Thứ Ba, 2 tháng 11, 2010

MỘT THẾ GIỚI HẬU HOA KỲ (THE POST AMERICAN WORLD)

Tác giả: Fareed Zakaria
Người dịch: Lê Quốc Tuấn

Người Đồng Minh

Kỳ 3 (Tiếp theo)

Sự Cần thiết cho Chính phủ

Nhà nước Ấn độ thường thâm hiểm, nhưng có một mặt nhà nước này từng là một sự thành công vang dội. Nền dân chủ của Ấn độ thực là phi thường. Bất chấp sự nghèo khó của mình, Ấn độ đã duy trì một chính phủ dân chủ trong suốt sáu mươi năm. Nếu bạn hỏi một câu hỏi rằng "Về mặt chính trị Ấn độ sẽ ra sao trong hai mươi lăm năm nữa ?" Câu trả lời rõ ràng "Sẽ cứ như là ngày hôm nay- Một nền dân chủ". Dân chủ tạo nên chủ nghĩa dân túy, ma cô và trì trệ. Nhưng dân chủ cũng tạo nên sự ổn định lâu dài.

Cơ chế chính trị của Ấn độ ngày nay đa phần nhờ vào các định chế đặt ra bởi người Anh hơn hai trăm năm trước. Trong rất nhiều nơi khác của Á châu và Phi châu, người Anh là một hiện diện tương đối nhất thời. Họ đã từng ở Ấn trong nhiều thế kỷ. Họ đã nhìn Ấn độ như một viên ngọc trong vương miện hoàng gia của mình và đã xây dựng nên những định chế chính phủ dàl lâu trên khắp đất nước - pháp đình, trường đại học, các ban ngành hành chính. Nhưng có lẽ quan trọng hơn, là Ấn độ đã rất may mắn có Đảng Quốc đại, cỗ xe độc lập của mình và thế hệ đầu tiên của những nhà lãnh đạo sau thời lệ thuộc, những người đã được nuôi dưỡng bằng các truyền thống tốt đẹp nhất của người Anh và dựa vào các lề thói cũ của Ấn độ để củng cố chúng. Những người như Jawaharlal Nehru có thể đã không tạo được một nền kinh tế đúng đắn, nhưng họ đã am hiểu nền tự do chính trị và làm sao để bảo đảm nó.

Thực tại của một cơ cấu về định chế và chính trị đã sẵn hiện hữu là một sức mạnh quan trọng cho Ấn độ. Dĩ nhiên, nạn tham những khắp nơi và sự bảo vệ chính trị đã ăn mòn rất nhiều các cơ quan này và trong một số trường hợp đã đến mức độ khiến cho các định chế này không còn nhận ra được nữa. Ấn độ có một cơ cấu hành chính hiện đại rất xuất sắc - về lý thuyết. Có các toà án, công chức và các ban bộ với sự dàn dựng, uỷ thác đúng và sự độc lập - về lý thuyết. Nhưng dù quyền lực có bị lạm dụng đến đâu, cơ cấu căn bản này vẫn mang đến cho đất nước những thuận lợi. Ấn độ vẫn chưa từng phải tạo nên một ngân hàng trung ương độc lập, đất nước này đã có. Cũng không cần phải tạo nên một hệ thống pháp đình độc lập, đã có sẵn rồi. Ấn độ chỉ cần đơn giản dọn dẹp sạch sẽ những thứ hiện có. Và một số ban bộ của Ấn độ, như Uỷ ban Bầu cử Quốc gia, đã từng là một cơ quan có hiệu quả, chân chính và được tôn trọng rộng rãi.

Tuy nhiên, nếu như nhà nước Ấn độ từng thành công trong một số phương diện, họ lại thất bại trong một số phương diện khác. Trong những năm 1950 và 1960, Ấn độ đã từng cố gắng hiện đại hóa bằng cách tạo nên một mô hình kinh tế "hỗn hợp" giữa tư bản chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa. Sản phẩm tạo ra là một khu vực kinh tế tư nhân bị kềm kẹp và một khu vực công cộng bị nhũng lạm và hoàn toàn không hiệu quả. Hậu quả là nghèo nàn, trong những năm 1970 khi Ấn độ trở nên thiên về chủ nghĩa xã hội hơn, đất nước này trở nên thảm hại. Vào năm 1960, GDP cá nhân của Ấn độ cao hơn Trung quốc, bằng 70 phần trăm của Nam Hàn; ngày nay, chỉ kém hơn Trung quốc 2/5 và lớn hơn Nam Hàn hai mươi lần.

Có lẽ cái bi thảm nhất là tỉ số của Ấn trong Chỉ số Phát triển Con người của Liên hiệp Quốc, vốn đánh giá các quốc gia không chỉ bằng thu nhập mà còn từ các yếu tố sức khỏe, trình độ đọc viết và các khía cạnh khác. Ấn độ đứng hàng 128 trong 177 nước - sau Syria, Sri Lanka, Việt Nam và Cộng hòa Dominican. Khả năng đọc viết của phụ nữ thấp ở mức đáng giật mình là 48%. Dù cho những lời lẽ hùng hồn về việc giúp đỡ người nghèo chất cao như núi, chính phủ Ấn độ thực chẳng giúp được gì cho lắm, ngay cả khi so sánh với chính phủ các nước nghèo khác. Đất nước này đã đầu tư quá ít vào con người - sức khỏe và giáo dục - ngay cả khi có ngân quỹ, tiền bạc cũng hiếm khi được sử dụng đúng đắn. Trong những năm 1980, thủ tướng Rajiv Gandhi đã tiên liệu rằng, cứ mỗi mười đồng rupee lẽ ra phải chi cho người nghèo thì chỉ có một đồng thực sự đến được tay người cần giúp.

Có thể chê trách những vấn nạn này vào nền dân chủ hay không? Không hoàn toàn như thế. Dù được thực hiện bởi dân chủ hay độc tài, hành chính và các chính sách tồi đã chỉ đem đến thất bại. Dù rằng một số khía cạnh của dân chủ có thể được chứng minh cho thấy các khó khăn, đặc biệt ở trong một đất nước với đầy rẫy đói nghèo, phong kiến và thất học. Nền dân chủ ở Ấn độ đa phần mang ý nghĩa là một ý muốn của những thiểu số có tổ chức - các chủ đất, thành phần thượng đẳng, nông gia giàu có, nghiệp đoàn chính phủ, băng đảng địa phương - chứ không phải nguyện vọng của đa số. (Gần một phần năm thành viên quốc hội Ấn độ đã bị tố cáo về các tội phạm bao gồm biển thủ, cưỡng hiếp và giết người). Những nhóm thiểu số này giàu có hơn đại đa số dân chúng trong nước và họ moi móc kho bạc của nhà nước để sống được như thế. Chẳng hạn như, đảng Cộng sản Ấn độ, không vận động cho sự phát triển kinh tế để mang lợi ích cho người nghèo mà chỉ cố duy trì các điều kiện đặc quyền của các nghiệp đoàn công nhân và các thành viên của Đảng. Thực ra, cánh tả Ấn độ phần lớn đã chống lại những chính sách vốn có thể tận diệt được nạn đói nghèo. Quyền lợi của hơn 800 triệu dân Ấn vốn chỉ kiếm được không đến 2 dollar một ngày đã rơi vào các kẽ hở của tất cả những dáng dìệu vờ vĩnh về chính trị, ý thức hệ này.

Nhưng nền dân chủ cũng có thể sai lầm một cách cách phải có, như nền dân chủ Ấn độ đã từng như thế trong một vấn đề nghiêm trọng. Vào những năm 1990, một chủ nghĩa ái quốc Hindu ngu ngốc đã hoành hành khắp đất nước và đã dành được chính trường thông qua đảng Bharatiya Janata (BJP). Họ đã xúi dục niềm oán hận chống lại Hồi giáo đồng thời lợi dụng thực tế chính trị trần trụi mà dân số Hồi giáo của Ấn bị tước quyền, hầu như trong danh nghĩa. Vì những vùng Ấn thuộc Anh quốc nơi người Hồi giáo chiếm đa số đã trở thành Pakistan và Bangladesh, nên người Hồi giáo ở đâu trong nước Ấn cũng là thiểu số. Trải qua thời gian, mặc dù sự kích động của BJP về oán ghét và bạo lực đã đem lại một phản ứng ngược. Một chính phủ hoàn toàn thế tục đã lên nắm quyền vào năm 2004, lãnh đạo bởi Mammohan Singh, vị cựu tổng trưởng tài chính đã từng phát triển nền kinh tế Ấn độ trong muà hè năm 1991. Trong một hành động khôn ngoan và tự chế, Sonia Gandhi, người đã lãnh đạo liên minh cầm quyền đến thắng lợi trong cuộc đầu phiếu, đã chọn việc chỉ định Singh là thủ tướng thay vì tự mình đứng ra nắm lấy chức vụ ấy. Kết quả là, thật không ai ngờ đến, chính hệ thống dân chủ lũng đoạn và sự rối loạn của Ấn độ đã đem lại cho đất nước này một người cầm đầu chính phủ hết sức thông minh, chân chính và đầy kinh nghiệm. Singh, một vị tiến sĩ từ Oxford, từng điều hành ngân hàng trung ương của đất nước, bộ kế hoạch và bộ tài chính. Tính từ sau thời thủ tướng Nehru, không một ai có thể so sánh với con người sâu sắc, cởi mở và nghiêm chỉnh này.

Những ưu điểm sáng rực cùng sự tin tưởng dành cho Signh cũng đã không giúp được gì nhiều cho đất nước. Tốc độ cải cách của Ấn độ đã làm thất vọng những người từng tin mong. Sau những háo hức ban đầu về cải cách vào những năm 1990, các chính phủ ở cả Tân Đề Li và các tiểu bang đã trở nên thận trọng trong việc loại bỏ các loại trợ cấp và bảo hộ. Họ cũng chẳng thúc đẩy các sáng kiến giúp vào sự phát triển mới như việc tạo nên những vùng kinh tế rộng lớn hay các dự án về hạ tầng cơ sở. Đôi khi, họ còn đình trệ những chương trình đề xuất mới mà họ nghĩ rằng có thể cũng lại giống như các chương trình từng mang lại quá ít thành công trước đây. Nhưng sự tê liệt này không thể hoàn toàn đổ lỗi cho chính phủ. Một sự thay đổi của đảng cầm quyền không thể mang đến một loại cải cải cách kiểu Trung quốc. Cải cách kinh tế mang đến phát triển nhưng đồng thời cũng mang đến sự sai trệch - và những thành phần bị tổn thương lại luôn luôn lớn tiếng chống đối hơn những thành phần được hưởng lợi. Thêm vào đó, lại còn mớ rối rắm của các liên minh chính trị - bất kỳ ai, ở bất kỳ vị trí nào cũng có thể ngăn cản một đề nghị cải tổ - và chúng ta có được cái công thức về tiến trình chậm chạp, một bước tiến với 3/4 bước giật lùi. Đấy là cái giá của dân chủ.

Bất chấp sự thiếu sót những chính sách dài hạn, vẫn có một sự quả quyết lặng lẽ của cả hai khu vực công chúng và tư nhân để tiến về phía trước. Đàng sau những âm điệu chói tai của chính trường Ấn độ, thực sự có một mối đồng thuận rộng rãi về chính sách giữa các thành phần tham dự chủ chốt. Đảng đối lập chính, BJP, đã chỉ trích chính phủ Singh trên hai mặt trận - cải tổ kinh tế và chủ nghĩa thân Mỹ. Thực ra, đảng này cũng lại hành động y như thế khi họ lên cầm quyền. Mũi tên chỉ hướng có thể di chuyển chậm, nhưng thực sự đã đi đúng hướng. Hàng tuần ở Ấn độ, người ta luôn đọc thấy những chính sách bị loại bỏ hay các giấy phép nào đó bị ngăn lại. Những “cải cách lén lút” này – quá nhỏ để có thể gây nên các chống đối lớn lao từ cánh tả không được tái cấu trúc- chồng chất lên. Và các cử tri ủng hộ cải cách cứ thế tăng lên. Giai cấp trung lưu đã thực mạnh mẽ với hơn 300 triệu. Khu vực thành thị không phải là tất cả Ấn độ nhưng là một phần quan trọng và hết sức có ảnh hưởng. Và sự rung động của khu vực tư nhân Ấn độ được bù đắp trong một số biện pháp đối với sự dư thừa trong khu vực nhà nước.

(Còn tiếp)

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét