Thứ Sáu, 24 tháng 12, 2010

VĨNH PHỐI VỚI HỘI HỌA TRỪU TƯỢNG

Huỳnh Hữu Ủy

Vĩnh Phối sinh ngày 3 tháng 8 năm 1938 ở Huế. Tốt nghiệp Quốc Gia Cao Đẳng Mỹ Thuật Gia Định năm 1958, chuyên về lụa và sơn mài, tốt nghiệp Sư Phạm Mỹ Thuật năm 1959, và 1959-1966, được gửi đi tu nghiệp ở La- Mã.

Năm 1961, tốt nghiệp về hội họa tại Academia di Bella Arti di Roma, với sự bảo trợ của giáo sư Franco Gentilini; năm 1963, tốt nghiệp thêm về khoa điêu khắc cũng tại học viện này, với sự bảo trợ của giáo sư Pericle Fazzini.


Trở về nước năm 1966, Vĩnh Phối được bổ nhiệm Giám Đốc Trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Huế vào năm 1967 và đảm trách chức vụ này cho đến năm 1975. Năm 1973, được học bổng nghiên cứu của UNESCO về mỹ thuật Á Châu, qua các nước Nhật Bản, Đại Hàn, Ấn Độ, Tích Lan và Thái Lan. Sau mùa xuân 1975, chính quyền mới lưu giữ Vĩnh Phối, để tiếp tục giảng dạy ở Trường Đại Học Nghệ Thuật Huế.


Vĩnh Phối, Không Gian Vũ Trụ, sơn dầu trên bố, Huế, 2007
 
Từ năm 1961 cho đến năm 2000, Vĩnh Phối bày nhiều cuộc triển lãm cá nhân và tham dự nhiều triển lãm tập thể với các nghệ sĩ khác. Đáng chú ý là các cuộc triển lãm cá nhân: Năm 1961 ở Nhà Sinh Viên Quốc Tế, La Mã; năm 1962, Galleria Margutta, Roma; năm 1963, Galleria Trinità Dei Monti, Roma; năm 1973, Salon “Auto Garden” Mitsubishi, Tokyo, do UNESCO Nhật Bản tổ chức; và năm 1997, triển lãm Không Gian Và Nhịp Điệu (Space and Rhythm) ở Nhà Triển Lãm 16 Ngô Quyền, Hà Nội.

Vĩnh Phối cũng đã tham dự triển lãm quốc tế 6 nghệ sĩ trẻ ở Galleria Botteguccia, Roma, năm 1963, cùng với Franco Ciarlo (Ý), Pietro Prokop (Hung-ga-ri), Jean Paul Berta (Thụy Sĩ), Nanna Heimburger (Đan Mạch), và Richard Owen Morris (Mỹ); triển lãm Sao Paulo International Art Biennial, Brazil năm 1969; Triển Lãm Quốc Tế Mỹ Thuật Đương Đại, Salon Wagram, Paris năm 1993; Trại Sáng Tác và gặp gỡ các nghệ sĩ quốc tế Saint Henri, Toulouse, Pháp năm 1994; Triển Lãm Trao Đổi Đại Học Mỹ Thuật Huế và Trường Đại Học Mỹ Thuật Chiangmai, Bangkok, Thái Lan năm 1995; Triển lãm Những Họa Sĩ Việt Nam ở Galerie Expression, Paris, năm 1996; và Triển Lãm Bốn Trường Đại Học Mỹ Thuật Huế, Hà Nội, Chiangmai, Silpakorn Bangkok, ở Huế và Hà Nội, năm 1997.

Có lẽ cũng nên nhắc lại vài kỷ niệm của Vĩnh Phối thời tuổi trẻ: năm 1960, được giải thưởng Targa d’Argent, Triển lãm Mùa Xuân, Genova, Italia; năm 1961, huy chương bạc, Triển Lãm Sinh Viên Mỹ Thuật Quốc Tế, Roma, do Journal del Italia bảo trợ; năm 1962, giải nhì cuộc thi Mỹ Thuật Quốc Tế Đương Đại, Bracciano, Roma; cũng trong năm 1962, Vĩnh Phối được tặng thưởng huy chương bạc Triển Lãm Quốc Tế Mỹ Thuật Đương Đại Viterbo, Italia.


Vĩnh Phối, Vũ Trụ và Môi Trường, Mixed media, 1996

Vĩnh Phối có tranh thuộc Bảo Tàng Mỹ Thuật Hà Nội, có tranh trong các sưu tập tư nhân nhiều nơi trên thế giới.

Xuất thân từ trường Mỹ Thuật Gia Định, dưới thời của danh họa Lê Văn Đệ, Vĩnh Phối chịu nhiều ảnh hưởng về quan điểm tư tưởng và nghệ thuật của bậc thầy này, thường vẫn cho rằng nghệ sĩ Việt Nam cần phải hòa nhập vào đời sống nghệ thuật của thế giới, nhưng cùng lúc cũng phải giữ bản sắc văn hóa, tâm hồn của dân tộc và đất nước.

Thời theo học về điêu khắc ở Roma, Vĩnh Phối bị hấp dẫn và đã say đắm tiến đến với một thứ ngôn ngữ mới mẻ, những hình thể chuyển động như hoàn toàn chia cắt với truyền thống, đó là thời kỳ mà ngày nay nhìn lại, chúng ta có thể thấy nhiều dấu vết của Alberto Giacometti, Jean Arp, Joan Miró, Henry Moore, Umberto Boccioni. Nhưng thời kỳ đó kéo dài không lâu, bởi vì ngay sau đó, Vĩnh Phối đã trở lại con đường cũ, rồi bước tiếp trên chặng đường mới để tìm một sự hòa hợp giữa phương Đông và phương Tây, giữa tâm hồn Việt Nam từ thâm sâu, để cộng hưởng với cách nhìn và kỹ thuật hiện đại của Âu Châu.

Nơi Nghệ thuật trừu tượng kéo dài ½ thế kỷ vừa qua của Vĩnh Phối, thực dễ hiểu là tại sao chúng ta có thể tìm thấy nhiều hình ảnh nổi bật rút tỉa từ nền văn minh cổ Đông Sơn, hoặc ký hiệu, biểu tượng của văn hóa phương Đông nói chung. Như đồ hình âm-dương, hà đồ, lạc thư, hình vuông và hình tròn của trời tròn, đất vuông. Trừu tượng Vĩnh Phối cũng là một thứ lãng mạng xanh, có phần nghiêng về khuynh hướng bán trừu tượng. Hãy thưởng lãm vài tác phẩm thời kỳ gần đây như Nhịp Sống (Rhythm of Life, 1997, mixed media), Vũ Trụ Và Con Người (mixed media, 1996), Vũ Trụ Và Môi Trường (1996, mixed media), hay những Dòng Sông Xanh (mixed media), Thuyền Âm (Boat Yin, mixed media), và Thuyền Dương (Boat Yang, mixed media), chúng ta sẽ dễ dàng cảm nhận ra ngay một thế giới trầm mặc, vô cùng thơ mộng của Vĩnh Phối.

Năm 1966, khi Vĩnh Phối vừa trở về từ Roma, tôi có được xem một bài báo ở Ý nhận xét về nghệ thuật của anh, nhân cuộc triển lãm 30 tác phẩm chọn lọc, bày ở Galleria Approdo Romano, Roma, năm 1965. Nhà bình luận với bài báo ấy, cho rằng chẳng phải là vấn đề nghệ thuật trừu tượng hay có hình (figuratif), nghệ thuật Á Châu hay Âu Châu ở Vĩnh Phối. Mà là nên nhìn thấy, như trường hợp đại thi hào Rabindranath Tagore: một hồn thơ chất ngất phương Đông đã Tây phương hóa, đã hiện ra trong hình thái, ngôn ngữ phương Tây. Khối thể, nhịp điệu, đường nét, màu sắc, và cảm xúc được pha trộn một cách tinh tế, thanh nhã, và rất hài hòa. Tôi nhớ lại nhận xét ấy, dù đã trải qua bao nhiêu năm tháng, nó đã hằn một nếp gấp trong tâm tưởng tôi, và cũng có thể nói rằng, ngày nay, đứng trước thế giới nghệ thuật riêng của Vĩnh Phối, hẳn rằng chúng ta vẫn có thể dễ dàng đồng tình với nhận xét ấy.

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét