Thứ Tư, 17 tháng 11, 2010

TRÒ CHUYỆN TRÊN DUTULE.COM VỚI NHÀ VĂN VŨ THƯ HIÊN

(Tiếp theo)

Trinh Vu ...gmail.com
Khi ông ra nước ngoài, ông có gặp những người nhìn ông bằng con mắt nghi kỵ không?. Trong trường hợp có, ông nghĩ gì? Có buồn không? Và ông xử sự thế nào?

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Tôi không chỉ gặp sự nghi kỵ. Tôi còn gặp những tên ma đầu được nuôi dưỡng, dạy dỗ, để dùng vào việc tiêu diệt những ai mà chủ chúng cho là có hại cho sự tồn tại của bọn chúng (trong đó có cả những người chẳng làm hại chúng mảy may). Chúng dùng đủ mọi cách bẩn thỉu nhất chúng có thể nghĩ ra để thực hiện mục tiêu. Lũ tay sai này không thể làm tôi buồn, bởi một lẽ đơn giản - tôi không có thời giờ dành cho chúng. Thảng hoặc, có lúc chúng còn làm vui cho tôi nữa, chẳng hạn như một tên ma cô ở Hà Nội mà tôi không hề giao tiếp, không biết mặt ngang mũi dọc nó ra làm sao, trắng trợn khoe rằng mỗi lần từ Sài Gòn ra Hà Nội tôi thể nào cũng phải tìm gặp hắn để hỏi ý kiến. Những con kên kên này ở bên ngoài, bên dưới, tầm mắt của người bận rộn. Chúng rất hậm hực thấy tôi không có một phản ứng nào trước những đòn phép đáng tởm của chúng. Mà để ý đến chúng làm gì khi mình còn bao nhiêu việc phải làm?


Vo Thanh...yahoo.com
Ông có thể kể sơ về đoạn đường ông ra nước ngoài không? Tôi nói, xin ông đừng cười rằng, lần nào đọc lại cuốn “Miền thơ ấu” của ông, tới những đoạn buồn cười tôi đều không thể nín cười, cứ như thể tôi mới đọc lần đầu vậy. Ông có cảm tưởng gì khi một độc giả như tôi kể ông biết về cảm nghĩ của họ và tác phẩm của ông?

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Tôi có kể về chuyện tôi ra nước ngoài thế nào trong Đêm Giữa Ban Ngày rồi. Nó là một ngẫu nhiên, nằm mơ cũng không thấy. Hồi ấy, theo lệnh của Lê Đức Thọ, chúa tể ngành tổ chức và an ninh, những người tù được tha trong vụ án "nhóm xét lại chống Đảng" vẫn tiếp tục bị quản chế theo lệnh miệng, không có bất cứ văn bản nào. Có lẽ do biết giữ gìn trong mọi mối quan hệ khi vào ở Sài Gòn mà người ta đã nghĩ rằng tôi “ngoan” rồi chăng? Tôi không phải lo lắng chạy vạy gì cho chuyến đi ra nước ngoài, tức là sang Liên Xô cũ (năm 1990 Liên Xô chưa sụp đổ). Người ta muốn tôi đi để giúp họ giải quyết một việc mà họ bế tắc, họ sắp xếp để tôi đi cùng thì tôi đi. Liên Xô vừa là nước ngoài, vừa không phải là nước ngoài, vì cùng một “phe xã hội chủ nghĩa”. Chứ đi đến các nước “phe tư bản” trong thời ấy thì chắc chắn người ta đã chẳng cho tôi đi.
Nhưng ở lại nước ngoài là một chuyện khác. Lựa chọn này đau lòng, nhưng là bất khả kháng. Sau khi bị những “người lạ mà quen” đột nhập nhà ở, đâm tôi, cướp bản thảo Đêm Giữa Ban Ngày, tôi phải bỏ Moskva theo lời khuyên của một đại tá FSK (hậu thân của KGB) chạy qua Warszawa, từ đó tôi lại phải chạy tiếp qua Paris (cuối năm 1996) và hoàn thành cuốn sách ở đấy.

Tôi cảm ơn ông đã cười khi đọc Miền Thơ Ấu. Những kỷ niệm của đứa trẻ thơ ngây bao giờ cũng có cái gì đó làm cho ta bật cười, ông ạ. Tôi không tin những hồi ký tố khổ nhân danh một đứa trẻ.

Chien ...yahoo.com
Những ngày lao tù chắc hẳn đóng góp rất nhiều sự hình thành nên một Vũ Thư Hiên. Nếu cho ông "xóa bài làm lại" ông có muốn "vẫn" lao tù, để "vẫn" sẽ là... VŨ THƯ HIÊN.

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Như người ta nói, với một chữ “nếu” ta có thể bỏ Paris vào một cái chai. Mọi giả định chỉ là để nói chơi với nhau thôi, cho nó vui. Không, bạn ơi, một ngàn lần không, tôi không bao giờ muốn vào tù lần nữa, giả thử có cái sự “xoá bài làm lại”, chỉ cốt để thành cái thằng tôi bây giờ. Nhà tù, với những người bị đàn áp vì lương tâm, cho dù có được gọi là trường học, vẫn cứ là chỗ không nên đặt chân vào. Nó là cái trường khốn kiếp, vô cùng kinh tởm, đáng nghìn lần vạn lần nguyền rủa. Tôi không sợ nó vì nó là cái giá mà tôi phải trả khi tôi tỏ ra bất kính đối với lũ lãnh tụ lưu manh. Nhà tù VN nghe nói còn dễ chịu hơn nhà tù ở Bắc Hàn, ở Trung Quốc, là nói về những gì mình phải chịu đựng. Nhưng cái chính, cái mất mát ghê gớm nhất cho con người là sự tiêu phí thời gian khủng khiếp. Tuy nhiên, nếu bảo nó đã đóng góp rất nhiều cho sự hình thành một Vũ Thư Hiên bây giờ thì hơi quá. Nó có đóng góp cho sự nhận chân cái xã hội mà tôi phải sống trong đó, cho sự trưởng thành trong một mặt nào đó của nhận thức, cho sự rèn luyện bản thân trước sóng gió cuộc đời. Tin tôi đi, chẳng cần đến nhà tù tôi mới có thể là tôi, bạn mới có thể là bạn. Không có nhà tù, chắc tôi sẽ là một tôi khác, hơi khác thôi, chứ không khác nhiều lắm đâu. Sẽ không có Đêm Giữa Ban Ngày, hoặc một cái gì đó tương tự, nhưng chắc chắn sẽ có những cái khác, có khi còn có ý nghĩa hơn. Cũng chắc chắn không kém, dù có bỏ tôi vào tù, hay để tôi ở ngoài, với nhà cầm quyền độc tài tôi vẫn mãi mãi là kẻ “không thể cải tạo được”, nói theo cách của lũ ngợm khoái cải tạo bất cứ kẻ nào rơi vào tay chúng. Tôi hằng mong bọn độc tài hiểu được chân lý ấy mà thôi đi cái ảo tưởng hết sức ngớ ngẩn rằng chúng là những vị thần (hay lũ quỷ) thiên năng vạn năng khi có trong tay súng ống và xiềng xích.

Thanh Hang ...yahoo.com
Xin hỏi ông, ông có cháu nào nối nghiệp bố? Nếu có, ông có vui không?

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Các con tôi có lựa chọn khác tôi - đó là lẽ thường tình. Mỗi con người hình thành do rất nhiều yếu tố, và như thế cuộc đời mới là cuộc đời, mới không đơn điệu. Các con tôi lương thiện, biết tránh cái xấu, biết làm việc tốt, thế là đủ cho tôi yên tâm.

Thanh hoang tam ...yahoo.com
Thưa ông Vũ Thư Hiên, nếu hoàn cảnh thay đổi đủ để ông có quyết định trở về quê hương thì việc gì ông sẽ làm đầu tiên khi đặt chân xuống Hà Nội, thưa ông?

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Việc đầu tiên tôi muốn là đi thẳng về ngôi nhà xưa, ăn bữa cơm đoàn tụ với những người thân trong gia đình, một bữa cơm chắc chắn rộn rã tiếng cười và cũng không thiếu nước mắt. Gia đình, theo quan niệm của tôi, là cái quan trọng nhất trong đời một con người. Không gắn bó với nó, coi như không có nó, hoặc coi thường nó, con người là một sinh vật đáng ngờ. Tôi nghi ngại, tôi không tin, tôi không thích giao tiếp, với một con người như thế - đến gia đình hắn hắn còn không gắn bó thì hắn làm sao có thể tốt với một thằng cha căng chú kiết là mình. Lại càng đáng ngờ hơn một chế độ coi đơn vị cơ bản của xã hội là những tập thể vớ va vớ vẩn, chứ không phải là gia đình và con người cá nhân trong cái đơn vị đích thực gộp lại mà thành xã hội.

Ý muốn tiếp theo của tôi là tôi sẽ gặp những người bạn mà tôi chưa từng gặp, nhưng rất thân thiết với tôi trong công việc chung nhờ có lương tâm giống nhau mà trở thành gần gụi.

Phuoc ...hotmail.com
Là một nhà văn trải qua quá nhiều hoạn nạn như ông, ông có tin số mệnh không thưa ông Vũ Thư Hiên?
Ông có bao giờ nghe câu nói “giầy dép còn có số” không?

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Dường như là có nó đấy, cái ta gọi là số mệnh. Tuy nhiên chẳng ai biết được mặt ngang mũi dọc nó thế nào, vĩnh viễn nó là điều bí mật cho mỗi người. Chính trong tâm trạng nửa tin nửa ngờ ấy tôi đã viết hẳn một chương về ông thầy bói đã nói trước được về tương lai tù tội của tôi trong cuốn sách nói chuyện chính trị, là thứ không có chỗ cho chuyện tào lao. Tôi đã phá lệ chỉ vì muốn nhân tiện viết về mình thì ghi nhận một chuyện có thực, mà khó hiểu, để bạn đọc cùng chiêm nghiệm. Tuy nhiên tôi không tiếc đã không nghe lời khuyên của ông thầy bói, bởi vì tôi cho rằng (đến nay tôi vẫn giữ ý nghĩ ấy) con người cần, và nên, hành động theo lương tâm mách bảo chứ không nên nghe theo lời khuyên của người khác khi lương tâm mình nói khác. “Đức năng thắng số”, cũng là câu các cụ nhà ta đã dạy mà. Khi mình thấy điều mình làm là đúng, là phải làm, thì dù số tôi có là “số ăn mày” tôi cũng cứ làm.

Phan ...yahoo.com
Thưa ông, mấy năm trước đây, thảng hoặc tôi có nghe tin ông viếng thăm gia đình, bạn hữu ở Hoa Kỳ. Nhưng gần đây thì không. Ông có thể cho biết lý do, thí dụ sức khoẻ hay tài chánh?...

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Tôi vốn ngại chuyện giấy tờ, ông ạ. Tôi chưa nhập tịch Pháp (do lười thôi, chứ không phải vì cái gì khác), nên chỉ có cái Thông hành Du lịch (Travel Document) cho dân tị nạn. Nước Pháp, gần giống nước Mỹ, có ký kết những hiệp ước miễn thị thực cho công dân với nhiều nước. Mình không có hộ chiếu Pháp thì mỗi lần muốn đi nước nào khác ngoài Schengen Space (25 nước) ở châu Âu là phải xin visa, không chỉ phải trả tiền, mà còn phải điền vào tờ đơn xin visa đủ thứ câu hỏi, lôi thôi lắm. Lôi thôi nhất là xin visa vào Hoa Kỳ, nơi người ta nhìn mỗi người xin đến đấy là một di dân tiềm tàng. Thành thử dù muốn đến Hoa Kỳ thăm bè bạn lắm đấy, tôi cứ lần lữa. Không phải chuyện tài chính, thường bạn bè mua vé cho, mình không lo phải bỏ tiền từ cái túi thường xuyên rỗng. Than ôi, một địa cầu không biên giới vẫn cứ còn là giấc mơ xa vời cho tất cả chúng ta, bạn ạ.

Toàn Nguyễn ...yahoo.com
Xin ông vui lòng cho biết, một ngày sống của ông ở Pháp diễn ra như thế nào? Và, có khi nào ông xuống tinh thần hoặc cảm thấy bế tắc, tuyệt vọng không?

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Một ngày của tôi ở Pháp? Bạn hãy hình dung một người đàn ông già, sống một mình, phải làm gì trong một ngày. Trước hết, phải lo hai bữa ăn (đi chợ, nấu nướng), sau đó là đủ thứ việc linh tinh không tên khác, không thể không làm để tồn tại cho tới hôm sau, chúng choán khá nhiều thời giờ của những việc đối với tôi là quan trọng hơn – học tập, lo việc công ích, viết cái gì đó, nếu nổi hứng... Nói tóm lại, mỗi ngày qua đi trong cuộc đời của tôi, hay của bất cứ ai cũng vậy, bảo nó hao hao giống mọi ngày thì cũng đúng, mà bảo chẳng ngày nào giống ngày nào thì cũng không sai. Nếu anh không có mối quan tâm nào khác, do đó không có việc khác để làm ngoài những việc phải làm để tồn tại thì ngày nào cũng là một ngày vô vị, với người già còn tệ hơn, có thể gọi nó là một ngày chờ … chết. Còn với những ai bận rộn thì cảm giác chung là ngày quá ngắn, chưa chi đã tối, nhìn từ xa thì thấy nó giống như hình ảnh của đời người. Trong tôi, cảm giác ngày quá ngắn là cảm giác thường trực. Có lẽ nhờ thế mà tôi không gặp những ngày chán nản (hoặc “xuống tinh thần”, như bạn nói), cái mà tôi thường gặp là những ngày tôi chán tôi, tôi bực bội với tôi, khi thấy cái mình muốn làm thì nhiều mà làm được thì ít, chán thế đấy (chỉ chán thôi, chứ không nản đâu). Ngẫm ra thì một khi con người ít nhiều hiểu được những quy luật của đời sống thì hiếm khi nó bị rơi vào tâm trạng bế tắc hay tuyệt vọng. Thêm nữa, cảm giác có ai đó cần đến mình, mình vẫn còn có ích cho ai đó là cảm giác tuyệt vời, ngày của mình sẽ trở nên có ý nghĩa hơn. Nhờ đó mà trong trường hợp của tôi, tôi có được cái may mắn không rơi vào tâm trạng bế tắc hay tuyệt vọng.

Lam ...@hotmail.com
Đây không phải là câu hỏi, tôi chỉ muốn kể cho ông nghe những điều tôi nghĩ về ông.

Tôi nghe nhiều người nói đến Đêm Giữa Ban Ngày, tôi có tìm đọc, nhưng thú thật với ông, ngay từ khi chưa đọc một chữ nào, tôi đã ghét ông, nếu không muốn nói là coi thường ông. Nên bao nhiêu lần tìm đến cuốn sách, tôi vẫn không đọc xong, dù tôi là người rất yêu sách. Tôi cứ nghĩ... (mà sau này tôi cho là thô thiển, ích kỷ và ác độc) tại sao ông ra nước ngoài? Ông là một nhà văn lớn sao ông hành xử như một người tầm thường (Đến đây thì tôi lại thấy, sự tức giận của tôi; không, sự hờn dỗi thì đúng hơn, có phải xuất phát từ lòng quá trân trọng, kính phục ông?)

Cho mãi đến sau này, khi tôi đọc Miền Thơ Ấu thì cái nhìn của tôi về ông khác hẳn, nó không "hằn học" như ngày xưa nữa, tôi “đằm” lại và đọc...Đêm Giữa Ban Ngày.

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Chuyện tôi phải ra nước ngoài là một chọn lựa bất đắc dĩ. Tôi có kể lại chuyện này trong Đêm Giữa Ban Ngày. Cảm ơn bạn đã hiểu tôi qua Miền Thơ Ấu, nơi tôi là tôi hơn trong Đêm Giữa Ban Ngày.

Bích Phượng ...@gmail.com
Ông có cái nhìn thế nào về những nhà văn, nhà thơ tiền chiến, nhất là những người ông đã có dịp tiếp xúc hay làm việc với họ trong những năm tháng ông còn ở Việt Nam trước đây?

Một câu hỏi thêm chợt nảy sinh trong đầu tôi khi viết thư cho ông. Câu hỏi của tôi có thể làm cho ông thấy khó trả lời. Nếu sự thực như vậy thì xin ông coi nó như không có. Đó là:

Ai trong số những nhà văn nhà thơ tiền chiến mà ông quen biết được ông kính trọng nhất. Đồng thời ngược lại: ai là người ông khinh nhất?

Và xin ông cho biết lý do, nếu có thể được.

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Những nhà thơ và nhà văn được gọi là tiền chiến (sắp xếp theo thời gian, không theo trường phái hoặc xu hướng chính trị) mà tôi được biết đều là những người do trời đất sinh ra, không phải những người được đào tạo theo kế hoạch hoặc do nhà cầm quyền phân công - đó là cái nhìn của tôi về họ. Do trời đất sinh ra, nhờ thiên bẩm, khi được nhà cầm quyền giáo dục lại, thì người không chịu sự giáo dục ấy hoặc bị biến mất khỏi cõi đời như Khái Hưng, Lan Khai, hoặc đi tù như Thuỵ An, hoặc thui chột đi như Huy Cận, Xuân Diệu…
Tôi yêu và kính trọng Văn Cao, Hồ Dzếnh, Hữu Loan, Đoàn Chuẩn… Tôi không khinh ai cả, vì trong cuộc sống gò bó thời ấy, theo tôi biết, và biết khá rõ, người nào cũng là nạn nhân, tự nguyện hoặc không tự nguyện. Tôi nhớ cái đẹp họ đã cho tôi vào một lúc nào đó trong quá khứ, tôi quên đi những cái xấu trong hành vi của họ về sau.

Đức Trọng ...@hotmail.com
Mới đây, ông có đề cập tới ca dao Việt Nam, trong một câu trả lời bạn đọc. Tôi nghĩ ông đọc nhiều và hẳn là rất yêu ca dao. Cá nhân tôi cũng vậy. Câu hỏi của tôi là ca dao có giúp ích gì cho văn chương của cá nhân ông không, thưa ông?

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Rất có ích, thưa ông. Nó là một kho tàng không phải chỉ vì cái Đẹp, mà còn vì cái Trí tuệ được chứa trong đó mà gần đây người ta thường gọi là minh triết.

Nhân ...@yahoo.com
Tôi biết ông sinh ra và trưởng thành ở miền Bắc, nhưng ông cũng có nhiều dịp xuất ngoại trước khi chọn định cư hẳn ở Pháp. Với một đời sống những năm sau này của ông như vậy, tôi có 3 câu hỏi gửi ông:
1- Trước tháng 4-1975, ở vị trí một nhà văn, ông có cơ hội đọc hay theo dõi nền văn học nghệ thuật miền Nam hay không?
2- Ra nước ngoài chắc chắn ông có nhiều cơ hội đọc hơn, ông có bao giờ bỏ thì giờ tìm hiểu dòng văn học nghệ thuật ấy?
3- Câu hỏi cuối cùng của tôi là xin ông cho biết nhận định hay cảm nhận của ông về dòng văn chương đó?

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Trước năm 1975, tôi hầu như không đọc được gì trong những tác phẩm của dòng văn học miền Nam. Xã hội miền Bắc hồi ấy là một xã hội khép kín, mọi chân lý chỉ được phát hành theo đại lý, đến những nhà văn có chân trong triều đình còn không được đọc, huống hồ những nhà báo nhà văn ở cấp dưới cùng. Để có được sự cảm thụ văn học đích thực, chúng tôi tìm đến văn học cổ điển, văn học Nga thế kỷ 19 và một số sách của văn học phương Tây hiện đại lọt vào tay nhờ sự dốt ngoại ngữ của cơ quan kiểm duyệt.

Tôi chỉ được biết đến dòng văn học miền Nam từ khi vào Sài Gòn và ở đó gần 10 năm. Tôi thấy nó là sự tiếp nối tốt đẹp của văn học cách tân từ thời Tự Lực Văn Đoàn, nơi cõi người cá nhân được coi là đối tượng của văn học, chứ không phải là con người tập thể vô hình vô dạng. Ở miền Bắc không phải không có những mưu toan đi con đường đó, nhưng chúng chỉ được “xuất bản bằng mồm”, nói theo cách của Kim Lân. Sự hiểu biết muộn màng đó, tiếc thay, không đem lại cho tôi cảm giác phát hiện một cái gì mới hẳn, mặc dầu tôi đã ngấy đến tận cổ thứ văn học minh hoạ thống trị ở miền Bắc. Dường như những người cầm bút ở cả hai miền đều quá chú trọng đến sự viết cái gì mà không quan tâm đến sự viết cái gì ấy như thế nào.

(Còn tiếp)

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét