Thứ Tư, 26 tháng 1, 2011

GẶP GỠ TRÊN ĐẤT MỸ (XV)

Tiêu Dao Bảo Cự

(kỳ 15)

Kết thúc một ngày tham quan cơ quan quyền lực đầu não của nước Mỹ, ông Bích lái xe trả chúng tôi về nhà của chị Thụy. Nghỉ ngơi xong, chị Thụy lái xe đưa chúng tôi đến nhà ông Đoàn Viết Hoạt. Chị nói đùa chúng tôi phải chuẩn bị tinh thần để “chuyển trại” ít nhất năm lần trong thời gian mươi ngày ở đây. Có lẽ vì ở lâu một nơi không tiện và một số người cũng muốn đón tiếp chúng tôi tại nhà nên họ đã sắp xếp lên lịch cho chúng tôi ở mỗi nơi một hai hôm. Sự di chuyển này tuy có hơi mệt cho chúng tôi nhưng bù lại chúng tôi được tiếp xúc gần gũi, thân mật với nhiều người. Vả lại đi đâu cũng có người đưa đón nên chúng tôi rất vui lòng được “chuyển trại”.

Nhà ông Hoạt ở thành phố Annaldale, bang Virginia. Nhà có vườn trước, vườn sau với nhiều cây lâu năm như đại bộ phận nhà ở vùng này và một số hoa, cây ăn trái do ông mới trồng. Nghe nói ông chuyển đến đây chưa lâu. Chúng tôi được sắp xếp ở một phòng trên gác, hình như là phòng làm việc của chủ nhà vì thấy có rất nhiều sách, tài liệu, hình ảnh của ông Hoạt. Nhà có phòng khách ở dưới không rộng lắm nhưng tầng hầm lại có một phòng khác rộng hơn có thể ngồi đến vài chục người. Ngoài vườn có bộ bàn ghế được che dù để ngồi uống café nói chuyện, hút thuốc tự do.

Ông Đoàn Viết Hoạt du học Mỹ trước năm 1975. Về nước ông làm Phó Viện Trưởng Viện Đại Học Vạn Hạnh. Sau 1975 ông tổ chức nhóm Diễn Đàn Tự Do, ra báo bí mật chống chế độ mới. Cùng với bác sĩ Nguyễn Đan Quế, ông là một trong hai trí thức nổi tiếng của Miền Nam hoạt động chống cộng sản, bị tù nhiều năm. Khi ra tù ông bị trục xuất thẳng qua Mỹ. Từ khi sang đây ông tiếp tục hoạt động, quan hệ với nhiều nhóm và đến nay lựa chọn một lối đi riêng trong khi vẫn kết hợp với những người đồng quan điểm. Ông viết nhiều sách, tổng kết lý thuyết về đường lối, quan điểm và phương pháp của mình để phổ biến trong cộng đồng, quan trọng là cuốn “Hành trình dân tộc trong thời đại toàn cầu hóa”. Ông cũng có uy tín đối với các tổ chức của Mỹ và quốc tế trong lãnh vực đấu tranh cho nhân quyền.

Trong các buổi trò chuyện, ông kể nhiều với tôi về thời gian ông ở tù cộng sản, nhất là những phương thức đấu tranh trong tù để giữ gìn chí hướng, phẩm cách của mình và giúp đỡ các bạn tù, kể cả tù hình sự. Tôi thấy quan điểm của ông không cực đoan và ông là người rất kiên trì, có quyết tâm cống hiến cả đời mình cho cuộc tranh đấu. Tuy nhiên trong hoàn cảnh cực kỳ phức tạp và nhiều chia rẽ của cộng đồng hải ngoại, hoạt động của ông cũng không phải dễ dàng. Một người có quá trình như ông mà cũng có lúc, có người vu là “đặc công cộng sản”. Hình như hiện nay ông đang hoạt động một cách lặng lẽ, chú trọng vào hiệu quả chứ không có tính cách phô trương bề nổi.

Trần Thị Thức, vợ ông Hoạt là một phụ nữ giản dị, xởi lởi, đã từng trải qua nhiều khó khăn và căng thẳng khi chồng ở tù nên dễ đồng cảm với hoàn cảnh của chúng tôi. Bà cũng đã biết về chúng tôi từ trước nên trò chuyện rất tự nhiên. Bà hiện đang dạy tiếng Việt cho sinh viên Mỹ. Một số sinh viên của bà đến chơi nói chuyện với chúng tôi để hỏi thăm về tình hình trong nước và thực tập tiếng Việt. Tôi nói đùa sẽ giúp bà kiểm tra trình độ của họ để xem họ có xứng đáng tốt nghiệp không. Họ nói tiếng Việt còn khó khăn nhưng nghe khá hơn. Họ quan tâm và hỏi về nhiều vấn đề, theo cách nghĩ của người Mỹ: Ảnh hưởng của kinh tế suy thoái đối với Việt Nam? Đảng Cộng sản Việt Nam có thể có một Gorbachov không? Việt Nam nên có một hay nhiều đảng? Vai trò của Internet ở Việt nam như thế nào?... Họ cũng hỏi về “nhóm Đà Lạt” và mong muốn sẽ có dịp đến Việt Nam để chứng nghiệm những điều họ đã nghiên cứu, học tập.


Với ông bà Đoàn Viết Hoạt – Trần Thị Thức (từ trái sang).

Ở đây tôi gặp nhà văn nữ Nguyễn Thị Hoàng Bắc cũng là giáo viên dạy tiếng Việt cho sinh viên Mỹ đến chơi. Tôi đã từng viết về Hoàng Bắc: “Một nhà văn nữ ở Cali đã đọc "Nửa đời nhìn lại" với một sự đồng cảm sâu sắc, không phải chỉ trên quan điểm chính trị mà cả trong tâm trạng và những khát vọng, hoài nghi, dằn vặt tế nhị, sâu xa trong tâm hồn người viết, kết thúc bài điểm sách bằng cách "chúc lành" cho tác gỉa. Chỉ cần một người đọc như thế cũng đủ an ủi cho một đời văn.” Ấy là khi cuốn sách “Nửa đời nhìn lại” của tôi được xuất bản, Hoàng Bắc là một trong những người viết giới thiệu sớm nhất đã nồng nhiệt chia sẻ và bênh vực cho tác giả cả về cả nội dung tư tưởng, quan điểm chính trị và bút pháp của cuốn sách. Hoàng Bắc viết trong bài “Chúc lành” đăng trong tạp chí Thế Kỷ 21 từ năm 1994:

“Nửa Đời Nhìn Lại là tiểu thuyết hư cấu hay là bút ký người thật việc thật hay hơn nữa là những bài lý luận mang tính bút chiến của một tác giả tràn đầy tình cảm, thiết tha sôi nổi, đau đớn nhọc nhằn, nhức nhối băn khoăn, nhiệt tình và rực lửa dù có lúc đã chìm sâu xuống tận đáy vực của đau khổ tuyệt vọng và ruồng bỏ? Nửa Đời Nhìn Lại mang tất cả những tính cách đó và hơn thế nó là xương thịt, là máu, là tủy, là tình yêu, là nước mắt, là hạnh phúc, là đớn đau, là nhục tình, là hy sinh, là đóng góp và tất cả là thể nghiệm của một con người đem chính cuộc đời mình ra - chứ không thể là ai khác, cái gì khác, để chứng minh cho những suy tư, khắc khoải, những lý tưởng và ngụy tín, những chân lý và trá ngụy, những điều đáng sống và những mất mát của cuộc đời.”

“Tóm lại là một tiểu thuyết có đủ hỉ nộ ái ố dựa theo quan niệm cổ điển hay tân thời và làm cho người đọc khóc cười theo với nó, là một tiểu thuyết thành công, chứ sao! Nhưng Nửa Đời Nhìn Lại và Bảo Cự không dừng lại ở mức viết một tiểu thuyết và thành công ở một tiểu thuyết. Cái can đảm đi suốt nửa đời mình, sống với những điều mình tưởng, chiến đấu trong cô đơn và đôi khi tuyệt vọng trong một cuộc chiến không cân sức mà vẫn không đầu hàng khuất phục, cái can đảm không mù quáng, chấp nhận phê phán những sai trái trong lý tưởng của mình, nhận trách nhiệm trong riêng tư cũng như trách nhiệm trước lịch sử, đó phải chăng mới là niềm gửi gắm của Bảo Cự và Nửa Đời Nhìn Lại?”

Lúc đó tôi không quen biết chị và không hề biết chị là ai, tưởng lầm chị ở Cali trong khi thực sự chị ở Virginia. Mãi gần đây tôi mới liên lạc với chị qua email. Bây giờ chị và tôi ngồi bên nhau, chụp chung một tấm hình kỷ niệm, cảm thấy gần gũi ấm áp như bạn bè cũ gặp lại. Đúng là nhân duyên trên trái đất tròn.


TDBC và Nguyễn Thị Hoàng Bắc.

Buổi chiều và tối, vì ông Hoạt bận nên lại đưa chúng tôi đến nhà bà Thụy chơi rồi sau đó ông Long bà Thụy đưa chúng tôi đến dự buổi tổng kết lớp học về kỹ năng lãnh đạo cho sinh viên. Buổi tổng kết được tổ chức ở một nhà hàng khá lớn, có đến gần trăm người dự. Khóa học này là sáng kiến của nhóm ông Bích, quy tụ sinh viên Việt Nam ở nhiều tiểu bang, khoảng hơn 20 người. Họ là những thanh niên có xu hướng hoạt động chính trị, tham gia vào chính trường Mỹ. Đây là một hoạt động nhằm vào việc gọi là chuẩn bị đi vào “chính dòng”, vừa thực hiện quyền của người công dân Mỹ, đồng thời nâng cao vị thế của người Việt trong xã hội Mỹ. Một vài sinh viên phát biểu cảm tưởng đã bày tỏ công khai tham vọng sẽ trở thành những nhà lãnh đạo trong chính giới Hoa Kỳ. Toàn bộ hoạt động của khóa học được quay phim, chụp hình và phát trên một vài đài phát thanh, truyền hình Mỹ - Việt.

Sau phần tổng kết là bữa ăn khá thịnh soạn, rồi đến phần văn nghệ “cây nhà lá vườn”. Ông Bích cũng lên sân khấu hát và nhảy với đám sinh viên. Ông có giọng hát trầm, dài hơi, luyến láy không khác gì ca sĩ chuyên nghiệp, lại sáng tác cả nhạc. Ông thật đa tài và có máu nghệ sĩ. Nhìn ông ca hát, nhảy múa, không ai nghĩ ông là một học giả nghiêm túc, một người hoạt động chính trị, văn hóa, xã hội nổi tiếng trên nhiều lãnh vực. Có lẽ chỉ trong xã hội cởi mở con người mới có thể thể hiện mình tự do và đa dạng như thế.


Ông Nguyễn Ngọc Bích tổng kết khóa kỹ năng lãnh đạo cho sinh viên.

Trong khi ăn, có một bà đến chào chúng tôi, được giới thiệu là nữ sĩ Vi Khuê, vợ của ông Chử Bá Anh (đã quá cố), người Huế, trước đây ở Đà Lạt. Bà nghe tin có tôi là “đồng hương” viết văn nên đến thăm hỏi và tặng tôi tập “Thơ trong mưa và hoa”(Poems in rain and flowers) bằng hai thứ tiếng Anh – Việt. Bà lớn tuổi nhưng trang điểm đậm, ăn mặc rất chải chuốt, áo dài, vòng cổ, đúng điệu phụ nữ Huế thời trước. Có người khen cách ăn mặc của bà, bà nói vui vì gặp đồng hương từ trong nước ra nên phải trang phục tề chỉnh, không người ta cười cho. Tình cờ lại có một cô giáo trước đây dạy ở Bảo Lộc nhận ra chúng tôi cũng đến thăm hỏi. Hóa ra đi đâu cũng gặp người quen biết. Sau 1975, người Việt đã tỏa ra khắp thế giới và đã hòa nhập với nhiều xã hội phương tây. Trong nỗi bất hạnh lại cũng có điều may mắn.


TDBC và bà Vi Khuê.

Sau buổi tổng kết, đã chuẩn bị mang sẵn hành lý gởi trong xe Ông Long, chúng tôi chuyển sang xe của ông Bích để “chuyển trại” trong đêm. Do đã hẹn trước, Ông Bích lái xe đưa chúng tôi đến nhà người con gái của ông Trương Vũ ở Virginia lúc 10g đêm. Ông Vũ đang đợi chúng tôi ở đây. Ông Trương Vũ (hay Trương Hồng Sơn) trước kia chúng tôi cũng đã biết tiếng. Ông nguyên là giáo sư dạy trung học và đại học ở Nha Trang. Ông vượt biên sang Mỹ, học tiếp lấy bằng tiến sĩ, làm việc ở cơ quan NASA và tham gia nhiều hoạt động văn nghệ, báo chí, khá nổi tiếng trong cộng đồng. Các con ông đã lớn, đều rất thành đạt trong xã hội Mỹ, ở nhiều tiểu bang khác nhau nên ông bà thường xuyên đi đây đó gặp các con.

Nhà cô con gái ông Vũ mới xây dựng, lớn và hiện đại nhất trong những nhà chúng tôi đã từng ở khi qua đây. Vườn không rộng nhưng nhà thật mênh mông. Tầng trệt có phòng ăn, bếp và đến 4-5 phòng khách, phòng ngồi chơi trang trí khác nhau. Có đến 3 cầu thang dẫn lên tầng trên. Không gian thật quá dư thừa. Đã khuya nhưng ông bà cũng mời chúng tôi uống rượu vang nói chuyện làm quen. Ông Vũ đã nghỉ hưu, hiện chuyên tâm sáng tác hội họa và viết, ít tham gia hoạt động chung như mấy năm trước. Bà An, vợ ông Vũ, từ khi sang đây chỉ ở nhà nội trợ và lo cho các con. Bà có hơi “thiệt thòi” nhưng bù lại đã góp phần lớn cho cả gia đình được thành đạt trên xứ người, đó cũng là hạnh phúc của người phụ nữ Việt Nam trong hoàn cảnh ly hương bất đắc dĩ. Tôi hỏi thăm và được ông Vũ xác nhận từ năm 1994, ông đã từng đăng bài “Đọc thơ Đông Trình, suy nghĩ về văn nghệ, chính trị và sám hối” của tôi trên tạp chí Đối Thoại ở đây do ông chủ biên. Ông đã biết và đọc về tôi từ lâu nên chúng tôi trò chuyện rất tương đắc.

Buổi sáng hôm sau, tôi theo ông Vũ đi mua café và đồ ăn sáng ở một khu mua sắm không xa lắm. Cũng phải xếp hàng chờ đợi khá lâu vì khách đông, tất cả đều là khách Mỹ, trừ chúng tôi. Khu vực này có không khí khác hẳn những khu đông đảo người Việt bên Cali. Ăn sáng xong, ông Vũ rủ tôi đi dạo quanh vùng. Tuy tôi đang đau chân nhưng cũng cố gắng đi. Đây là khu vực có nhiều nhà mới xây dựng nhưng vẫn có các cây cũ rợp bóng trên các lối đi, hoàn toàn yên tĩnh. Ở Mỹ người ta không bao giờ chặt phá cây cối bừa bãi. Rừng cây là tài sản quý giá thiên nhiên ban tặng nên họ biết cách giữ gìn từng cây một, bất đắc dĩ lắm mới đốn và muốn đốn cây, kể cả những cây lớn do chính mình trồng trong vườn cũng phải xin phép.

Gần trưa, ông Vũ chở bà An và chúng tôi về một nhà khác ở Rockville, bang Maryland, nơi ông bà ở chung với một người con khác. Bang Maryland giáp giới với Virginia và hai bang này diện tích không lớn, bao quanh Washington DC nên đi lại không xa lắm. Tuy vậy chúng tôi cũng chạy xe khoảng hơn 1 giờ. Ra khỏi khu dân cư, con đường freeway xuyên qua các khu rừng rậm cây cối xanh rì, khác hẳn với những freeway ở Cali thường chạy giữa các thung lũng trống trải hay đồi núi trọc. Miền đông và miền tây nước Mỹ cách nhau 3 múi giờ nên khí hậu khác nhau nhiều. Vào mùa này, miền đông cũng mát mẻ, chỉ lạnh hơn Cali đôi chút.


Bà An (phu nhân ông Trương Vũ) và BY.

Nhà con ông Vũ ở Maryland cũng khá rộng. Đặc biệt phòng dành cho chúng tôi nhìn ra vườn sau là cả một rừng phong. Tuy chung quanh có nhiều nhà nhưng nhà nào cũng có vườn rộng và giữa các vườn không có hàng rào. Bãi cỏ dưới tán cây dọc phía sau các nhà dài đến vài trăm mét, được cắt xén cẩn thận, trông vô cùng hấp dẫn. Cất hành lý xong, chúng tôi xin phép chủ nhà ra ngay ngoài bãi cỏ dạo chơi chụp hình. Thật thoải mái khi được nằm dài trên cỏ mượt. Tôi vốn rất ghét những tấm bảng “cấm đi lại trên cỏ” cắm ở các bãi cỏ vốn đã rất hiếm hoi nơi công viên, vườn nhà hàng, khách sạn trong nước. Cỏ không để đi, để ngồi, để nằm thì để làm gì?! Dĩ nhiên là không được “dày xéo” cho nát cỏ. Nhưng mấy ai làm thế.

Ông Vũ đưa chúng tôi đi xem tranh của ông treo ở các phòng. Ông vẽ khá nhiều, điêu luyện như họa sĩ chuyên nghiệp chứ không còn nghiệp dư, đặc biệt những bức tranh chân dung rất có thần.


Ông Trương Vũ nói chuyện với “quý bà”.

Buổi tối có một buổi họp mặt đặc biệt. Ông hẹn các con, dâu, rể và mấy bạn trẻ thân của họ, cùng vài người lớn tuổi và hai nhà văn nữ Nguyễn Thị Hoàng Bắc, Nguyễn Thị Thanh Bình. Ông nói chủ yếu là để các bạn trẻ tiếp xúc trao đổi với tôi. Theo yêu cầu, bất đắc dĩ tôi phải làm một “bài thuyết trình” ngắn về tình hình chung, đặc biệt về thái độ của giới trí thức trong nước. Vấn đề họ quan tâm và trao đổi nhiều vì có những suy nghĩ trái chiều ở đây là việc về nước làm từ thiện. Một số bạn trẻ đã thành đạt, phần nhiều trong nghành y, đã từng tổ chức đi về nước làm từ thiện và gặp khó khăn ở cả hai phía, dư luận trong cộng đồng và thái độ của nhà cầm quyền trong nước. Thật nghịch lý khi một công việc tốt đẹp, có ý nghĩa cao quý, có ích lợi thực tế, tốn rất nhiều công sức, tiền bạc, tâm huyết lại gặp khó khăn ngăn trở.


Có người nói lo cho dân là trách nhiệm của nhà nước. Làm từ thiện chỉ góp phần bớt gánh nặng cho nhà nước và các quan chức còn lợi dụng để tham nhũng. Đây lại là nhà nước độc tài, làm như thế chẳng khác gì góp phần củng cố chế độ. Ý kiến ngược lại cho rằng đúng là nhà nước phải có trách nhiệm lo cho dân, lo không tốt người dân sẽ khổ, nhất là đối với những tầng lớp nghèo trong xã hội. Khi nhà nước chưa lo đủ, công việc từ thiện sẽ giúp người dân bớt khổ phần nào, nếu không có, họ càng khổ hơn. Cùng khổ có giúp họ vùng lên chống chế độ độc tài và có chống được không dưới chế độ công an trị với bàn tay sắt? Bắc Triều Tiên và Cuba là những thí dụ có thể nhìn thấy. Công việc từ thiện giúp người nghèo khổ phân biệt rõ ai là người quan tâm đến số phận của mình, từ đó tự nhiên nâng cao nhận thức về chính trị. Mặt khác, trên phương diện nhân đạo, công tác từ thiện mang lại hạnh phúc cho con người, cả người nhận và người cho, chẳng lẽ đó là việc làm sai trái… Những người tham dự trao đổi khá sâu vấn đề. Không ai kết luận nhưng chắc là dịp để mọi người khẳng định lại quan điểm và niềm tin của mình.

Hai nhà văn nữ mang theo sách để tặng tôi. Hoàng Bắc tặng cuốn “Nhện” và Thanh Bình cuốn “Cuối đêm dài”, đều là tập truyện ngắn. Tôi nghe người ta nói về Thanh Bình và khá ngạc nhiên. Đây là một cô ăn mặc rất mốt, trẻ trung, quần jean bó, gót giày rất cao, áo hở rún như thiếu nữ đôi mươi nhưng lại là một thiếu phụ, một bà mẹ đã có bốn con. Cô (phải gọi là cô thôi) chỉ ở nhà nội trợ nhưng lại viết rất nhiều về những vấn đề xã hội khá sâu sắc. Cô có cử chỉ và cách ăn nói mạnh dạn cũng như những vấn đề nói ra có thể làm những vị lớn tuổi đạo mạo bị “sốc”. Cô đúng là một nhà văn nữ cá tính mạnh.



Nguyễn Thị Thanh Bình và TDBC trước tranh Trương Vũ.

Tôi có nhiều thời gian trò chuyện với Trương Vũ khi ở nhà ông. Ông cho biết đã định về Việt Nam cộng tác với Nguyên Ngọc mở trường đại học Phan Chu Trinh ở Hội An, tuy nhiên sau khi xem xét kỹ điều kiện, thấy nhà nước can thiệp quá sâu, không thể thực hiện được một đại học với tinh thần tự chủ thực sự như các đại học Mỹ, ông đã từ bỏ ý định. Ông cũng đang chuẩn bị viết một cuốn sách để nhìn nhận lại cuộc chiến Việt Nam qua tâm trạng cá nhân và những bài học lịch sử. Vì công trình này đòi hỏi nhiều nghiên cứu công phu nên thời gian mấy năm gần đây ông giảm bớt mọi quan hệ và hoạt động, gần như ở ẩn để tập trung suy nghĩ và làm việc. Là một nhà khoa học nhưng ông quan tâm, suy nghĩ sâu về các vấn đề xã hội và thường diễn đạt một cách chậm rãi, khúc chiết về các vấn đề trao đổi.

1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  19  20  21

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét