Tìm kiếm Blog này

Lê Hữu: Dấu huyền hay dấu nặng?

Chủ Nhật, 7 tháng 1, 2018

Ảnh: Dave Bradley/Getty Images 
“‘Có học phải có hạnh’ và ‘Có học phải có hành’, câu nào đúng thưa thầy?”
Một thầy giáo trẻ hỏi tôi câu ấy trong giờ ra chơi của học sinh. Tôi hỏi lại:
“Ở đâu ra câu ‘Có học phải có hành’?”
“Các tài liệu giáo khoa ở trong nước. Và ở đây nữa, đôi lúc cũng thấy ghi như vậy.”
Thay vì trả lời câu hỏi, tôi mời thầy giáo trẻ ấy một tách café và kể mẩu chuyện nhỏ: Một phụ huynh nói với tôi rằng, “Muốn biết học sinh học được những gì ở một trường Việt ngữ, hãy đến thăm trường ấy trong giờ ra chơi của các em.” Ông phụ huynh ấy đã đến thăm trường này, và chỉ sau ít phút đứng quan sát các em trong giờ chơi, ông quyết định ghi tên cho con mình theo học tại trường. Ông đã “thấy” gì? Ông thấy các em nhỏ khi gặp thầy, cô giáo và các cô chú phụ huynh đều cúi đầu chào “Con chào Thầy”, “Con chào Cô”, “Con chào Chú”… Ông thấy lại hình ảnh cậu học trò nhỏ nhiều năm về trước, khoanh tay cúi đầu chào thầy cô giáo và những người lớn tuổi. Cậu học trò nhỏ ấy chính là ông, và nay ông muốn thấy con mình cũng ngoan ngoãn và lễ phép như thế.

Ngoan ngoãn và lễ phép, đó là chữ “lễ” ở trong câu “Tiên học lễ, hậu học văn”, và là chữ “hạnh” ở trong câu “Có học phải có hạnh”. 
“Thì ra là vậy,” thầy giáo trẻ nói. “Thầy không nói thì em đâu biết.”
“Nhiều người cũng không biết như em,” tôi nói, “vì có ai dạy cho đâu mà biết. Bao nhiêu sách vở, tài liệu về văn hóa, giáo dục ở miền Nam trước năm 75 đã bị đốt sạch cả.”
Từ sau năm 1975, người ta đã lập lờ một cách cố ý, đánh tráo chữ “hạnh” bằng chữ “hành” trong câu châm ngôn trên. Đánh tráo chữ “hạnh” ấy là đánh tráo những giá trị về luân lý, đạo đức của một nền văn hóa truyền thống. Đánh tráo cái “dấu nặng” ấy là muốn tháo gỡ những khẩu hiệu vẫn được treo dán trong các lớp học ở miền Nam Việt Nam ngày trước như “Tiên học lễ, hậu học văn”, “Cái nết đánh chết cái đẹp”, “Không thầy đố mầy làm nên”, “Đói cho sạch, rách cho thơm”, “Có học phải có hạnh”… Bôi xóa cái “dấu nặng” ấy là bôi xóa hình ảnh con người ăn ở có nhân có nghĩa, có thủy có chung, có trước có sau, có trên có dưới, để thay bằng “con người mới” (1) và nếp sống mới, chả cần phải phép tắc, lễ nghĩa, nết na lỉnh cà lỉnh kỉnh. Cũng chả cần phải “Công, dung, ngôn, hạnh” hay là “Trai thời trung hiếu làm đầu / Gái thời tiết hạnh là câu sửa mình” (“Lục Vân Tiên”, truyện thơ Nguyễn Đình Chiểu) lẩm cà lẩm cẩm.
Nhiều người dễ tính có thể nói “‘Có học phải có hành’ thì cũng đúng thôi”. Vâng, cũng đúng thôi, thế nhưng “Có học phải có hạnh” là câu châm ngôn nằm lòng được ghi rõ trong bộ sách giáo khoa mẫu mực từ trước năm 1945, (2) được giảng dạy cho nhiều thế hệ học trò, và thường thì người ta chẳng việc gì phải đi sửa một câu tục ngữ hay châm ngôn nếu câu ấy chẳng có gì sai, nhất là việc sửa đổi không làm cho câu ấy đúng hơn, hay hơn. Hai câu ấy có hai nghĩa khác nhau, và câu được sửa lại, “Có học phải có hành”, chắc chắn không mang ý nghĩa mà ông cha ta và những thầy cô giáo của những thế hệ trước thiết tha muốn truyền đạt cho thế hệ sau.
Tương tự, không việc gì phải đổi “Công cha nghĩa mẹ” thành “Ơn cha nghĩa mẹ”, hoặc “Công cha như núi Thái Sơn…” thành “Ơn cha như núi Thái Sơn…” trong câu ca dao mà ai cũng thuộc nằm lòng từng chữ. Tại sao không chịu gọi là “Công” cho đàng hoàng, tử tế? “Công” ấy là “công đức sinh thành”, là “công ơn dưỡng dục” mà phận làm con phải báo đáp “cho tròn chữ hiếu mới là đạo con” (chứ không phải chỉ “Cám ơn” suông một tiếng là… xong). 
Không thể tùy tiện sửa đổi, thêm bớt, chế biến ra “hàng nhái”, (1) hàng giả, hoặc giải thích khác đi ý nghĩa của các câu tục ngữ, ca dao đã trở thành khuôn mẫu và “chuẩn mực đạo đức” (1) từ ngàn xưa của ông cha ta.
Vì sao những người làm công tác giáo dục ở trong nước lại muốn đổi chữ “hạnh” ra chữ “hành”? Chắc chắn không phải là đổi cho… vui. Có phải vì cho rằng chữ ấy không cần thiết lắm, hoặc đã… lỗi thời nên người ta “nhất trí” (1) thay chữ “hành” vào câu châm ngôn ấy, và cho chữ “hạnh” đi chỗ khác chơi?  Cho chữ “Hạnh” đi chỗ khác chơi có nghĩa là cho những bài học “thảo kính cha mẹ”, “kính thầy yêu bạn”, “kính trên nhường dưới”, “gọi dạ bảo vâng”, “đi thưa về trình”, “lễ phép với người già”, “giúp đỡ người tàn tật”… đi chỗ khác chơi. Thành thử, nếu học trò gặp thầy cô, gặp các bác, các cô, các chú… mà cứ trơ mắt ếch ra thì chắc chắn không phải là lỗi của các em, vì có được “học” đâu mà… “hành”.
Giá dụ có học sinh nào nêu thắc mắc, “Bố con nói ‘Có học phải có hạnh’”, cán bộ giáo dục sẽ nhanh chóng “lên lớp” (1) để đả thông tư tưởng: “Sai. ‘Có hành’, không phải ‘có hạnh’. Viết ‘hạnh’ là… sai chính tả. Không có ‘hạnh họe’ gì cả.”
Không ngạc nhiên chút nào khi mà ở trong nước, nền luân lý, đạo đức truyền thống của dân tộc đang ngày càng “xuống cấp”. (1) Không ngạc nhiên chút nào khi mà trên các trang báo, trang mạng hàng ngày nhan nhản, tràn lan những bài báo, những hình ảnh, những video clip “minh họa” các thành tích nổi bật về “hành xử”, “hành sự” (1) của học sinh, những thành tích “siêu đẳng” khiến các bậc phụ huynh phải… lạnh người.
Không phải chỉ là chuyện cái “dấu huyền” hay “dấu nặng”, cái khác nhau giữa dấu huyền và dấu nặng ấy là cái khác nhau giữa hai nền giáo dục trước và sau năm 1975 ở trong nước.  
“Cái nền văn hóa giáo dục không-có-chữ-hạnh ấy rồi sẽ đi đâu, về đâu?” Dường như không mấy ai thắc mắc về chuyện ấy. Dường như không ai cảm thấy mình có trách nhiệm phải trả lời câu hỏi ấy. Người ta mải đi tìm câu trả lời cho những câu hỏi thiết thực hơn, chẳng hạn “Làm cách nào để kiếm tiền dễ dàng?” Thử bước vào một tiệm sách lớn ở trong nước, những đầu sách bán chạy nhất hầu hết là loại sách thực dụng. Những sách “Học làm người” của miền Nam ngày trước được thay bằng sách “Học làm giàu”, với những cái tựa hấp dẫn như: “Bí quyết tay trắng thành triệu phú”, “Bí quyết gây dựng cơ nghiệp bạc tỷ”, “Bí quyết trở thành doanh nhân giỏi”, “Bí mật tư duy triệu phú”, “Kế hoạch làm giàu 365 ngày”, “34 kế sách kinh doanh làm giàu”, “Kiếm tiền siêu tốc”, “Phụ nữ nghĩ giàu và làm giàu”, “Dạy con làm giàu”…, kể ra không hết. Cả nước đua nhau kiếm tiền, đua nhau làm giàu. Khi đã mải mê làm giàu, người ta không còn màng đến chuyện gì khác nữa. Chuyện nếp sống văn minh văn hóa “nâng cấp” (1) hay “xuống cấp” (1) chả có ăn nhậu gì tới họ. Làm như đất nước này là đất nước của ai vậy, chứ không phải “Cái nhà là nhà của ta / công khó ông cha lập ra…
Trở lại chuyện “học” và “hành”, có hai câu hỏi được đặt ra. Thứ nhất, các em học sinh đã “học” được những gì ở trường, lớp để rồi được khuyến khích hãy mang ra mà… “hành”? Thứ hai, ngoài việc đánh tráo cái “dấu nặng”, liệu người ta còn đánh tráo những gì khác nữa trong các tài liệu giảng dạy cho học sinh?
Chỉ xin quý thầy cô ở trong nước (và cả ở ngoài nước) một điều: trong kho tàng ca dao, tục ngữ, thành ngữ, châm ngôn… của người Việt mình không thiếu những câu về “hành”, chẳng hạn “Học đi đôi với hành”, “Tri hành hợp nhất”, “Lý thuyết phải đi đôi với thực hành”…, thầy cô cứ việc mang ra mà giảng dạy cho các em học sinh. Riêng câu châm ngôn “Có học phải có hạnh” thể hiện nét đẹp và bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc mình mà người Việt luôn tự hào, xin vui lòng cứ để yên đấy, không việc gì phải thay đổi “… có hạnh” thành ra “có hành”.
Thật may một điều, ở quanh đây chúng ta vẫn còn có những trường dạy tiếng Việt và văn hóa Việt cho trẻ em người Mỹ gốc Việt. Không chỉ dạy học sinh phép tắc lễ nghĩa, những trường Việt ngữ mà tôi được biết, trong các lễ mãn khóa cuối năm học, ngoài các phần thưởng dành cho học sinh giỏi, luôn có phần thưởng đặc biệt về hạnh kiểm. Một học sinh nhận được bằng khen “xuất sắc” phải vừa học lực giỏi, vừa hạnh kiểm tốt. Qua việc khen thưởng ấy, các thầy cô muốn các em ghi nhớ: “Có học phải có hạnh”.
Hãy trả lại “dấu nặng” cho câu châm ngôn ấy. Hơn thế nữa, hãy trả lại môn học Đức Dục cho các trường học của người Việt.

Lê Hữu

(1) Từ ngữ phổ biến ở trong nước
(2) “Quốc-Văn Giáo-Khoa Thư, lớp Sơ-Đẳng”, 1938
    và “Luân-Lý Giáo-Khoa Thư, lớp Sơ-Đẳng”, 1941
    *Bài đăng lần đầu trên tạp chí Da Màu, 9/2009










1 nhận xét

  1. Nguy nhất là họ sửa sách Việt sử và xóa phần đoạn nào trái ý họ. Nhất là Sử dịch ra ngoại ngũ cho du khách quốc tế. Ho xóa luôn chính thể Quốcgia 1945-1975.

    Trả lờiXóa

 

Tưởng Niệm
NHƯ PHONG LÊ VĂN TIẾN

Tưởng Niệm<br>NHƯ PHONG LÊ VĂN TIẾN
Và cũng để thấy một Như Phong mang rất nhiều căn cước: một nhà báo, một nhà văn, một nhà hoạt động cách mạng, một mưu sĩ mang dấp dáng “một phù thủy chính trị,” dù với căn cước nào thì vẫn có một mẫu số chung là lòng yêu nước bền bỉ của Như Phong, từ tuổi thanh xuân cho tới cuối đời. Anh là chất men và cũng là niềm cảm hứng cho nhiều thế hệ.

Góp ý

Giới thiệu


Đây là một cuốn sách nghiên cứu nghiêm túc, nhưng cũng là một truyện kể đầy nghệ thuật; thể loại viết này tôi cho là rất mới, giúp bạn đọc nhìn rõ “chân dung” của một số nhân vật, với tô đậm nét quyến rũ của những tư liệu quý hiếm mà Ngô Thế Vinh có được. -- Phạm Phú Minh

HỘI THẢO "TỰ LỰC VĂN ÐOÀN"

HỘI THẢO "TỰ LỰC VĂN ÐOÀN"
Nguồn gốcTự Lực Văn Đoàn là một tổ chức hoạt động để đổi mới văn học Việt Nam từ năm 1932 đến 1945...

Đây là một cuốn sách về mỹ thuật hiếm có của người Việt Nam, trong đó kiến thức, trí tuệ, tài liệu, kỹ thuật, mỹ thuật đều nảy nở đồng bộ, nâng quyển sách thành một tác phẩm có giá trị về mọi mặt.

GIỚI THIỆU

GIỚI THIỆU
Gửi Người yêu và Tin - ... Từ Huy đã viết cuốn tiểu thuyết Gửi Người Yêu Và Tin với một ngòi bút tỉnh táo và sắc bén của một nhà phân tích tâm lý và một nhà phê phán xã hội và, dưới ngòi bút ấy, nhân vật chính trong tác phẩm — một nhân vật hư cấu nhưng đích thực là điển hình của loại người đang làm mục ruỗng xã hội và đạo đức ở Việt Nam hiện nay — tự phơi bày bản chất qua nhiều chặng biến đổi khác nhau từ trang sách đầu tiên cho đến trang sách cuối cùng... (Hoàng Ngọc-Tuấn)