Tìm kiếm Blog này

PHẠM TRỌNG CHÁNH: NGÔ THÌ NHẬM (1746-1803) - CÚC THU BÁCH VỊNH - 50 Bài thơ đối thoại với Phan Huy Ích(1751-1802)

Thứ Bảy, 7 tháng 4, 2018



Cúc Thu Bách Vịnh là một tập thơ 100 bài gồm :   50 bài của Phan Huy Ích và 50 bài của Ngô Thì Nhậm viết từ tiết Trùng Dương năm 1796. Ngô Văn gia phái gọi tập thơ là Cúc Hoa Thi Trận. Sau những biến cố xy ra trong triều đình Tây Sơn từ khi vua Quang Trung mất năm 1792, Thái sư Bùi Đắc Tuyên chuyên quyền đày quân sư Trần Văn Kỷ. Tướng Vũ Văn Dũng đem quân về giết cha con Bùi Đắc Tuyên và tướng Ngô Văn Sở. Tình hình nội bộ Tây Sơn mâu thun, Ngô Thì Nhậm lui về nhà cũ tại Bích Câu cạnh hồ Kim Âu, thành Thăng Long, mở Trúc Lâm thiền viện xưng danh Hải Lượng thiền sư viết Trúc Lâm Tông Ch Nguyên Thanh, Phan Huy Ích cũng mở Bảo Chân quán xưng danh Bảo Chân đạo sĩ tu đạo Lão.


Điều đáng quý là hai vị đối thoại nhau bằng thơ Đường luật những vấn đề: Văn học, Triết học, Mỹ học, Lịch Sử... kèm theo lời chú dẫn. Thật là thú vị và hiếm có một cuộc đối thoại như thế trong lịch sử văn học Việt Nam, nhất là hai danh nhân hàng đầu trong lịch sử Văn Học Việt Nam mà chúng ta chỉ mới biết đến qua Hoàng Lê Nhất Thống Chí và bản dịch Chinh Phụ Ngâm Khúc. Chúng ta chỉ biết đến phần nổi của tảng băng, còn phần chìm của tảng băng là các tác phẩm viết bằng chữ Hán, mà tiếc thay này nay chúng ta chỉ đọc được như đọc tác phẩm người ngoại quốc, qua những bản dịch thi ca khập khểnh bằng văn xuôi. Trong bài này tôi dịch toàn bộ 50 bài thơ Đường luật của Ngô Thì Nhậm và chỉnh đốn những sơ sót bản dịch nghĩa để bạn đọc có thể thưởng thức được những tuyệt tác của di sản văn học Việt Nam.

50 bài thơ trao đổi về tình yêu, tâm tình, đạo lý, tâm sự ... thật thú vị.

Ngô Thì Nhậm đã nêu lên một chuyện chẳng ai để ý là Ngũ Kinh của Khổng Tử đều khởi đầu bằng chuyện tình yêu nam nữ. Bằng  bài thơ lấy đề tài câu khởi đầu năm kinh, ông đã bàn luận chuyện tình yêu thật thú vị.

Kinh Thi khởi đầu từ bài thơ Quân tử hảo cầu. Bạn đẹp đôi lứa của người quân tử.

Kinh Thư khởi đầu bằng chuyện  Vua Nghiêu gã hai cô con gái Nga Hoàng và Nữ Anh cho Đế Thuấn, để thử tài tề gia, trước khi nhường ngôi cho trị nước.

Kinh Dịch khởi đầu bằng qu Đế Ất quy muội. Vua Đế Ất gã chồng cho em.  Em gái vua cớ gì mà can dự vào hình tượng ? Bởi vì con em vua chúa phần nhiều kiêu căng hợm hĩnh, nên khiến cho họ hạ bớt vẻ tôn quý để phục tùng chồng. Muốn đại cát phải hạ mình, thân với người hiền, lấy sự trung chính mà đi lên.

Kinh Xuân Thu khởi đầu bằng chuyện Khương Thị hội Tề Hầu. “Năm Trang Công thứ 5, mùa đông tháng 12, nàng Khương Thị về hội với Tề Hầu ở đất Cáo. Khương Thị là vợ Lỗ Hoàn Công, em gái Tề Tương Công. Hoàn Công mất ở Tề. Khương Thị bèn thông dâm với anh ruột là Tương Công.” Thơ Y Ta, thơ Tệ Cẩu trong Kinh Thi khinh chê Khương Thị. Thánh nhân đã cố gắng nói rõ cái ý sâu xa chuyện gian dâm.

Kinh Lễ khởi đầu: “Thiếp tuy lão niên vị ngũ thập tất dự ngũ nhật chi ngự”. Vợ thiếp tuy già, nhưng nếu tuổi chưa tới 50, ắt phải được dự 5 ngày một lần ngự. Màn rách còn cất dấu, trai biển nẩy hạt châu khi đã sống lâu năm,  thánh nhân chỉ rõ cách dùng cày nghĩa để làm ruộng tình.

Ai bảo Ngũ Kinh của Khổng Tử chỉ bàn chuyện khô khan về đạo đức. Thật thú vị Ngô Thì Nhậm và Phan Huy Ích, một thiền sư một đạo sĩ  đã bàn chuyện tình yêu bằng kinh điển đạo Khổng thật là sống động.

Ngô Thì Nhậm sinh năm 1746 tại làng Thanh Oai, huyện Thanh Trì, Hà Đông, con  trưởng Ngô Thì Sĩ. Gia tộc họ Ngô một bồ Tiến sĩ.

Năm 1765 ông đỗ đầu thi Hương. Năm 1769 đỗ khoa Sĩ Vọng được bổ làm Hiến sát phó sự Hải Dương. Năm 1775 đỗ tiến sĩ, được bổ làm Hộ khoa cấp sự trung, rồi thăng Giám sát Ngự sử đạo Sơn Nam, sau đổi làm Đốc Trấn Kinh Bắc.

Năm 1780 xy ra vụ án Trịnh Tông. Việc phác giác Ngô Thì Nhậm bị nghi ngờ là người tố cáo vì được thăng Hữu thị lang bộ Công. Bây giờ thân phụ ông mất ông lấy cớ về chịu tang tránh sự dèm pha.

Tháng 9 năm Nhân Dần 1782 Trịnh Sâm mất, tháng 10 kiêu binh nổi dậy đưa Trịnh Tông lên ngôi chúa. Ông trốn về quê vợ Sơn Nam ẩn náu suốt 6 năm.

Năm Mậu Thân 1788. Nguyễn Huệ đem quân ra Bắc lần II, ông được Trần Văn Kỷ tiến cử. Nguyễn Huệ trọng dụng phong làm Tả Thị lang bộ Lại tước Trình Phái Hầu. Trong thời Quang Trung tài năng ông được phát huy trong lĩnh vực ngoại giao, chính trị, quân sự. Nào ngờ chưa đầy 4 năm  vua Quang Trung mất trong căn bệnh đột ngột ngày 29-4 nhuần năm Nhâm Tý, 1792, Ông được triều đình cử làm Chánh sứ đi báo tang và cầu phong cho vua Cảnh Thịnh mới lên mười. Lên đường ngày 20-2 năm Qúy Sửu 1793 đến Yên Kinh ngày 8-5 và trở về nước tháng  9 âm lịch.

Tình hình chính trị rối ren triều Tây Sơn, năm Bính Thìn 1796,  ông rút lui về phường Bích Câu. Những năm tháng cuối cùng triều Tây Sơn, ông lại được gọi về Phú Xuân. Năm 1801, Phan Huy Ích và ông bị bắt, được Gia Long hỏi ý dò xét,  rồi được tha. Năm 1803 ông cùng Phan Huy Ích, Nguyễn Gia Phan bị Binh Bộ Thượng Thư bộ Binh Đặng Trần Thường đem ra đánh ở Văn Miếu, sau trận đánh đòn ông về nhà không lâu thì mất ngày 16-2 năm Quý Hợi, 1803 hưởng dương 57 tuổi. Ông để lại các tác phẩm : Nhị thập nhất sứ toát yếu. Bút hải tùng đàm, Ung văn nhàn vịnh, Ngọc đường xuân khiếu, Cúc hoa thi trận, Thu cận dương ngôn, Cẩm đường nhàn hoài, Hoàng hoa đồ phả, Hàn các anh hoa, Kim mã hành dư, Xuân thu quản kiến,  Trúc lâm tông chí nguyên thanh,

Được TS Nguyễn Tuấn Cường, nhà nghiên cứu Hán Nôm, gửi cho Ngô Thì Nhiệm toàn tập, trong đó có Cúc Hoa Thi trận, thật là quý báu, xin cảm ơn anh. Các bản dịch nghĩa nhiều bài người dịch không lưu ý đến mạch thơ thông suốt toàn bài, người viết bài thơ muốn nói gì,  gửi gấm tâm sự gì, bài thơ có liên hệ gì trong tiểu sử ?;  nên nhiều bài câu này không thông với câu kia. Ví dụ  bài 11 câu “Lãi chu nhã hứng dật kinh đường”. Dịch “Hứng thanh nhã của thuyền Phạm Lãi tràn ra ở kinh đường”, chú thích:  “kinh đường là ao ở kinh đô.” Không ai có thể ngao du trong một cái ao !  Điều này ngược với chuyện ai cũng biết Phạm Lãi sau khi giúp Việt Vương Câu Tiễn thắng nước Ngô, ông từ quan cùng Tây Thi ngao du Ngũ Hồ, 5 hồ lớn Trung Quốc, và các sông Giang Bắc, Giang Nam, chứ không phải là ngao du trong ao ở kinh đô. Bài 14 câu 1 : “Bỉ thướng thường lai, thử há đường,” dịch: “Dấy lên nhà thì đây xuống khỏi nhà.“ có lẽ người dịch cũng không hiểu mình viết gì ? Người Việt có câu ai cũng biết : “Hết cơn bỉ cực đến hồi thái lai.” Tôi xin dịch li: “Qua cơn khổ cực đến vận may thời thái lai, nào có chọn con đường”. Ý nói vì bị nghi là người tố giác trong vụ án Trịnh Tông, nên khi Trịnh Tông lên ngôi chúa, ông phải trốn tránh, ẩn náu khổ cực suốt 6 năm, cả Phan Huy Ích vì là em rể cũng bị hệ lụy,  nhưng khi Tây Sơn Nguyễn Huệ ra Bắc lần thứ hai, ông lại được Nguyễn Huệ mời ra trọng dụng lo việc  Bắc Hà  và sau đó việc ngoại giao với nhà Thanh sau khi chiến thắng.  Sơ sót như thế khá nhiều trong bản dịch.

Trong Cúc Thu Bách Vịnh có những bài thơ Ngô Thì Nhậm thương nhớ đến vua Quang Trung và cho rằng triều Quang Trung là thời đại vua sáng tôi hiền tụ họp một nhà. Sau khi vua mất ông được cử đi sứ báo tang.  Lòng ông luôn thương nhớ trông vời đến lăng Đan Dương nhà vua, bài 27, ông khâm phục : “Võ công hiển hách nơi nương tựa,  Mưu lược anh minh lưu hiến chương. “ Ông ước mơ gặp lại một thời đại như thế, nhưng không còn tìm thấy nữa.

1. Cảm hứng họa lại bài thơ ông Thị Ngự.

Nguyên dẫn : Gặp tiết Trùng Cửu (Mồng 9 tháng 9 Âm lịch) ốm ngồi ngắm cảnh cảm thấy rất buồn. Tiếp được thơ ông đưa tới, bất giác tinh thần phấn chấn, bèn lạm nối vận kính gửi sang ông, mong ông xem tới và sửa cho thì thật là điều vinh hạnh.

Hoa phụng tiên thơm nức nhà phụng nghi. Trăng soi đầy thềm, tuyết phủ đầy bờ ao. Khen ông lúc hứng lên vẫn thường có rượu. Cười cho tôi khi ốm vẫn gượng làm thơ. Thuật lại chuyện vui họ Phùng coi thường Doanh Quốc. Phùng Đạo thời Ngũ Đại thời Hậu Đường làm Tể Tướng. Hậu Đường bị Tấn diệt. Phùng Đạo đầu hàng rồi cũng làm Tể Tướng. Hậu Tấn bị Hậu Hán diệt, Hậu Hán bị Hậu Chu diệt. Đạo cứ đầu hàng các triều đại mới. Triều Hậu Chu được phong làm Doanh Quốc Công. Phùng Đạo viết bài Trường Lạc Lão từ nói về sự vinh hoa của mình trải 4 triều đại, 10 đời vua. Quan niệm Nho giáo chính thống “Trung thần bất sự nhị quân” xem khinh Phùng Đạo là không tiết tháo, liêm sỉ. Tài khó át bầy tôi nhà Chu, xem r việc ẩn núi Thú Dương. Bá Di, Thúc Tề bầy tôi vua Trụ nhà Ân. Trụ Vương tàn ác bị Chu Võ Vương diệt. Bá, Thúc không chịu ăn thóc nhà Chu. Lên núi Thú Di ăn rau vi và cuối cùng chết đói. Mạnh Tử khen là thánh chí thánh, người thanh cao nhất trong các bậc thánh nhân. Chốn phòng tu muốn tu mà chưa ổn. Vì có ngón tay nhỏ gỏ cửa nhiều phen quấy rầy. Tiêm thủ là tay nhỏ tay phụ nữ  trong  Kinh Thi, đây chỉ triều đình vua Cảnh Thịnh.

Bài thơ Ngô Thì Nhậm muốn nói đến thân phận ông giữa hai lựa chọn. Hoặc trung quân ông vua  Lê Chiêu Thống, với chúa Trịnh Khải  thời đại suy tàn, như Trụ Vương tàn ác chẳng ra gì, bị nhân dân chán ghét, hai ông ln trốn trên núi Thú Dương, đốt núi cũng không ra, ẩn đến chết đói, được Mạnh Tử khen là thánh của bậc thánh  và  Phùng Đạo ai thắng thì theo ra làm quan, làm Tể Tướng quản lý việc nước. Ngô Thì Nhiệm và Phan Huy Ích không như  Lý Trần Quán, Trần Danh Án người đương thời theo Trịnh, Lê chống Tây Sơn đến chết, hai ông đã chọn thái độ Phùng Đạo. Các ông phục vụ cho nhân dân cho đất nước, lo công việc đối ngoại trước láng giềng to lớn hơn mười lần nước ta lúc nào cũng muốn sát nhập nước ta thành quận huyện. Triều đại chúa Trịnh, nhà Lê, vua Quang Trung, Thái sư Bùi Đắc Tuyên chiếm quyền lực triều đình, tướng Vũ Văn Dũng, Trần Quang Diệu hay vua Gia Long chỉ là chuyện nội bộ Việt Nam, các triều đại mạnh được yếu thua, cờ đến tay ai nấy phất xưng là Thiên mệnh, nhưng đất nước, nhân dân chỉ là một. Thời ông khái niệm quốc gia, dân tộc chưa rõ như ngày nay nhưng hai ông đã thấy rõ việc đó. Khi triều đình trong vòng tranh chấp, hai ông không đính vào việc tranh giành quyền lực, sau khi đi sứ báo tang và cầu phong cho vua Cảnh Thịnh năm 1793, Bùi Đắc Tuyên đã cho con Bùi Đắc Trụ làm Trấn Thủ Quảng Nam, chức vụ thời các chúa Nguyễn dành cho Thế Tử chuẩn bị việc thừa kế ngôi Vương. Hai ông  về ẩn nơi chốn thị thành: người trở thành thiền sư, người thành đạo sĩ nhưng cũng chẳng yên, chiếu chỉ vua Cảnh Thịnh lại mời ra, lại lên đường lo việc bang giao.

Phụng tiên thơm nức phụng nghi đường,
Trăng sáng đầy thềm ao tuyết tràn.
Khen hứng ông thường đầy rượu uống.
Tự cười ta bệnh vẫn thơ tuôn.
Lạc quan Phùng Đạo khinh Doanh quốc,
Tài khó Di, Tề ẩn Thú Dương.
Thiền viện muốn tu, tu chẳng ổn,
Tay ngà ai gõ cửa bao phen.
Nguyên tác phiên âm Hán Việt :
Phụng tiên hương phức phụng nghi đường.
Nguyệt mãn đình giai tuyết mãn đường.
Hứng đáo tiên công tần hữu tửu,
Bệnh lai tiếu ngã cưỡng thành chương.
Tự truyền Phùng Lạc đê Doanh Quốc,
Tài khó Di Tề ẩn Thú Dương.
Thiền viện muốn tu tu chẳng ổn,
Khâu quan tiêm thủ  nảo đa phương.
2. Nguyên dẫn: Đọc bài đến câu :  “Xỉ phát ninh vô cảm vãn dương.” Răng tóc đổi khác, lẽ nào không cảm khái trước cảnh chiều, nỗi buồn lại tăng thêm, không thể ngăn ni. Những điều ca tụng nhau trong bài trước của tôi, chính là cái tự khen tự chê của nhà thơ, chẳng sợ người ngoài biết, chỉ sợ người ngoài không biết đến mà thôi. Song buồn một nỗi, đó đều là những lời dông dài ! Còn như bàn về cái lẽ “hàm chương“ thì làm sao có thể nói hết được ! Nhưng trong lúc nhàn rnh, xướng họa thổ lộ chí hướng đành tạm tả cái mối tình sâu kín của  ta, và phó thác cho “Trùng Dương chủ nhân”  nhận xét, mong được cười và lưu lại lấy làm hân hạnh.

Trùng Dương chủ nhân, là một chưởng môn Đạo Lão đời nhà Thanh, đây chỉ Phan Huy Ích Bảo Chân đạo sĩ.

Thân là học sĩ  bận rộn bước lên nhà ngọc Viện Hàn Lâm. Thương thay mnh trăng tàn (nơi quê nhà) in bóng trên ao vắng. Mày râu già rồi luống uổng soi gương. Gấm vóc (triều đình Tây Sơn) tặng nhiều, chưa lời báo đáp. Dép ngọc thoa vàng, ẩn chốn thị thành thật là bậc đại ẩn. Tiếng thưa, rượu nhạt lại là tiết nguyên dương. Cùng ông quên cả dáng hình quên cả ý định. Hà tất phải nhọc lòng tìm phương chữa chứng cuồng điên.

Thân phận đa đoan chốn ngọc đường, 
Bỏ trăng tà bóng lạnh ao vườn. 
Mày râu già thẹn gương soi ngắm, 
Gấm vóc nhiều phen cha báo đền.

Dép ngọc, thoa vàng ông đại ẩn,

Tiếng thưa rượu nhạt tết Trùng Dương. 
Cùng ông quên dáng hình, quên ý, 
Hà tất nhọc công chữa chứng cuồng.




Nguyên tác phiên âm Hán Việt :

Thân thị đoan minh bộ ngọc đường,
Khả lân tà nguyệt ấn hàm đường.
Tu mi lão hỉ đồ lâm kính,
Cẩm tú đa hồ mạc báo chương,
Châu lý, kim thoa chân đại ẩn,
Hy thanh, đạm tửu hữu nguyên dương.
Dữ công vọng tưởng khiêm vong ý,
Hà tất y cuồng khổ mịch phương.
3. Kính đọc bài giai tác, hùng tráng thay. Cái phong vị như tập Kích Nhưỡng của Thiệu Tử.

Thiệu Tử là Thiệu Ung đời Tống, sống ẩn dật nhiều lần được mời ra làm quan, nhưng ông từ chối. Ông có tác phẩm Y Xuyên Kích Nhưỡng tập.

Bng dưng phút chốc được vời  đến  triều đình (minh đường). Như cây quế cạnh cung trăng, như cây liễu bên ao. Như chiếc chỉnh tự chứa đầy (kiến thức). Tài kẻ cuồng ngông  được tiếng nhiều áng văn chương rực rỡ. Như cây trước sân giữ lại lá chống chọi với sương giá. Được cài hoa, mang trâm hốt  khi đứng chầu trước nhà vua (thái dương). Gảy đàn (tri kỷ) mời ông đêm mai dời gót tới. Chỉ bảo cho tôi con đường lớn, để biết hướng mà đi.

Như không lại  đến chốn minh đường,
Quế ở trong trăng, ao liễu buông.
Chất chứa lòng đầy như chiếc chỉnh,
Tài cuồng rực rỡ áng văn chương.
Cây còn lá biếc qua đông giá,
Trâm tóc hoa cài trước thái dương.
Đàn gảy đêm mai mong bạn  tới,
Chỉ  bàn tôi biết hướng con đường.
Nguyên tác phiên âm Hán Việt :
Hư linh phương thốn hữu minh đường,
Quế tại thiềm khuyên, liễu tại đường.
Tích thực tự doanh ngung nhược phẫu,
Tài cuồng đa tại phỉ nhiên chương.
Diệp lưu đình thụ đương hàn tuế,
Hoa sáp triều trâm đối thái dương.
Cổ sắt lai tiêu kỳ bí dỉ.
Chu hành thị ngã thứ tri phương.

4 . LỜI THAN VUI MNG Kính nhận được quý thơ, thấy ý muốn biện hộ cho Dì Gió. Vậy xin họa nguyên vận mong ông cười mà nhận cho.

Lòng tiêu diêu sảng khoái tự mái nhà tranh. Vì chưa rảnh để đến nâng chén thưởng cảnh. Cuối xuân còn bận rộn bên đài Đồng Tước. Kiều : Một nền Đồng Tước khoá xuân hai Kiều. Tào Tháo xây đài  Đồng Tước, con út là Tào Thực làm thơ ca tụng vẻ đẹp hai chiếc cầu bắc ngang. Khổng Minh muốn khích Chu Du đánh trận Xích Bích thay một chữ khoá rồi diễn dịch thành : Tào Tháo xây đài Đồng Tước để chuẩn bị bắt Nhị Kiều là vợ Tôn Quyền và vợ Chu Du về giam ở đấy. Câu này Ngô Thì Nhậm muốn đùa Phan Huy Ích còn bận với các dì hầu thiếp. Đầu thu xao lãng với văn chương bên sông Ngân. Bảo toàn năng lực luyện thuốc tiên với thủy ngân để khai mở trăng thu.  Đạo Lão luyện thuốc trường sinh với chì và thủy ngân và quan niệm sự giao hợp nam nữ điều độ cũng là một phương thuốc trường sinh.  Sức khỏe còn sung sức non chống chọi với ánh dương già. Rất mừng cho ông nay vẫn còn cường tráng. Theo đường trận thơ bày cuộc vuông tròn.

Bài thơ này Ngô Thì Nhậm trêu Phan Huy Ích than là vì Dì Gió mà cảm bệnh không đến dự tiệc: Không đến uống rượu thưởng cảnh với ông vì có nhiều vui thú nơi mái thảo đường, vì bận rộn với các dì hầu thiếp còn đang xuân. Mùa thu đến sông Ngân Hà sáng tỏ cũng xao lãng với văn thơ. Lo luyện thuốc tiên với thủy ngân để khai mở vầng trăng tỏ. Thân thể còn tráng kiện gân sức. Rất mừng ông vẫn  còn khỏe mạnh,  tôi theo cuộc vuông tròn của ông  bày trận  văn thơ.

Tiêu dao vui thú mái tranh quê,
Chẳng rnh nâng ly thưởng tuyết về.
Đồng Tước xuân sang còn vướng bận.
Ngân Hà thu đến lãng xao thơ.
Bảo tồn luyện thủy trăng thu tỏ,
Tráng kiện còn gân sức lão già.
Mừng bạn  hãy còn thân tráng kiện,
Vuông tròn bày cuộc trận văn thơ.

Nguyên tác phiên âm Hán Việt :
KHÁNH VÃN
Tiêu diêu khởi thị lậu mao đường,
Vị hạ huề bôi thưởng tuyết đường.
Đồng Tước xuân thâm mang tác đối,
Ngân hà thu thiện lãn vi chương.
Bảo năng tàng hống khai thu nguyệt,
Kiện đáo sinh thê chiến lão dương,
Đa hỷ thi ông cường bất túc,
Kinh tòng thi trận bố viên phương.

5. Nguyên dẫn . Tiếp được quý thư phúc đáp nói rằng quan Sĩ sư gửi tới. Xét rõ tình lý không cần phải biện bạch nữa, kính y vần trước, mong được vui nhận.

Quan Sĩ sư là người xét xử kiện tụng. Phan Huy Ích cho rằng mình bị hàm oan. Ngô Thì Nhậm  tiếp tục đùa cho rằng án tình rõ ràng, tình lý không cần phải biện bạch, thanh minh nữa. Bữa tiệc thanh cao hôm trước có đông đảo bạn bè như bạn Mạnh Thường Quân đến thưởng trăng, ngắm hoa làm thơ, thì chú như vua có giai nhân bước vào cung nên bận rộn không đến. Tôi chẳng buồn vì có nhiều bạn làm thơ ngâm vịnh. Nào ai cấm chú luyện thuốc tiên, như Lã Động Tân luyện thuốc, vợ chồng cùng lên tiên. Chú đừng biện bạch chim hồng bay cao không có sức. Bay vạn dặm trong gió thu mát cũng là một phương thuốc hay.

Án tình đã đưa đến tụng đường đối chứng. Say sau bữa tiệc Cao Dương trăng sáng đầy ao. Ba ngàn khách quý từ biệt cửa Kim Mã. Hai trăm giai nhân bước lên cung vua lầu Kiến Chương. Tăng Tử Cố chẳng buồn vì đã có thi xã. Nào ai ngăn ni Lã Thuần Dương luyện linh đan. Lông cánh chim hồng chớ bảo là không có sức. Muôn dặm gió thu mát, ấy là phương thuốc hay.

Tiệc Cao Dương . Kinh Thi :  tiệc người phẩm chất thanh cao.

Kim Mã: Đời Hán đúc ngựa đồng đặt tại cung Vị Ương gọi là Kim Mã môn. Ở đó các quan Học Sĩ Đãi Chiếu làm việc. Về sau Kim Mã chỉ nơi các  bậc văn chương Hàn lâm học sĩ làm việc. Mạnh Thường Quân được ba ngàn khách tiễn. Hai trăm cung nữ được vua tuyển vào cung Kiến Dương đời Hán.

Tăng Tử Cố là Tăng Củng đời Tống. Lã Thuần Dương là Lã Động Tân đời Đường  vợ chồng cùng đắc đạo thành tiên.

Đối chứng án tình trước tụng đường,
Cao Dương say tiệc trăng ao vườn.
Tam thiên khách tiễn cửa Kim Mã,
Nhị bách  giai nhân lầu Kiến Chương.
Thi xã chẳng buồn Tăng Tử Cố.
Thuốc tiên ai cấm Lã Thuần Dương.
Chim Hồng lông cánh nào không sức.
Vạn dặm gió thu phương thuốc thơm.
Nguyên tác phiên âm Hán Việt :
Tình án tằng kinh chứng chủng đường,
Cao Dương túy hậu nguyệt doanh đường.
Tam thiên gia khách từ Kim Mã,
Nhị bách giai nhân thượng Kiến Chương.
Thi xã bất sầu Tăng Tử Cố,
Tiên đan thùy cấm Lã Thuần Dương.
Hồng mao mạc vị phong vô lực,
Vạn hộc thanh thu vị thảo phương.

6. VUI THUẬT NỖI LÒNG

Nguyên dẫn :  Phu Tử nói : “ Thơ có thể hưng khởi ý chí, có thể xem xét được sự được mất, có thể tụ tập được mọi người, có thể gây oán thù giận dữ. “ Từng nhớ năm trước, hai nhà chúng ta, xướng họa thù tạc, có tới vài chục bài thơ, đều lưu lại làm tài liệu cho nhà mình, đến nay trở thành cuộc đàm đạo đẹp. Bọn ta nay nhân thưởng chén tiết Trùng Dương, nên cảm hứng mà thành thơ. Có lẽ thần thơ có ý xúc động đó chăng ? Không thế thì năm tháng lần lửa không lúc nào rnh mà mở cuộc chơi văn, thật cũng phũ phàng với cái vui thú vô cớ mà tạo hóa đã ban cho chúng ta. Bèn nối vận trước để tả niềm riêng mong được nhận cho.

Đến nay nhà thơ vẫn học theo nếp cũ. Hồ phán thủy vẫn như xưa  bốn bề trong suốt . Vui thú tao nhã vui tiếng đàn ca. Cuộc chơi  thanh cao nơi cảnh đẹp sông sâu nước cả. Khói nước ngày thường tạm gửi hứng vào đó. Gió thổi mây bay rồi cũng đi theo ánh dương. Tin rằng thú xướng họa hơn hn các thú vui khác. Nhưng ý đó phải hỏi bậc cao nhân đã.

Hồ phán thủy. Giữa hồ có phán cung làm nhà dạy học. Quốc tử giám còn gọi là phán cung.

Bậc đại phương theo Trang Tử là người có kiến thức rộng, có tầm mắt nhìn xa trông rộng.

Nếp cũ người thơ theo đến nay,
Phán hồ trong suốt tỏ tường bày.
Tiếng đàn ca hát vang vang tiếng,
Sông nước rong chơi cảnh đẹp thay.
Khói nước  lòng thường theo hứng gửi,
Gió mây soi  bóng ánh dương đầy.
Xướng họa tin rằng hơn mọi thú,
Cần hỏi cao nhân cái ý này.

Nguyên tác phiên âm Hán Việt :

TỰ LẠC HOÀI
Thi thất như kim học  khẳng đường,
Phán hồ y cựu triệt phương đường.
Lạc danh giáo hệ huyền ca hưởng,
Du tuấn anh du quýnh lạo chương.
Yên thủy tâm thường liêu thác hứng,
Phong vân đáo để các tòng chương.
Canh thù tự tín hiền tha hiểu,
Thử ý hoàn tu chất đại phương.

7.  Nguyên dẫn :Mắt đẹp cười tươi, nhưng vẻ mặt chất phác, lời thêu câu dệt, nhưng tinh thần đọng ở trong lòng. Tóm lại hàng tập hàng thiên cũng không ngoài việc đem lòng để hiểu lòng mà thôi ! Cho nên lòng đã hiểu lòng, tất có điều gửi gắm vào sự vật, thổ lộ ra lời nói. Còn như sự vật sở dĩ được gửi gấm, lời nói sở dĩ được thổ lộ, cũng như cá sở dĩ nhảy, chim sở dĩ bay, chỉ có thể nói ra điều mình nói được, mà không thể nói ra những điều không thể nói được. Đúng như lời ông dạy bảo: “ Đụng vào máy thi ca, là làm đầu mối của nó thêm kỳ diệu.” Đó cũng là chỗ tương đắc của bọn ta, càng không thể dễ mà nói ra bằng lời được. Bèn nối bài trước, để ghi lại niềm vui trong cuộc chơi này.

Ông từng bày trận bút thật đường hoàng. Đâu phải nghiệt ngã tranh đua với Lã Đường.  Lã Đường tức Thái Thuận (1440- ?) Người làng Liễu Lâm, huyện Thuận Thành, Bắc Ninh, giữ chức Sái Phu Tao Đàn Thập Nhị Bát Tú do vua Lê Thánh Tôn làm Tao Đàn Nguyên soái, tác phẩm : Lã Đường Di cảo. Chuyện rất hợp ý nhau như chuông chín hồi đã đổ. Vẽ ra thì khó hết ý như cây mọc nghìn cành. Chỉ có tiếng Bồ Đề là có thể giác ngộ. Bồ Đề có nghĩa là chính giác. Luôn động tới bầu Thái Cực mới thấy Thái dương. Kinh Dịch cho rằng vũ trụ phát sinh từ Thái Cực sinh ra  lưỡng nghi  : Âm Dương. Lưỡng nghi sinh ra tứ tượng (bốn mùa :  Xuân hạ thu đông), tứ tượng sinh ra bát quái (8 quẻ, 8 hướng) bát quái sinh ra ngũ hành : Kim mộc thủy thổ hỏa, ngũ hành sinh ra bốn mùa, bốn mùa sinh ra vạn vật. Người xưa cho rằng mặt trời soi sáng cả vũ trụ, vì chưa có điều kiện như các nhà Thiên Văn học ngày nay nhìn thấy có nhiều mặt trời to lớn trong các giải ngân hà khác.  Chỉ có một mình ông là hiểu tôi. Cùng vui cùng cùng một ý nhỏ hồn nhiên.

Ông từng bày bút trận đường hoàng,
Đâu phải tranh đua với Lã Đường.
Ý hợp tâm đầu chuông chín khúc.
Khó mà cây vẽ hết nghìn cành.
Bồ Đề mới có lòng năng giác,
Thái Cực rạng soi bóng thái  đương.
Chỉ có mình ông tôi được hiểu,
Cùng vui cùng ý nhỏ hồn nhiên.

Nguyên tác phiên âm Hán Việt :
Công tằng bút trận bố đường đường,
Khắc tước ninh tu tranh Lã Đường.
Thoại đáo đầu cơ chung cửu khấu.
Đồ nan tận ý thụ thiên chương.
Bồ Đề duy hữu thanh năng giác,
Thái Cực thường ư động kiến dương.
Thị ngã tri công chân hiếu ngã,
Lạc hòa dĩ ỵ tiểu cư phương.

8. Nguyên dẫn : Ta làm cuốn Tân Thanh (Trúc Lâm Tông Chỉ Nguyên Thanh) cốt là đem ch sâu sắc huyền diệu của họ Thích tìm kiếm ra, tóm lại không ra ngoài khuôn khổ của Khổng Phu Tử ta.  Xưa những người bàn về đạo lý, thường chê đạo Phật là dị đoan, vì chỉ thấy ch khác của nó chứ chưa biết ch giống của nó. Bởi vậy khiến phái mặc áo thâm, tự lập muôn hộ riêng đối lập với đạo Nho ta bằng gươm giáo. Khổng Tử nói : ”Đạo ta xâu lại làm một.” Xâu như xâu tiền tản mác thành một chui. Nghĩ rằng ông cũng đã hiểu rõ ý tôi. Nên xin cho lời tựa trên đầu, đó chính là thứ được gọi là bài văn để ch đạo, chớ không phải loại xướng ca thù tạc, nên đâu dám không coi việc quý trọng lời nói làm lệ thường. Kính họa hai bài thơ vần trước đưa sang mong ông chỉnh giúp.

Bài 1. Phật giáo mầu nhiệm đầy nhà thăm thẳm. Không tiếng tăm, chẳng phép tắc trong suốt tự hồ băng. Đạo không có hai đường “không“ mà  “sắc. Lời nói đồng lòng bóng tối tự sáng dần. Tam Tổ vua Trần Nhân Tông, Pháp Loa, Huyền Quang  tu thiền, thiền nhập thế. Lục Cửu Uyên cùng với Chu Hy đời Tống chủ tĩnh, tĩnh sinh dương. Ý đó rất sâu nào ai biết được. Người trong hàng quân tử mới hiểu điều này.

Phật giáo cao sâu mầu nhiệm đường,
Không thanh, không pháp suốt như băng.
Đạo không hai no không mà sắc,
Tiếng nói một lòng tự sáng dần.
Tam Tổ tu thiền thiền nhập thế,
Cửu Uyên lấy tĩnh, tĩnh thành dương.
Sâu xa ý đó nào ai hiểu,
Chỉ có người quân tử biết rành.

Nguyên tác phiên âm Hán Việt :

Kỳ nhất
Phạn giáo huyền thâm cách áo đường,
Phi thanh phi pháp oánh băng đường.
Đạo vô nhị trí không như sắc,
Ngôn hữu đồng tâm ảm tự chương.
Tam Tổ đầu thiền thiền nhập thế,
Cửu Uyên chủ tĩnh tĩnh sinh đương.
Cực thâm để ý thùy tri đắc,
Phí ẩn trung nhân hội thử phương.

9. Có thế gọi là phòng tu cũng có thể gọi là phòng sách. Cỏ hoa lung linh soi bóng trên hồ nước. Ai bảo sư Đại Điên không hiểu đạo lý. Đại Điên người đời Đường tu ở Tiều Châu, khi Hàn Dũ bị biếm ra đây, hai người chơi thân với nhau. Đại Điên được Hàn Dũ khen là người thông minh biết đạo lý. Lẽ nào thầy Phật Ấn kém tài văn chương . Phật Ấn đời Tống tu ở chùa Kim Sơn kết bạn văn chương với Tô Đông Pha. Muôn nhánh sông Hằng (Gange) cùng đổ về biển. Ngàn hoa núi Thứu, núi  Linh Thứu, nơi Phật thuyết kinh Pháp Hoa đều hướng về ánh mặt trời. Diện mạo trong đó nhờ cả vào bàn tay khéo. Khoanh bằng cái quy (compa) thì thành hình tròn, kẻ bằng cái củ (êke) thì thành hình vuông. Người xưa khoanh tròn ví dụ như đào giếng thì đóng cây cọc và dùng sợi dây quay vạch thành hình tròn. Kẻ vuông thì có cây thước thợ  đo góc vuông.

Gọi là thiền viện cũng thư phòng,
Hoa liễu soi soi bóng nước trong.
Ai bảo Đại Điên không đạo lý,
Lẽ nào Phật Ấn kém văn chương.
Sông Hằng muôn nhánh trôi về biển,
Núi Thứu ngàn hoa hướng ánh dương.
Mi mắt nẳm trong tay khéo léo.
Khoanh thì tròn trặn, kẻ thì vuông,

Nguyên tác phiên âm Hán Việt :

Kỳ nhị
Khả hộ thiền viên khả thư đường,
Hoa liễu y y kính thủy đường.
Thùy vị Đại Điên phi đạo lý,
Khởi tằng Phật Ấn thiểu văn chương.
Hằng Hà vạn phái đều quy hải,
Thứu Lĩnh thiên hoa tận hướng dương.
Mi mục thử trung bằng diệu thủ,
Quy thành viên thể, củ thành phương.

10. Nguyên dẫn :  Mạnh Tử nói : “Người có đức sáng mưu khôn thường lộ ra lúc gặp nạn. Tôi cùng ông lăn lộn sóng gió, nếm đủ gian nguy, luôn luôn gặp tai họa vì danh lợi hảo, nhưng đức sáng mưu khôn, mờ mịt vẫn hoàn toàn mờ mịt. Điều đó bọn ta nên cùng lo lắng, và gắng gỏi lên. Nhẫn có thể đeo tay, nhưng phải đợi có thứ vàng ròng; gương dùng để soi, cần phải loại gương thật tốt. Đó là cái ý sở dĩ tôi gợi nên được, nhưng còn mong ở sự giúp đỡ thiết thực của ông; để được gọi là vàng ròng gương tốt, việc giúp đỡ làm nên nhẫn nên gương ấy thực nhiều. Như được ý phô bày, thật vô cùng mừng rỡ mà thỏa lòng. Kính nối vần trước để ghi lại sự đồng tâm. Bản chính văn Trúc Lâm Tông Chỉ Nguyên thanh, tôi đang chép lại cẩn thận, sớm mai kính nạp.

Thân quý ngàn vàng, từ xưa cấm ngồi đưới thềm. Nguy cơ về thế lợi như ngựa chạy rong trên đưng. Lời Phật nói chỉ có gương tốt mới soi thấy được. Lời ng nghiêng đâu dám đùa với từ chương, Quẻ Khảm ra từ hang Nguyệt, quẻ Ly sinh ra nguyệt. Nước chảy từ suối dương, lửa ở bên ngoài dương. Chỉ bạn ta mới hiểu được ta. Nơi sâu kín không hình dáng, cũng không phương hướng.

Trăng: quẻ Khảm. Kinh Dịch: Tượng của quẻ khảm làm nước, làm mặt trăng. Hậu Thiên đồ : Khảm ở phương Bắc nên tượng là nước. Tiên thiên đồ: Khảm ở chính Tây nên trăng mọc ở đó.

Quẻ Ly : Thoán từ nói Ly là phụ thuộc, mặt trời mặt trăng phụ thuộc ở trời. Theo Tiên Thiên đồ : Ly là chính đông nên nhật nguyệt phụ thuộc vào đó.

Thân quý ngàn vàng không lết đường,
Thế lợi nguy cơ ngựa chạy rong.
Phật thuyết chỉ soi gương tốt thấy,
Lời nghiêng đâu dám giễu văn chương.
Khảm từ nguyệt quẻ Ly sinh nguyệt.
Thủy phát dương sinh Hỏa ngoại dương.
Thấu hiểu ông ta, ông hiểu thấu,
Huyền huyền không thể lại không phương.

Nguyên tác phiên âm Hán Việt :

Thiên kim tự cổ giới thùy đường,
Thế lợi nguy cơ mã dật đường.
Phật thuyết chỉ duy minh tĩnh định,
Chỉ nguy khởi cảm lộng từ chương.
Khảm lai nguyệt quật Ly sinh nguyệt,
Thủy xuất dương tuyền hỏa ngoại dương.
Thức ngã ý trung tu ngã hữu,
Huyền huyền vô thể hựu vô phương.

11. Nguyên dẫn :  Nhận được thơ ông, trong thơ dẫn ra cái ý: “Hết lo lắng thì sẽ trở lại thanh tĩnh.” Ý này cũng giống với cái lẽ: “Trước gào khóc rồi sau cười.” Trong qu Đồng nhân của Kinh Dịch. Xưa nay những người biết được nghĩa chỉ có ba ông : Đào Chu Công, Lưu Hầu và Nghiệp Hầu. Nhưng các ông Lưu Hầu và Nghiệp Hầu không nhịn được cười sau lại gào khóc. Chỉ có ông Đào Chu Công thu xếp được thật gọn ghẽ, ổn thoả. Tóm lại ba ông đều đạt tới mức biết yên, biết lo, còn như việc khóc cười sao cho lẽ phải cũng đều do sự sáng suốt mà thôi. Trong thơ trước những lời ông nói với tôi khiến tôi vô cùng cảm động. Nay được câu ông khuyên việc: “ giữ gìn tấm thân, giảm bớt công việc,” lại càng cảm động. Được lời vàng ngọc, đang lựa chọn tứ thơ để kính họa lại, chợt nhớ câu: “Nhạn đà thu sắc nhập Hành Dương.”  Nhạn kéo mùa thu vào núi Hành Dương. Của người xưa, bấc giác tìm được vần ý, cứ thế mà họa lại. Để đợi lúc sum họp một nhà, sẽ cùng nhau thưởng thức, mong ông xét cho.

Trong mơ đã rõ cửa Kim Mã nhà Bạch Ngọc. Hứng thanh nhã của thuyền Phạm Lãi tràn ra  sông hồ. Tiến lui đúng theo đạo lý, vẫn còn để lại khuôn phép. Áo  lông cừu hay áo cát bằng vải, tùy thời mà thay đổi ăn mặc khác nhau. Én đắp bùn mùa xuân làm tổ mới trong vườn Cấm Uyển. Nhạn kéo mùa thu đưa vào Hành Dương. Khi thư nhàn tham khảo thấu suốt cơ trời, lẽ vật. Người quân tử đâu có chịu đổi chí hướng của mình.

Đào Chu Công:  Phạm Lãi sau khi giúp Việt Vương Câu Tiễn xong, từ quan lấy hiệu Đào Chu Công ngao du ngũ h. Lưu Hầu là Trương Lương sau khi giúp Hán Cao Tổ xong từ quan lên núi tu tiên được phong là Lưu Hầu. Lý Bí đời Đường làm quan các triều Huyền Tông, Túc Tông, Đại Tông bị dèm pha  từ quan. Đời Đức Tông được phong tước Nghiệp Hầu.

Hành Dương cảnh Bình sa lạc nhạn trong Tiêu Tương Bát Cảnh tức núi Hồi Nhạn  tỉnh Hồ Nam, hồng nhạn, ngỗng trời đến đây  lại bay về.

Hán Thư :”Lịch Kim môn thướng ngọc đường nhật hỉ,” Sẽ tới cửa vàng lên nhà ngọc ý nói lên làm quan. Ngô Thì Nhậm được vua Cảnh Thịnh lại mời về triều đình.

Kinh đường:  Sông hồ

Bài thơ tỏ ý muốn theo Phạm Lãi , không rơi vào vòng tranh chấp triều đình Tây Sơn đời Quang Toản.

Mộng rõ cửa Kim, Bạch Ngọc đường,
Chơi thuyền Phạm Lãi chốn hồ sông.
Tiến lui theo đạo còn khuôn phép.
Cừu, cát tùy thời  mặc phục trang.
Én lượn tổ xuân vườn ngự uyển,
Nhạn về thu tới núi Hành Dương.
Lẽ trời thấu suốt khi nhàn rỗi,
Quân tử không sao bỏ hướng đường.

Nguyên tác phiên ôm Hán Việt :

Mộng hiệu Kim môn bạch ngọc đường,
Lãi chu nhã hứng dật kinh đường.
Hành tàng thể đạo tồn quy củ,
Cầu cát tùy thởi dị phục chương.
Yến dựng xuân nê sào cấm ngự,
Nhạn đà thu sắc nhập Hành Dương.
Huyền cơ vật lý nhàn tham khảo,
Quân tử thao trì khởi dịch phương.

12. Nguyên dẫn :Nhận được sáu chữ ông đưa cho : “ Tâm vô quý cung vô lệ” lòng không hổ, mình không trái, quả là một bí quyết để giữ mình kính nối mãi lời hay.

Lòng thiền một mnh như gương treo trước nhà. Chẳng bàn chi chuyện bói rùa hay đánh cá ngựa. Ngày xưa thường dùng mai rùa để bói qu tốt xấu, trò chơi đánh cá ngựa là chuyện hên xui may ri. Cõi đời dằng dặc đều việc đã qua. Thời gian đằng đẵng đều việc văn chương đưa đến. Chưa thể buông chiếc thuyền câu để tìm suối tiên. Đành làm bạn với tiếng chuông sớm trên cung Thượng Dương. Vua Đường Cao Tông xây cung Thượng Dương để ngh ngơi khi tuần du. Cõi mênh mang gửi mối tình chứ không gửi dấu tích. Giữ mình đúng phương phép đó là một cách hay.

Bài thơ ý còn tạm làm quan giúp việc nước khi vua Cảnh Thịnh còn dùng đến, chưa thể ở ẩn.

Lòng thiền một mnh giữa nhà gương,
Cá ngựa, bói rùa chẳng luận bàn.
Thế sự nổi trôi qua tất cả,
Thời gian đằng đng chuyện văn chương.
Buông câu chẳng thể tìm tiên cảnh,
Làm bạn đành nghe chuông Thượng Dương.
Gửi một mối tình, không dấu tích,
Giữ mình cách tốt đúng theo khuôn.

Nguyên tác phiên âm Hán Việt :

Thiền tâm nhất phiến kính huyền đường,
Vô luận toản qui đã mã đường.
Phù thế du du giai vãn sự,
Lịch thời thế thế hữu lai chương.
Vi năng điếu đỉnh tầm tiên giáng,
Liêu bạn triêu chung khấu Thượng Dương.
Liêu khuyếch ký tình phi ký tích.
Đề cung củ phán thị lương phương.

13. ĐÙA THAY NÀNG HỒ DƯƠNG. Nàng Hồ Dương là công chúa, chị vua Hán Quang Vũ, góa chồng sớm. Vua toan gã cho quan Đại Tư Không Tống Hoàng. Xui Hoàng bỏ vợ cũ, Hoàng từ chối : “Vợ từ thuở hàn vi không thể bỏ”.

Tự biết thân phận như cánh hoa tàn cách rèm trước nhà. May sao gặp được hồ gương trước vườn thơm. Thực cầu cho duyên đẹp để hài lòng Đế Ất. Kinh Dịch qu Di Muội : “ Đế Ất gã chồng cho em gái, như mặt trăng rằm tốt. Đế Ất đây chỉ vua Hán Quang Vũ. Dám đâu đem mũ miện cũ gửi  gắm cho Vương Chương. Vương Chương học trò nghèo đời Hán, vợ nuôi ăn học, sau thi đỗ làm quan Kinh Triệu Doãn. Miện là chiếc mũ dùng cho quan Đại Phu, đây chỉ công chúa Hồ Dương, chị vua, bậc quyền quý cao trọng. Vầng trăng lại tròn như gương tỏa sáng trên rừng chuối. Tấm gương của Tống Hoàng toả như gương sáng trong nhân gian từ chối ân sng nhà vua, như mặt trời soi bóng cỏ cây, để khỏi làm điều trái với tình nghĩa  vợ chồng từ thuở hàn vi. Vầng dương đang trưa soi bóng cỏ cây. Rau muống nước tầm thường khó đền được ơn mệnh. Mong ông chỗ nông thì lội, chỗ sâu thì đi bè. Thơ Cốc Phong trong Kinh Thi “Tới chỗ sâu thì đi bè, đi thuyền tới chỗ nông thì ta lội ta bơi.”  Ý nói tùy thời mà xử thế.

Bài thơ cho thấy hai ông bị phe cánh trong triều Cảnh Thịnh chi phối, nhưng ông cố gắng giữ lòng trung trực không lệ thuộc.

Biết phận hoa tàn cách bức rèm,
May sao soi bóng chốn vườn thơm.
Mong cầu Đế Ất thành duyên đẹp,
Miện cũ Vương Chương đâu dám quên.
Rừng chuối ánh trăng tròn chiếu sáng,
Cây cỏ vầng dương trưa nắng lên.
Rau muống tầm thường ơn khó đáp,
Bè sâu, cạn lội mong ông sang.

Nguyên tác phiên âm Hán Việt:

HÍ ĐẠI HỒ DƯƠNG
Tàn hoa tự phận cách liêm đường,
Đa hạnh phương viên ngộ kính đường.
Thành ký cát do hài Đế Ất,
Cảm tương cố miên thác Vương Chương,
Tiêu lâm kính chiếu trùng viên nguyệt,
Bao quán đan hồi ký ngọ dương.
Mao thủy tầm thường nan báo lý,
Ngưỡng công thiền vịnh cánh thâm phương.

14 : Lại bn làm thay lời khuê oán cung nữ trong cung. Hết cơn bỉ cực đến hồi thái lai, nào có dễ chọn đường. Đâu dám mong sóng xuân dâng đến Tiền Đường. Tiền Đường là một đoạn sông Trường Giang, mùa xuân sóng rất cao, ý trong bài nói gặp may được vua đoái hoài đến. Thân phận sương sa liễu yếu có được vua hài lòng khi hầu ngự vua. Nhiều móc ít vàng, cung nữ sắc nước hương trời thì nhiều cho một mình vua, được vinh dự vua ngự khó viết nên văn chương. Cấu Kỷ : Kinh Dịch qu cấu hào  Cữu Ngũ : “Dĩ Kỷ bao quan hàm chương hữu vẫn tự thiên”. Dùng cây kỷ bao che cho dây dưa, lng lặng xử tốt trời sẽ giáng cho điềm lành.  Cây dưa được cây kỷ bao che, nguyên đã có chốn. Nàng đã có nơi nương tựa. Kinh Dịch qu Bác hào Ngũ : “Quán ngư đễ cung nhân sũng, vô bất lợi.” Lấy cả bầy như xâu cá cùng tiến cả làm cung nhân. Được vua yêu cũng không gì lợi. Qu Bác Ngư như cung nhân vào cung từng đoàn, nhưng có ngày có người sẽ được vua yêu. Nàng sẽ được vua yêu khi tiến cung.  Nàng tiên đẹp thử chiếc đỉnh của tiên ông, cầm chày ngọc tán phương thuốc trường sinh. Bùi Hàng đời Đường được chiếc chày ngọc bỏ chút huyền sương vào giã ở trên cầu Lam Kiều để chế thuốc trường sinh thì gặp nàng Vân Anh kết duyên thành vợ chồng rồi thành tiên bay mất. Ngô Thì Nhậm dùng điển tích này để đùa với Phan Huy Ích: Bảo Chân đạo sĩ có  tiên nương dùng chày ngọc  tán thuốc trường sinh, sẽ sớm thành tiên.

Bài thơ cho thấy ông phân vân không dễ lựa chọn theo phe phái nào trong triều Cảnh Thịnh.

Qua khổ gặp may dễ chọn đường,
Xuân tràn lòng cảm hứng Tiền Đường.
Sương sa liễu yếu khôn cung ngự,
Nhiều móc ít vàng khó khó viết chương.
Cấu Kỷ bao thời thân có chốn,
Bác Ngư có lúc gặp vầng dương.
Tiên đẹp, đỉnh tiên ông có thử,
Chày ngọc tán phương thuốc lão tiên.

Nguyên tác phiên âm Hán Việt :

Bỉ thướng thường lai  thử há đường,
Xuân trào cảm vọng đáo Tiền Đường.
Kiếp sương nhược liễu nan cung ngự,
Thừa lộ chân kim dị trác chương.
Cấu Kỷ bao thời nguyên hữu quật,
Bác Ngư xuyên hậu cánh phùng dương.
Tiên thù háo thí tiên ông đỉnh,
Ngọc chữ phương nghiên bất lão phương.

15. ĐÙA THAY NÀNG HỒ DƯƠNG BÀY TỎ NỖI LÒNG.

Bài 1. Buồn nghe tiếng chim quyên.

Nguyên dẫn : Người xưa từng bày ra chuyện kẻ hỏi người đáp giữa Vô Thị và Ô Hữu tiên sinh, trong ý vị lời bàn luận giữa họ thường để lộ ra cái phận tự nhiên mà trời kia đã dành cho họ. Bọn ta nhân duyên tình sử mà thành thơ, nêu ra được một đoạn hay cho là lý thú, mô tả được vẻ đẹp 36 cung, ghi lại chuyện gió mây sương móc thường ngày, đó chẳng qua là chuyện trong vòng giáo hóa cả. Còn người xinh mắt đẹp kia há chẳng phải là để giúp ta hứng khởi lên. Vì vậy bèn thay nàng Hồ Dương làm 5 bài cảm hoài họa theo vần trước, trình ông phủ chính cho.

Vô Thị và Ô Hữu nhân vật trong bài Thượng Lâm Phú của Tư Mã Tương Như. Ngô Thì Nhậm muốn dùng chuyện nàng Hồ Dương để nói thay tâm sự của mình.

Chẳng phải là căn nhà chung sống đùm bọc nhau thuở xưa nữa, sách Trang Tử gọi là Hú Xứ. Ngô Thì Nhiệm nhắc lại ngày xưa hai  anh em bạn r cùng học với nhau với cụ Ngô Thì Sĩ. Thế sự đã đổi thay theo thắng bại của sa trường. Cuộc hành quân ra Bắc của vua Quang Trung đã đổi thay thế sự. Hồn  hờn oán vang vọng đứt ruột suốt ba canh nguyệt. Máu hờn khóc vua Thục Đế vẽ thành cảnh đêm thất tịch, đêm  mùng 7 tháng 7  âm lịch tương truyền Ngưu Lang, Chức Nữ gặp nhau. Chuông lớn nước xưa ngân theo giọt đồng hồ nước sớm. Thời thế đã đổi thay, tiếng chuông lớn nước xưa cũng phải  đánh theo giờ giấc mới. Cây cao thế gia ủ rũ dưới bóng chiều tà. Nước cũ Vua Lê, chúa Trịnh giờ cũng như vua Thục Đế thác thành chim đỗ quyên khóc nhớ nước, giọng khan  máu trong đêm Ngưu Lang Chức Nữ gặp nhau. Những gia đình thế gia vọng tộc thời Lê Trịnh cũng như cây cao ủ rũ vì thời thế đã hết.  Nơi vườn Tấm không ngăn nỗi giọt lệ song the. Tấm Viên là khu tư viên của công chúa Tấn Thủy đời Hán bị Đậu Hiên cướp đoạt. Sách Hậu Hán Thư, Đậu Hiên truyện. Muốn chạy lên cung trăng mây cao nhưng chưa biết cách nào. Sách  Luân Hành Vương Sung đời Hán : Vợ Hậu Nghệ là  Thường Nga lấy cắp thuốc chồng rồi trốn lên cung trăng. Sống trong thời mới dù có khóc than cũng như chim đỗ quyên, chỉ có cách trốn lên cung trăng nhưng là chuyện vin vông không biết bằng cách nào.

Bài thơ cho thấy ông lui về ở ẩn nhưng cũng không thể yên, chỉ có trốn lên cung trăng mới có thể yên được,

Chẳng thuở đơn sơ chung nhà, trường,
Đổi thay thế sự ở sa trường.
Oán hờn đứt ruột ba canh nguyệt,
Máu khóc vẽ  đêm  mưa ngâu tuôn.
Cố quốc chuông ngân hồ nước sớm,
Thế gia cây đẹp bóng tà dương.
Tấm Viên khôn nỗi đôi dòng lệ.
Lên nguyệt mây cao biết có đường.

Nguyên tác phiên âm Hán Việt :

HÍ ĐẠI HỒ DƯƠNG CẢM HOÀI
Kỳ nhất: Cảm quyên thanh
Bất thị đơn sơ hú xứ đường,
Suy di sự thế khán sa trường.
Oán hờn vọng đoạn tam canh nguyệt,
Đề huyết trang thành thất tịch chương.
Cố quốc cảnh chung tùy hiểu lậu,
Thế gia kiều mộc thảng tà dương.
Tấm viên bất cấm sq song lệ,
Bôn nguyệt vân cao vị tức phương.

16. Bài 2   BUỒN NGHE TIẾNG VE

Ai đem sầu oán cuốn quanh nhà cao,  tiếng tiếng trên cây rập rạp như sóng vỗ vào bờ. Đêm khuya tựa tiếng hờn khóc trên cung trăng. Sáng sớm buồn như tiếng ai bẻ cành liễu tiễn người đi xa.  Chén trường đình nơi nao tràn trề vườn Kim Cốc. Kim Cốc là nơi Thạch Sùng đời Tấn thường tổ chức yến tiệc. Tiếng sáo ngắn ai đó réo rắc trong ánh tà dương. Trong cảnh vắng vẻ có ai thương người đơn côi này chăng  nhỉ ? Xin truyền cho cách tu tiên sánh đôi của vợ chồng Lã Động Tân. Lã  người đời Đường khi loạn Hoàng Sào, dời nhà lên núi Chung Nam tu tiên hai vợ chồng đều đắc đạo.

Mượn tiếng ve Ngô Thì Nhậm muốn nói đến những biến động trong triều Cảnh Thịnh, ông là người cô đơn thổi tiếng sáo trong chiều tà.

Ai đem sầu oán quyện  cao đường,
Như sóng trên cây tiếng vọng vang.
Tựa khóc đêm tàn Thiềm Điện khúc,
Bẻ cành buổi sớm Liễu Đài chương.
Trường đình chén tiễn sầu Kim Cốc,
Sáo thổi ai người  bóng tịch dương.
Cảnh vắng có  thương người l bóng,
Động Tân chồng vợ đạo tiên truyền.

Nguyên tác phiên âm Hán Việt :

Kỳ nhị : CẢM THIỀN THANH
Tủy tương oán tự nhiễu cao đường,
Thân thụ thanh thanh lãng cỗ đường.
Lương dạ tự đề Thiềm Điện phách,
Thanh thần như chiết Liễu Đài chương.
Trường đình thâm xứ phù Kim Cốc,
Đoãn địch hà nhân xuống tịch dương,
Tịch mịch tằng lân cô lãnh phủ,
Động Tân lưỡng khẩu hạnh truyền phương,

17. Bài 3 . BUỒN NGHE TIẾNG ĐÀN:  Không phải người mặc áo màu gảy đàn trong nhà phượng. Thái y người mặc áo màu, ca kỹ đàn hát. Cách rèm tiếng đàn dứt, âm thanh tan ra ngoài ao vườn. Đêm lạnh lẽo gợi nỗi buồn bên gối cô đơn. Ban đầu nỉ non tấu các khúc nhạc danh tiếng. Mái tóc tóc xanh người thôn dã nghe khúc Bạch Tuyết, theo Tống Ngọc, Bạch Tuyết là khúc hát hay của Sư Khoáng khi hát lên cả nước chỉ còn mươi người hiểu thưởng thức được. Râu đóm bạc người quân tử chầu ở cung Thanh Dương. Cung Thanh Dương là cung xây phía Đông nơi vua ở dành cho các quan Đông Các học sĩ người cố vấn nhà vua. Nhà ai mới sáng tác ra khúc Phượng Cầu Kỳ Hoàng. Khúc Tư Mã Tương như đời Hán tỏ tình cùng Trác Văn Quân. Tan tác cả tâm tình mỗi người một ng.

Tâm sự ông như nàng Trác Văn Quân nghe tiếng đàn Tương Như ai mới sáng tác, ch làm tan tác tâm tư mỗi người một ngã.

Chẳng phải ca nhi đàn phượng đường,
Cách rèm tiếng dứt vọng hồ vương,
Thê lương đêm bóng sầu gối l,
Ai oán khởi đầu khúc đại chương.
Xanh tóc dân quê lời Bạch Tuyết.
Bạc râu quân tử chốn Thanh Dương.
Nhà ai mới viết Cầu Hoàng khúc,
Tan tác tâm tư người mỗi phương.

Nguyên tác phiên âm Hán Việt :

Kỳ tam   CẢM CẦM THANH
Bất thị thái y cổ phượng đường,
Cách liêm đoạn khúc hưởng phương đường,
Thê lương thử dạ khêu cô chẩm,
Ô yết đương sơ tấu đại chương.
Lục mấn dã nhân sơ Bạch Tuyết,
Ban nhiên quân tử thị Thanh Dương,
Thùy gia tân chế Cầu Hoàng khúc,
Náo loạn tâm linh các nhất phương.

18. Bài 4. CẢM LÒNG KHI NGHE TIẾNG CHUÔNG.
Nửa đêm kêu vang tiếng chuông tới phòng trai tịnh. Khiến lòng thơm như tới toà nhà bằng bạch ngọc.  Hương lòng xua tan giấc mơ hồ điệp.  Hồ điệp: trong thiên Tề Vật Luận Trang Tử năm mơ hóa bướm. Tựa như thoi gấm ném đứt khúc Phượng Cầu Hoàng. Nếu Trác Văn Quân, gái góa ném đứt thoi gấm, không thèm nghe lời hát tỏ tình của Tư Mã Tương Như thì không chuyện gì xãy ra. Lần chuổi hạt châu bồ đề tâm niệm Phật cho kiếp ba sinh. Từ hang hư không truyền lại một khí dương. Không cốc là hư không, Kinh Bát Nhã : ‘Sắc tức thị không, không tức thị sắc “. Chuông vang nửa đêm giờ Tý, dương sinh từ giờ tý đến giờ tỵ, âm sinh từ giờ ngọ đến giờ hợi. Xúc động duyên thiền đi tìm chứng quả. Vật quý như cỏ  trăn, cỏ linh ở tận phương Tây. Thơ Giản hề, Kinh Thi” “ Sơn hữu trăn, thấp hữu linh. Vân thùy chi tự. Tây phương mỹ nhân.” Trên núi có cây trăn, dưới nước có cỏ linh. Rằng ta nhớ ai ? người đẹp phương Tây. Thơ cổ Trung Quốc người đẹp chỉ bậc thánh nhân. Trong bài thơ chỉ Đức Phật ở Tây Trúc.

Nửa đêm chuông vọng tới trai phòng,
Lòng quyện thơm nơi  bạch ngọc  đường.
Hương tỏa xua tan Hồ Điệp mộng,
Gấm thoi đứt khúc Phượng Hoàng chương.
Nguyện cầu lần chuổi ba sinh kiếp.
Hang trống thổi truyền một khi dương,
Xúc động duyên thiền tìm chứng quả,
Trăn linh vật quý tại Tây Phương.

Nguyên tác phiên âm Hán Việt :

Kỳ tứ CẢM CHUNG THANH
Nguyên  âm dạ bán đáo trai đường,
Lưu trú phương tâm bạch ngọc đường,
Hương kính xao tàn Hồ Điệp mộng,
Cẩm cơ tịch đoạn Phượng Hoàng chương.
Niệm châu ấm sổ tam sinh kiếp,
Không cốc sơ truyền nhất hoạch dương.
Xúc động duyên thiền tầm chứng quả,
Trăn linh giai phẩm tại Tây phương.

19. Bài 5.  CẢM TƯỞNG KHI NGHE TIẾNG NƯỚC MÙA THU

Một màu biếc trong đọng lại trong nhà bích ngọc. Nguồn tiên uốn khúc vỗ vào bờ bạc. Giòng nước không chảy làm sao đề thơ trên lá đỏ. Tích thư sinh Vu Hựu và cung nữ Hàn Thúy Tần đề thơ trên lá đỏ theo giòng nước chảy vào cung rồi gặp nhau kết duyên tình..  Như mách còn lười mở bức màn gấm. Ý thơ Âu Dương Tu tả người thiếu phụ mong chồng lười mở bức trướng gấm. Khó như ông già Phùng Đạo viết bài Trường Lạc Từ, làm quan Tể Tướng sáu triều đại, mười đời vua, không thể vui với khe động như ông già đánh cá Vũ Lăng lạc đào nguyên. Buồn nghe cô gái đương xuân hát trong cung. Vua Đường Minh Hoàng say mê Dương Quý Phi, quên cả Mai Phi, nàng vẽ đẹp, thơ hay sáng tác khúc hát ai oán trong cung. Ai đòi sông Ngân xuống cõi trần gian. Tích Ngưu Lang Chức Nữ gặp nhau mồng 7 tháng 7. Muốn bắc cầu ngang ngại hỏi phương hướng.

Mầu biếc ngưng trong bích ngọc đường,
Nguồn tiên uốn khúc bạc giòng vương.
Không trôi lá đỏ thơ sao gửi ?
Chẳng vén màn nhung gấm nhớ thương.
Khe động khó vui Trường Lạc lão,
Cung phòng sầu khúc oán cung nhân.
Sông Ngân sao chảy nơi trần thế,
Muốn bắt cầu ngang ngại hỏi đường.

Nguyên tác phiên âm Hán Việt :

Kỳ ngũ  : CẢM THU THỦY THANH

Nhất bích trừng ngưng ngọc bích đường,
Tiên nguyên ủy khúc giáp ngân đường.
Bất lưu vô nại đề hồng điệp,
Như tố hoàn dung tiền cẩm chương,
Động gián nan nơi Trường Lạc lão,
Cung ca muộn thích kiểu kiều dương.
Thùy di Ngân Hán lai nhân thế,
Dục giá hoành kiều ngại vấn phương.

20 .ĐÙA THAY NÀNG HỒ DƯƠNG LÀM CÁC BÀI THƠ NGŨ CẦU.

Nguyên dẫn :Đầy rẫy trong trời đất là hai thứ đạo và khí. Cái có thể bởn được là khí, cái không thể bỡn được là đạo. Trăng , hoa, gương, dệt, dây đàn là những thứ có thể bỡn được. Trăng vì sao mà tỏ, hoa vì sao mà thơm, gương vì sao mà sáng, dệt vì sao mà thành tiếng dây đàn vì sao mà nên âm, đó là những đạo lý không thể bỡn được. Ví như bút mực là những thứ kẻ sĩ có thễ bỡn được. Xe cộ áo mũ người sang có thể bỡn được .  Còn cái tài học bao quát cổ kim của kẽ sĩ, vái chí hướng ôm ắp kinh luân của  người sang thì không aibỡn được. Lại như trăng, hoa, gương, dệt,  dây đàn có thể là những thứ nàng Hồ Dương có thể bỡn được, nhưng công việc có ai xui nên trăng tỏ, hương thơm, gương sáng, dệt thành tiếng, đàn gảy thành âm thì rõ ràng nàng Hồ Dương không sao bỡn cợt được. Kinh Thi có câu : “ Xem vẻ con chim kia dường tìm tiếng của bạn nó.” Loài vật  tìm nhau còn tìm tiếng của nhau, huống chi là con người lại đến không biết cái thứ mà mình tìm kiếm sao. Nếu như nàng Hồ Dương mà biết những thứ mình cần tìm là trăng, hoa, gương ,dệt, dây đàn là khí còn đây ánh trăng tỏ, mùi hoq thơm, vẻ gương sáng, tiếng thoi dệt, âm dây đàn là đạo.

Kinh Thi còn có câu : “ Tìm chẳng được, thức ngủ đều mong ước, đó có thể là cách tìm kiếm của ngưởi đi tìm đạo.”. Vậy liền thay nàng Hồ Dương viết thơ Ngũ Cầu kính gửi sang ông. Còn những điều mà người ta nói rằng : Cái đó có thể tách ra được thì không phải là đạo, điều đó sai chăng ? Ý của bậc quân tử hiểu rõ về đạo định giải thich sao đây ?

Bài 1 TÌM (ÁNH TRĂNG) SÁNG

Bỡn trăng bồi hồi trong phòng trăng tới. Tình trăng lai láng bao trùm cả phòng không. Bao phen tìm bóng người trên mặt đất. Bắc thang trời nơi nao mà tìm vầng thỏ. Trong mơ thấy chiếc khuyên vàng nổi trên hồ Thái Dịch, hồ nơi cung vua. Ngang má rơi giọt lệ xuống hồ Chiêu Dương. Hồ Chiêu Dương ở Sơn Đông Trung Quốc, tích nàng Chiêu Quân cống Hồ khóc từ biệt nhà vua. Mong người cuốn hn bức màn mây. Soi tới thiên thai nơi có thuốc tiên. Lưu Thần, Nguyễn Triệu ngày mùng 5 tháng 5 lên núi Thiên Thai có hai nàng tiên đón mời rồi kết thành vợ chồng sau thành tiên bay mất.

Trăng sáng bồi hồi chốn nguyệt đường,
Tình trăng lai láng chiếu phòng không.
Bao phen trên đất tìm nhân ảnh,
Sao bắc thang trời hỏi thố chương.
Vào mộng xuyến vàng cung Thái Dịch,
Lệ rơi má thắm hồ Chiêu Dương.
Mong người chẳng vén màn mây được,
Sao tới thiên thai kiếm thuốc tiên.

Nguyên tác phiên âm Hán Việt :

HÍ ĐẠI HỒ DƯƠNG NGŨ CẦUCHƯƠNG
Kỳ nhất   CẦM MINH

Lộng nguyệt bồi hồi tẩm nguyệt đường,
Nguyệt tình đạm đãng trạo không đường.
Kỷ hồi tại địa tầm nhân ảnh.
Hà xứ thê thiên mịch thố chương,
Nhập mộng kim  điền phù Thái Dịch,
Hoành lương châu lệ lạc Chiêu Dương,
Nguyện quân bất khứ trùng vân mạc,
Chiêu đáo thiên thi sản dược phương,

21. Bài 2 TÌM (HOA) THƠM

Bỡn hoa trằn trọc nghỉ ở lầu hoa. V hoa mơ màng nằm trên vách đá. Vỗ gối trong mơ lan ở trong tay. Lần túi lấy bút viết câu thơ hay ca tụng bóng quế đẹp. Đem hồ tiêu phất vào phòng cho ấm, ngày xưa cung thất được  sơn phất một lớp tiêu cho ấm, nên gọi là tiêu phòng. Chỉ có hoa quỳ vẫn hướng theo ánh dương. Mong chàng như cây ngọc hòa hợp cùng thiếp như cây liền cành. Bạch Cư Dị trong bài Trường Hận ca, lời Dương Quý Phi nói với vua Đường Minh Hoàng :  “Tại thiên vi dực điểu, tại địa nguyện vi liên lý chi.” Trên trời nguyện như chim liền cánh, dưới đất nguyện như cây liền cành. Chẳng cần phẩm bình hương thiệt kê là phương thuốc hay. Hương thiệt kê là đinh hương, ngày nay dùng nấu phở, ngày xưa các quan vào chầu vua thường ngậm đinh hương cho thơm miệng. Tại Ấn Độ, sau khi ăn xong người ta thường ngậm đinh hương.

Say hoa thao thức chốn lầu hoa,
Hoa dáng mơ màng trên vách nhà.
Gối mộng kề lan tay vói hái,
Túi thơ bóng quế dáng kiêu sa.
Cung phòng ấm cúng, hồ tiêu phất,
Ánh  sáng dương theo,   quỳ nở hoa.
Cây ngọc liền cành chàng với thiếp,
Đinh hương phương thuốc chẳng bàn qua.

Nguyên tác phiên âm Hán Việt :

 Kỳ nhị: CẦU HƯƠNG
Lộng hoa triển chuyển khệ hoa đường,
Hoa thái đê mê yển thạch đường,
Phác chẩm mộng trung lan tại thủ,
Thám nang chương lý quế trình chương.
Mạn tương tiêu thực đồ hư thất,
Không hữu quỳ tâm hướng húc dương.
Liên lý nguyên quân tài ngọc thụ,
Bất tu kê thiệt phẩm kỳ phương.

22.  Bài 3. TÌM GƯƠNG SÁNG

Bỡn gương đứng bồi hồi trước đài gương. Những vết nhăn như chữ triện trên gương lạnh.  Ánh sáng sao Mai, thẩn thờ soi trên gối uyên ương.  Ánh sao Hôm hững hờ mong manh quanh chăn phỉ thúy, chăn màu xanh chim bói cá. Thẹn thùng son phấn không buồn kẻ đôi lông mày chữ bát. Ngượng ngùng trên sân vắng ánh sáng ban mai lạc vào. Mong chàng như đài gương phẳng lặng mây nước ngược chiếu khắp nơi. Chớ bảo rằng gương trong chẳng tìm thấy bóng.

Lần lửa đùa gương trước kính đường,
Nếp nhăn hằn vết lạnh hạnh màu sương.
Uyên ương gối lẻ, Mai đơn chiếc,
Phỉ thúy chăn đơn, Hôm nhớ thương.
Son phấn thẹn mi cong nét v,
Ngại ngùng sân vắng nắng mai vương.
Mong chàng gương phẳng  trong soi bóng,
Chớ bảo gương trong chẳng bóng truyền.

Nguyên tác phiên âm Hán Việt :

Kỳ tam CẦU QUANG
Lộng kính trì hồi hướng kính đường,
Tô ngân sinh triện trệ hàn đường.
Khải Minh trử chiếu uyên ương chẩm,
Thái Bạch không hàm phỉ thúy chương.
Trang phấn nữu nê khai bát tự,
U đình tàm quý dẫn triêu dương.
Nguyện quân chiếu tận yên đài thủy,
Mạc vị hà minh bất khả phương.

23.  Bài 4. TÌM TIẾNG (THOI ĐƯA) Vui đùa với nghề dệt ở mãi nơi nhà dệt.  Thoi ô ném hoài như sóng vỗ vào ghềnh đá. Tiếng tơ kêu như lòng thiếp có thấu tới tai chàng. Tiếng trục khua gian nan dệt thành y trang người phụ nữ. Lòng thiếp nhớ chàng nên dệt y trang thật vụng về,  khó khăn. Buồn nghe tiếng đập vải thôi thúc từ cửa sổ phía Bắc. Buồn vang tiếng dế kêu than từ phía trời Đông. Mong khung cửa nhà chàng treo các xâu chỉ hồng. Để may áo cưới tay áo rộng đón cô dâu khi mùa sang. Bài thơ thật là một tuyệt bút.

Dần dà vui  dệt trong nhà dệt,
Thoi ném, sóng xô ghềnh đá vang.
Có thấu tai chàng tơ vọng tiếng,
Xót xa lòng thiếp áo khôn đan,
Lòng buồn cửa Bắc chày thoi vải,
Sầu thảm trời Đông dế vọng vang.
Mong cửa nhà chàng treo chỉ thắm,
Để  may áo cưới rộng thu sang.

Nguyên tác phiên âm Hán Việt :

Kỳ tứ  CẦU THANH

Lộng chức xâm tầm ẩn chức đường,
Ô thoa lãng trích thạch ky đường.
Minh ti vị đáo tài lang nhĩ.
Khấu trục nan ly ấu phục chương.
Muộn thính đão y thôi bắc dũ,
Sầu văn xúc chúc dẫn đông dương.
Nguyên quân gia trữ thiêm hồng tuyến,
Trùng chế thu san đại tụ phương.

24. Bài 5 TÌM TIẾNG (ĐÀN)

Tới nhà đàn tay uyển chuyển đùa với dây tơ. Nâng đàn Tiêu Vĩ mà sợ lá mùa thu rơi rụng đầy ao. Đàn Tiêu Vĩ  là đàn do Thái Ung thời Tam Quốc chế ra, đây chỉ cây đàn nói chung. Ngón tay nhỏ nhắn lướt thành khúc thân thuộc ấy. Mối tình u uất dạo nên chương nồng nàn. Đáng thương cho dây tơ vì thương cảm như nức nở, quá rít khó thành tiếng. Cũng mừng khi đổi cung chưa phải dứt dưới ánh tà dương. Mong chàng nối lại dây đàn Lục Ý để cùng sống bên nhau đến bạc đầu. Đàn lục Ý là đàn của Tư Mã Tương Như làm xiêu lòng Trác Văn Quân. Khỏi khiến nỗi lòng người lữ thứ quên lúc thần tiên.

Tay đàn uyển chuyển chốn huyền đường,
Tiêu Vĩ thu rung ao lá vàng.
Ngón nhỏ cung đàn thân thuộc ấy,
U tình vang tiếng đượm nồng nàn,
Thương thay tơ rít khôn thành tiếng,
Mừng nỗi sang cung chiều nắng tàn.
Đầu bạc cùng chàng đàn Lục Ý.
Xa nhà vui thú khúc thần tiên.

Nguyên tác phiên âm Hán Việt :

Kỳ ngũ: CẦU  ÂM
Lộng huyền uyển chuyển đáo huyền đường,
Tiêu vĩ kinh thu diệp tích đường.
Tiêm chỉ án thành tư thích phả,
U Tình khêu động bỉ nồng chương.
Khả lân huyền sáp nan thành hưởng,
Do hỉ cung tường vị đoạn dương.
Giai lão nguyện quân đề Lục Ý,
Miên giao lữ vị trở tiên phương.

(Còn tiếp một kỳ)

Không có nhận xét nào :

Đăng nhận xét

 

Tưởng Niệm
NHƯ PHONG LÊ VĂN TIẾN

Tưởng Niệm<br>NHƯ PHONG LÊ VĂN TIẾN
Và cũng để thấy một Như Phong mang rất nhiều căn cước: một nhà báo, một nhà văn, một nhà hoạt động cách mạng, một mưu sĩ mang dấp dáng “một phù thủy chính trị,” dù với căn cước nào thì vẫn có một mẫu số chung là lòng yêu nước bền bỉ của Như Phong, từ tuổi thanh xuân cho tới cuối đời. Anh là chất men và cũng là niềm cảm hứng cho nhiều thế hệ.

Góp ý

Giới thiệu


Đây là một cuốn sách nghiên cứu nghiêm túc, nhưng cũng là một truyện kể đầy nghệ thuật; thể loại viết này tôi cho là rất mới, giúp bạn đọc nhìn rõ “chân dung” của một số nhân vật, với tô đậm nét quyến rũ của những tư liệu quý hiếm mà Ngô Thế Vinh có được. -- Phạm Phú Minh

HỘI THẢO "TỰ LỰC VĂN ÐOÀN"

HỘI THẢO "TỰ LỰC VĂN ÐOÀN"
Nguồn gốcTự Lực Văn Đoàn là một tổ chức hoạt động để đổi mới văn học Việt Nam từ năm 1932 đến 1945...

Đây là một cuốn sách về mỹ thuật hiếm có của người Việt Nam, trong đó kiến thức, trí tuệ, tài liệu, kỹ thuật, mỹ thuật đều nảy nở đồng bộ, nâng quyển sách thành một tác phẩm có giá trị về mọi mặt.

GIỚI THIỆU

GIỚI THIỆU
Gửi Người yêu và Tin - ... Từ Huy đã viết cuốn tiểu thuyết Gửi Người Yêu Và Tin với một ngòi bút tỉnh táo và sắc bén của một nhà phân tích tâm lý và một nhà phê phán xã hội và, dưới ngòi bút ấy, nhân vật chính trong tác phẩm — một nhân vật hư cấu nhưng đích thực là điển hình của loại người đang làm mục ruỗng xã hội và đạo đức ở Việt Nam hiện nay — tự phơi bày bản chất qua nhiều chặng biến đổi khác nhau từ trang sách đầu tiên cho đến trang sách cuối cùng... (Hoàng Ngọc-Tuấn)