng Việt Nam Cộng Hoà, qua vị tổng thống đương nhiệm, một ngàn con hạc giấy, như một lời cầu chúc sớm có hoà bình.

Trên thế giới hiện có cả thẩy 15 giống (species) hạc, hiện diện ở nhiều nơi, trừ Nam Mỹ và Nam Cực. Riêng tại Bắc Mỹ thì chỉ có hai giống hạc sandhill và whooping. Giống sau này có dạo tưởng bị tuyệt chủng, song hiện đang được phục hồi qua phương cách cấy giống nhân tạo. Độc giả có thể tìm hiểu thêm về các công trình phục hồi giống hạc nói chung, tại Web link của International Crane Foundation (http://www.savingcranes.org/). Ngoài ra, độc giả có thể theo giõi những nỗ lực giúp loài hạc phục hồi bản năng di trú của chúng, rất cần cho mục đích sống còn, tại Operation Migration (http://www.operationmigration.org/index.html).

Nơi chúng tôi đi xem hạc có tên là Woodbridge Ecological Reserve (http://www.dfg.ca.gov/lands/er/region3/woodbridge.html), một vùng đồng ruộng ở Lodi, một thành phố nằm giữa Stockton và Sacramento. Hàng năm vào khoảng tháng 9, hàng ngàn con hạc sandhill tụ vể đây và ở lại qua mùa thu và đông, tới hết tháng 2. Cũng vậy là hàng năm ở Lodi, nơi có một cộng đồng người Mỹ gốc Nhật khá đông, tổ chức lễ hội hạc kéo dài tới ba ngày, thường vào đầu tháng 11. Độc giả có thể tìm hiểu thêm về lễ hội này, tại http://www.cranefestival.com/.


Hình 1: Woodbridge Ecological Reserve, còn có tên là Isenberg Sandhill Crane Reserve, ở Lodi, Bắc California, nơi hàng ngàn con hạc sandhill về trốn lạnh từ giữa tháng 9 tới hết tháng 2. Hình 2, 3 & 4: Thời điểm xem hạc tốt nhất, đặc biệt để chụp hình, vẫn là lúc chiều xuống vì là lúc tất cả hạc đi kiếm ăn bay về khu ruộng có nước để nghỉ qua đêm. Hạc cần ruộng nước để nghỉ đêm đặng tránh bị các con thú như chồn, cáo, vv. săn bắt. (Ảnh Trùng Dương) Hình 5: Một cảnh hạc vờn nhau vào buổi sáng sớm. (Ảnh Nguyễn Tất Đạt) Hình 6 & 7: Ban ngày hạc đi kiếm ăn tại các ruộng bắp vừa gặt xong. Khác với loài cò, hạc bay với cái cổ vươn ra. (Ảnh Trần Quang Đôn) Hình 8 & 9: Chiều xuống từng bầy hạc bay về khu ruộng có nước để nghỉ đêm, tiếng hạc gọi nhau râm rang một góc trời. (Ảnh Nguyễn Tất Đạt)

Bướm Monarch

Bướm monarch, được mệnh danh là chúa tể của loài bướm (King of butterflies), không rõ vì sao, là loài côn trùng duy nhất phải di trú hàng năm cả mấy ngàn dặm. Từ miền bắc, có khi tận trên vùng tây bắc ở Canada, hoặc rặng Rockies thuộc miền trung nước Mỹ, nơi có thức ăn thích hợp, đó là nhụy hoa loài cỏ sữa (milkweed), chúng bay xuống vùng bờ biển California, hoặc xuống tận miền nam Mexico, nơi khí hậu ấm vào mùa đông. Thường chúng phải mất từ ba tới năm thế hệ cho mỗi cuộc hành trình, có nghĩa là đàn bướm chúng ta thấy hôm nay không phải là đàn bướm ta thấy năm ngoài, mà là thế hệ cháu, chắt của đàn bướm năm ngoái. Bạn đọc có thể tìm hiểu thêm về loài bướm này tại Web link http://www.monarch-butterfly.com/. Ngoài ra, một Web site chuyên biệt về cuộc hành trình ngược bắc của loài bướm này với nhiều thông tin độc đáo và cập nhật hiện có tại http://www.learner.org/jnorth/search/Monarch.html.

Đối với loài bướm, cũng như loài hạc và các sinh vật di trú khác, bảo vệ chúng là bảo vệ các môi sinh nơi chúng dừng chân trên đường di trú hoặc trú ngụ qua mùa đông. Do đấy, đặc biệt tại các vùng nghèo, như Michoacan trên đỉnh rặng núi Angangueo cao khoảng 10,400 feet ở tây nam Mexico, nơi hàng trăm triệu bướm monarch từ phía đông rặng Rockies bên Mỹ hoặc tận Canada bay về trốn lạnh đúng vào mỗi ngày 1 tháng 11 mỗi năm và lên đường ngược bắc vào tháng 2 và 3 năm kế đó, hiện đang có những nỗ lực để bảo vệ những cụm rừng nơi bướm trú đông. Với sự tiếp tay của các cơ quan quốc tế và qua giáo dục và huấn nghệ, dân địa phương được hướng dẫn trồng lại rừng và mưu sinh bằng những cách khác bớt phương hại tới môi sinh.

Đường di trú của bướm Monarch (Ảnh Internet)

Nơi chúng tôi ghé xem bướm monarch là Monarch Butterfly Natural Preserve, nằm trong khu rừng khuynh diệp (eucalyptus) thuộc công viên tiểu bang Natural Bridges ở Santa Cruz, chi tiết tại Web link http://www.parks.ca.gov/?page_id=541. Hàng năm, khoảng 100,000 bướm monarch về đây trốn lạnh và sinh nở, từ tháng 10 cho tới hết tháng 2.


Hình 1, 3 & 5: Trong công viên tiểu bang Natural Bridges ở Santa Cruz có một cụm rừng khuynnh diệp (eucalyptus) vốn được bướm monarch chọn làm chỗ nghỉ ngơi và sinh sản mỗi tháng 10 tới hết tháng 2. Khu này đã được chính quyền tiểu bang California tuyên dành làm khu vực bảo quản Monarch Butterfly Natural Preserve. Tại đây có một lối đi bằng gỗ để du khách, học sinh, và cả những người tàn tật phải đi xe lăn có thể xuống xem bướm, học hỏi hoặc chụp hình. (Ảnh Trùng Dương) Hình 2: Một con bướm monarch trong ánh nắng chiều. Để biết con nào là bướm đực, tìm trên mỗi cánh sau một chấm đen. Bướm cái không có hai chầm đen này. (Ảnh Trần Quang Đôn) Hình 4 & 6: Những cành khuynh diệp phủ đầy bướm. (Ảnh Nguyễn Tất Đạt)

(TD, 11/2010)

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét