Chủ Nhật, 14 tháng 11, 2010

Trò Chuyện Trên dutule.com Với Nhà Văn Vũ Thư Hiên


*

Thông báo 
v/vTổng kết một tháng online với nhà văn Vũ Thư Hiên trên dutule.com 

Nhóm chủ chương trang nhà dutule.com trân trọng thông báo:
- Không kể những câu hỏi không thích hợp với chủ trương của dutule.com, chúng tôi đã chuyển tất cả 33 câu hỏi của bạn đọc, thân hữu cho nhà văn Vũ Thư Hiên. Ông đã lần lượt trả lời tất cả những câu hỏi đó.

  
- Tính tới giờ phút này, cuộc nói chuyện trên dutule.com của tác giả “Miền thơ ấu” đã có trên 650 lượt truy cập. Chúng tôi tin, con số này sẽ còn gia tăng, ngay cả khi người khách mời kế tiếp của chúng tôi, lên mạng.

- Dư luận độc giả, văn hữu khắp nơi đã gặp gỡ nhau tại giao điểm: Tính khiêm tốn của nhà văn Vũ Thư Hiên, qua phần trả lời của ông.

- Sự tham dự và truy cập của bạn đọc, cùng tinh thần cộng tác của nhà văn Vũ Thư Hiên là một khích lệ đầy ý nghĩa đối với chúng tôi.

- Vì thế, chúng tôi đã quyết định sẽ mời các tác giả kế tiếp, tham gia chương trình này.

Xin quý bạn đọc, thân hữu nhận ở nơi đây, tấm lòng biết ơn chân thành của chúng tôi.
California, ngày 8 tháng 4 năm 2010, dutule.com



Song Chi và Vũ Thư Hiên


Hoang Hung …hotmail.com
Thưa ông, ông có thói quen lập sẵn một cái tạm gọi là dàn bài cho một sáng tác dù ngắn hay dài của ông không?

Nếu câu trả lời là có thì khi ông bắt tay vào việc viết, ông có còn theo cái dàn bài ấy hay câu chuyện, cảm hứng lúc viết sẽ dẫn ông tới những ngã rẻ bất ngờ khác?

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Tôi thường viết (truyện ngắn chẳng hạn) khi có một ý tưởng xuất hiện trong đầu. Được ý tưởng dắt dẫn, cái sẽ được viết ra hình thành dần, trước tiên dưới dạng phác đồ (synopsis, hoặc libretto, chi tiết hơn). Cái phác đồ ấy thường bị phá vỡ ngay lập tức khi câu chuyện bắt đầu có da có thịt. Ở đoạn cuối nhìn lại thì chẳng còn thấy nó đâu nữa. Tôi đã thú nhận trong những câu trả lời trước: tôi là người không có tài hư cấu, nên trong những gì tôi viết cái thực thường lấn áp cái bịa, bắt cái mình định bịa phải theo nó,  trong trường hợp tốt nhất là phải bịa theo con đường mà cái thực cho phép đi. Là chia sẻ với bạn kinh nghiệm tôi đã gặp thôi, chứ nó chẳng giúp ích cho bạn đâu, mỗi người viết sẽ có kinh nghiệm cho riêng mình.            

QuanTa…aol.com
Thưa ông Vũ Thư Hiên, tác giả “Miền thơ ấu” mặc dù tôi được biết truyện “Miền thơ ấu” ông viết về tuổi thơ của mình. Nhưng tôi vẫn muốn hỏi ông rằng: sự thật trong văn chương và sự thật trong đời thường có phải là một?

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Sự thật khi đi qua cái nhìn của người viết, bất kể với tác giả nào, giống ánh sáng đi qua lăng kính, nó lập tức biến dạng. Cùng một sự việc, nhưng hai nhà văn sẽ nhìn nó, thấy nó theo hai cách khác nhau, và miêu tả nó cũng theo hai cách khác nhau. Khi đọc một tác phẩm, độc giả thường chấp nhận cái sự thật được tác giả cho biết, sự thật mang màu sắc của tác giả, hoàn toàn không phải sự thật khách quan. Sự phản bác không vì thế mà bị loại trừ.    

Nhung…hotmail.com
Tôi có một câu hỏi cho nhà văn Vũ Thư Hiên, nếu câu hỏi của tôi có bị trùng hợp với ai khác thì tôi cũng vẫn mong được gửi tới cho người tôi muốn hỏi. Thắc mắc của tôi là:
-Giữa kỹ thuật, hiểu theo nghĩa hình thức và nội dung của một tác phẩm, thì ông sẽ dành ưu tiên cho phần nào?
Lý do tôi có câu hỏi này vì theo có theo dõi những biến chuyển văn chương của thế giới. Từ nhiều chục năm qua, tôi thấy có nhiều phong trào, nhiều khuynh hướng văn chương chú trọng tới hình thức, cách viết mà lãng quên hay đặt nhẹ phần nội dung.

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Có không ít tác giả ưa dùng những hình thức mới chưa ai có, chưa ai biết dùng, hoặc dám dùng, với ý muốn tốt đẹp là tạo ra một cái gì đó rất riêng, giống như một phát minh. Sự tìm tòi những hình thức mới bao giờ cũng đáng được hoan nghênh, nhưng hình thức mới rõ ràng không có khả năng làm ra tác phẩm mới (trong nghĩa cũ/mới). Mỗi nội dung sẽ chọn lấy cho nó hình thức thích hợp với nó, trong sự hài hoà với nó. Hiện tượng những nhân vật nổi loạn được Flaubert, Tolstoy nói tới cũng nằm trong trường hợp này. Nhà văn nghĩ rằng nhân vật của anh ta sẽ hành xử theo cách anh ta muốn, nhưng nó đã hành xử khác hẳn, bắt nhà văn phải tuân theo (tức là hình thức được đặt sẵn cho nó hoá ra không phải là cái mà nó chịu nghe). Phát minh thì tốt, nhưng phát minh chỉ để phát minh thường thất bại. Người ta có thể phát minh ra cái xe đạp trong thế kỷ 21.     
Nguyen …gmail.com
Thưa ông, tôi hiểu phàm làm bất cứ một việc gì, dù lớn hay nhỏ, dù cụ thể hay trừu tượng thì người ta cũng cần tới kỹ thuật. Tôi nghĩ trong văn chương cũng vậy.

Thú thật với ông, tôi mới định cư ở nước ngoài, đã và đang tập viết truyện, tuy chưa phổ biến một sáng tác nào trên báo.

Câu hỏi tôi là, với kinh nghiệm viết văn của ông thì kỹ thuật chiếm bao nhiêu phần trăm vào sự thành bại của một truyện ngắn cũng như truyện dàỉ

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Tôi đã gặp những sách về kỹ thuật viết văn, cả software viết văn nữa (thí dụ: Anthemion Writers Cafe). Ở một số nước còn có trường dạy viết văn chuyên nghiệp như trường Gorky ở Moskva, trường Nguyễn Du ở Hà Nội, trường Scuola Holden ở Ý… Gần đây nhất nhà văn Ý Alexandro Baricco (nổi tiếng với các tác phẩm Lụa, Đại dương) cũng nói: Việt Nam, rất cần có trường dạy viết văn (trả lời phỏng vấn báo Thông tin & Văn hoá ngày 23.3.2010). Tôi cho rằng việc học ở sách hoặc ở các trường đó chắc chắn cũng có thể thu hoạch được một cái gì đó theo kiểu “không bổ ngang cũng bổ dọc”, nhưng cũng chắc chắn như thế tôi tin bằng tốt nghiệp những trường đó không làm thành nhà văn. Tôi chưa bao giờ đúc kết kinh nghiệm từ mấy cuốn sách ít ỏi đã viết, cho nên để chia sẻ với bạn kỹ thuật viết văn thì tôi… ngọng. Nếu căn cứ những ý kiến người đọc và các nhà phê bình để rút ra điều gì đó thì tôi thấy: phần nội dung trong một cuốn sách (ý tưởng, đề tài, câu chuyện) là phần quan trọng nhất, phần kỹ thuật chắc chiếm một số phần trăm bé bỏng. Kỹ thuật tự nó nảy ra cho mỗi tác phẩm cụ thể, khi nhà văn ngồi trước trang giấy hoặc bàn phím. Không có kỹ thuật định hình, có thể dùng được nhiều lần, cho nhiều người. Kỹ thuật, nói cách khác phần hình thức, giống như bộ quần áo được may đo cho mỗi người mặc nó, rộng quá hay chật quá, tay áo, ống quần cái dài cái ngắn, đều không ổn. Nhà văn trước hết là người quan sát, sau là người diễn đạt cái mình quan sát được và muốn truyền đạt cho người khác, để họ thấy cái mình thấy, hiểu điều mình nghĩ. Nếu mình chỉ nhìn thấy cái mà ai cũng thấy, diễn đạt cái mà ai cũng diễn đạt được y như thế, thì mình chưa thể là nhà văn. Câu chuyện được kể ở quán trà chén vỉa hè khác với câu chuyện được nhà văn viết ra giấy chính là ở chỗ ấy - ở quán trà chén người nghe quan tâm tới cái gì trong câu chuyện được kể, còn người đọc quan tâm đến một cái khác thêm vào đấy – câu chuyện ấy được kể như thế nào.  

bietlinh… @yahoo.com
Kết cấu cuốn Đêm Giữa Ban Ngày là một kết cấu độc đáo. Nó chứa đựng nhiều sự kiện trong sự đan xen về thời gian, tạo nên sự lôi cuốn. Cái gì đã đưa tới cho nhà văn một kết cấu như thế?

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Khi mình muốn nói điều gì đó thì mình phải (hoặc nên) tìm cách tốt nhất để người nghe hiểu. Kết cấu cuốn sách tự nó sinh ra trong ý muốn chuyển tải ý nghĩ cần diễn đạt. Tôi cho rằng việc tạo trước một kết cấu, cho dù rất đẹp, rất hay, rất sáng tạo nữa, cho một nội dung nào đó là một việc làm vô ích. Một người thợ may khéo có thể tạo ra một trang phục thích hợp, vừa vặn cho một thân hình thậm chí có dị tật.      

quangtoan…@gmail.com
Tôi có đọc ở đâu đó một lời phê bình rằng chương cuối của cuốn Đêm Giữa Ban Ngày tác giả đã viết như mọi sự tồi tệ thế là đã qua hết. Xin ông cho biết ông có đồng ý với lời phê bình này.  

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Người viết khó làm vừa lòng mọi người đọc. Chương cuối được viết ra với sự khuyến khích của nhà báo Bùi Tín. Ông đọc xong bản thảo, bảo tôi: “Trong này có nhiều nhân vật mà ông gặp trước khi bị tù, trong tù, mình muốn biết sau khi ông ra tù ông có gặp lại họ không, cuộc sống của họ ra sao?... Người đọc muốn biết cả những chuyện ấy nữa đấỵ Ông viết thêm một chương đi”. Tôi viết đúng những gì cần viết từ sự mách bảo ấỵ Nếu nó tạo ra cảm giác mọi sự tồi tệ đã qua hết, thì đó là tôi đã viết không đủ rõ, không tốt. Mea culpa, mea maxima culpa! (Lỗi tại tôi, lỗi tại tôi mọi đàng!)

Giang … @gmail.com 
Người ta nói: trong sự thành công của một người đàn ông bao giờ cũng có một người đàn bà ở đàng sau. Trong trường hợp ông người đó là ai (xin lỗi vì tò mò). 

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Chuyện tôi đi tù của tôi không thể gọi… thành công, nhìn từ bất cứ góc độ nàọ Nó rành rành là một thất bại. Nếu mình khôn khéo hơn, chắc mình tránh được cái tồi tệ đó để dùng thời giờ vào những việc có ích. Với Đêm Giữa Ban Ngày, như tôi hiểu ý bạn muốn nói, tôi cũng không nghĩ nó là một thành công. Trong khi viết cũng như khi viết xong tôi thường xuyên bực mình với tôi vì mình không nói được hết những điều định nói, trước hết do sự thiếu học của tôi trong nghề văn (trong tôi, cái sự viết văn cho đến tận bây giờ vẫn chưa thể gọi là đã định hình thành một nghề). Tuy nhiên, trong mọi nẻo đời mình, trong thành công hay trong thất bại, bao giờ tôi cũng cảm thấy sự có mặt không phải một mà hai người đàn bà (ở đàng sau hay ở bên cạnh là tuỳ cách nói). Đó là mẹ tôi và vợ tôi. Trong chuyện này tôi coi tôi là người may mắn. Mẹ tôi là người đã dạy dỗ tôi trong cả thời thơ ấu của tôi đủ để tôi biết phải sống thế nào cho ra con người trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Tôi bao giờ cũng cảm thấy bàn tay mẹ dắt tôi trên đường đời. Vợ tôi không có cái chất “dũng” của mẹ tôi, một người cách mạng trong phong trào giải phóng dân tộc. Vợ tôi là một người bình thường, với tất cả những yếu đuối của người bình thường, nhưng cũng có đủ tính cách mà một người bình thường lương thiện có. Vào thời gian tôi bị tù, nhà cầm quyền không chỉ trừng trị kẻ họ cho là phạm tội, mà trừng trị cả vợ con, anh em kẻ ấy. Nhà tôi đang làm việc ở Hà Nội thì bị chuyển công tác vào Hà Đông, hàng ngày phải đạp xe mấy chục cây số để làm xong việc thì trở về nhà chăm sóc con cái. Các em tôi không được phép thi vào đại học. Trong chín năm tù của tôi, vợ tôi đã chờ đợi tôi cho đến ngày tôi trở về, đã gánh vác mọi công việc gia đình, nuôi dạy các con tôi khôn lớn, lại còn phải lo tiếp tế (trong Nam gọi là thăm nuôi) cho chồng trong điều kiện sống rất thiếu thốn, có thể gọi là đói dở, ở bên ngoài. Người trong tù khổ, người ở ngoài nhà tù cũng khổ không kém. Khổ về vật chất là một nhẽ, còn khổ hơn nữa về mặt tinh thần, khi mọi mối quan hệ xã hội bỗng dưng bị mất đi vì sự sợ hãi lan tràn, chẳng còn ai dám gặp mình để đỡ đần, an ủi. Nếu bạn ở miền Bắc thì bạn có thể hình dung được một cuộc sống như thế nó nặng nề thế nào. Mẹ tôi và vợ tôi, hai người hai tính cách, nhưng đều đã đứng vững trong cơn sóng gió dai dẳng ấy. Nhân tiện cũng nói để bạn Vo Thanh…@yahoo.com biết, bản thảo cuốn Miền Thơ Ấu lọt được ra ngoài là nhờ vợ tôi và mẹ tôi. Hai người đã khôn khéo lừa được những con mắt đầy cảnh giác của bọn công an, vượt qua những cuộc khám xét nghiêm ngặt của chúng để ngày nay cuốn sách đến được tay bạn đấy.    
    
Luongthe…  @aol.com
Khi còn ở trong nước tôi được nghe lớp đàn anh kể khi cuốn Bông Hồng Vàng của Paoustovsky do ông dịch vào thập niên 60 được xuất bản thì trong cách chọn đề tài, cách viết của lớp nhà văn trẻ có một chuyển biến rõ rệt, tức là cuốn sách dịch đã có một tác dụng lớn. Quan niệm của ông về vai trò của văn học dịch với văn học bản địa? Ông có thể chia sẻ chút ít về kinh nghiệm dịch của ông không? 

VŨ THƯ HIÊN trả lời:
Tôi viết đã ít, dịch còn ít hơn. Vào thời gian Bông Hồng Vàng xuất hiện bằng tiếng Việt, quả là nó đã có tác dụng mách bảo lớp nhà văn trẻ một cách viết khác với cách viết minh hoạ đường lối chính sách của đảng cầm quyền, thứ văn mà bây giờ có cái tên hài hước là văn “cúng cụ”. Paoustovsky là nhà văn Xô-Viết đã tránh được khá nhiều, nhưng không phải là tất cả, sự áp đặt của trường phái văn chương chính thống có tên là “hiện thực xã hội chủ nghĩa”. Ở Liên Xô (cũ) có người đặt tên cho bút pháp của nhà văn này là “lãng mạn xã hội chủ nghĩa” (không thể thiếu “xã hội chủ nghĩa”).

Với vài bản dịch mà nói tới kinh nghiệm e không phải đạo. Nhưng bạn đã hỏi thì tôi thưa: bài học mà tôi rút ra được trong công việc dịch nó đơn giản là thế này:
- Không kể những người coi dịch như một nghề, dịch bất cứ sách gì, miễn có đơn đặt hàng, những bản dịch tốt thường là những cuốn sách mà người dịch yêu thích, hoặc say mê. Khi dịch những cuốn sách như thế người dịch để cả tâm hồn mình vào đấy, tâm hồn người dịch nhờ thế mà trở nên đồng điệu với tâm hồn tác giả, nó làm cho bản dịch như thể được tác giả viết ra một nguyên bản khác, bằng một thứ ngôn ngữ khác, nhuần nhuyễn không khác gì bản chính.

- Khi dịch, đừng sợ những sự bắt bẻ về chữ nghĩa của những nhà thông thái trong lĩnh vực ngoại ngữ. Kiến thức của họ rất đáng trọng, nhưng là kiến thức từ điển, mà người viết khi cầm bút lại không lệ thuộc vào kiến thức ấy. Tác giả là người viết với ý muốn truyền đạt, truyền cảm tới người đọc những gì họ có trong lòng. Cho nên người dịch phải cố gắng sao cho đạt được sự truyền đạt, truyền cảm của tác giả, chứ không phải dịch chính xác những từ ngữ riêng rẽ. Dịch đúng từ ngữ, như trong từ điển, mới chỉ ở cấp độ “ông đồ” chứ chưa phải cấp độ người dịch (hay dịch giả). Như kiểu các cụ nhà ta ngày xưa học vỡ lòng chữ Hán bằng sách Tam thiên tự (ba nghìn chữ) ấy: “thiên trời địa đất, cử cất tồn còn, tử con tôn cháu, lục sáu tam ba, gia nhà quốc nước, tiền trước hậu sau, ngưu trâu mã ngựa…” Một từ, một câu, một đoạn… phải tùy thuộc ở văn cảnh cụ thể nơi nó được đặt vào, trong sự ràng buộc với toàn ý của tác phẩm. Không làm được thế không thể gọi là dịch.

Gọi là một chút “lời quê góp nhặt dông dài”, xin chia sẻ với bạn.

(Còn tiếp)
Lời Tòa soạn Diễn Đàn Thế Kỷ: Trên trang nhà của mình, nhà văn Du Tử Lê đã mở ra mục Trò Chuyện Trên dutule.com, tạo cơ hội để độc giả đặt câu hỏi cho một nhà văn. Sau khi ban Biên tập thu thập và chọn lựa đủ các câu hỏi, nhà văn sẽ lần lượt trả lời. Sau đây là cuộc trò chuyện của nhà văn Vũ Thư Hiên mà dutule.com đã đồng ý chia sẻ với bạn đọc của DĐTK.

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét