Tìm kiếm Blog này

Phạm Đỗ Chí: Nhìn Về Việt Nam: ĐẾN LÚC TỈNH NGỦ ?

Thứ Ba, 11 tháng 7, 2017


Tuần rồi (06-08/tháng 7) lướt Internet thấy không khí hội họp quốc tế rộn rịp ở Hambourg do nước Đức tổ chức nhân kỳ họp định kỳ của nhóm G-20. Tin lạ là chính phủ Việt Nam cũng được mời tham dự với tư cách quan sát viên vì sẽ là nước chủ nhà sắp tổ chức kỳ họp APEC vào tháng 11 sắp tới ở Đà Nẵng. Tuy không có cơ cấu chính thức nhưng kỳ họp G-20 hàng năm này được coi là dịp móc nối ở cấp lãnh đạo các cường quốc, bàn về những vấn đề chính trị và kinh tế lớn của thế giới, cũng như là dịp cho một vài quốc gia nhỏ được mời "tự quảng cáo" về mình cho vấn đề phát triển và tìm đầu tư quốc tế. Đây có lẽ là trường hợp của Việt Nam tham dự lần này ở cấp Thủ Tướng và bao gồm nhiều CEO của các hãng lớn trong nước. 

Đây là chi tiết lạ nhưng không đáng ngạc nhiên khi theo dõi các tin tức từ bên nhà qua các hội nghị trong nước từ đầu năm, với những nguy cơ của sự phá sản tài chính vừa chính thức được thừa nhận, theo đó TT Nguyễn Xuân Phúc đã chính thức cảnh cáo về nguy cơ Nợ công của Việt Nam đã vượt mức giới hạn là 65% của GDP, từ lâu đã không được giới hữu trách xác nhận để giữ "màu hồng" cho nền kinh tế và tiếp tục thu hút đầu tư ngoại quốc FDI. Sự cảnh cáo này phản ảnh trung thực mối nguy của nền kinh tế trong thế vỡ trận tài chính, đã được tác giả bài viết này nêu lên trong một cuộc hội thảo kinh tế tại Saigon từ năm ngoái 1/. Sự có mặt của TT Phúc ở Hambourg vào tuần rồi có lẽ là dịp hiếm quí gặp các "thượng hoàng" của kinh tế thế giới để "kết thân" và chờ lúc "cầu cứu" nếu cần? 

Đâu là bối cảnh của những mối lo về kinh tế trong năm nay 2017 và sự sụp đổ có thể tới năm 2018 về ngân sách quốc gia nói riêng và nền tài chính gồm cả ngân hàng nói chung?

Tại sao Kinh Tế Việt Nam cần Đổi Mới lần nữa thay vì Một Chương Trình Tái Cơ Cấu Tốn Kém? 


Theo tin tức từ Bộ Kế hoạch Đầu tư dịp cuối năm 2016, chương trình đầu tư được gọi là Tái Cơ Cấu (TCC) đòi hỏi một số "vốn" khổng lồ là mười triệu tỷ VNĐ hay 480 tỷ USD cho thời gian 5 năm 2016-2020. Nhưng không nêu rõ là tiền này sẽ lấy từ đâu ra, từ ngân sách hay vay mượn nước ngoài? 

Một phát biểu chuyên gia trong nước, nói là sẽ có thể có tài trợ từ Quỹ Phát Triển Hạ Tầng do Trung Hoa bảo trợ, là mơ hồ và thiếu trách nhiệm trong tinh thần muốn "thoát Trung" từ nhiều thành phần trong xã hội. 
____________________________ 

Tính ra sẽ cần gần 100 tỷ đô la đầu tư TCC cho mỗi năm trong 4 năm từ 2017 đến 2020, tức một nửa của GDP năm 2015 (199 tỷ) và gấp đôi tiền tích lũy (tiết kiệm) của cả nước hàng năm khoảng 50 tỷ. Đó là một con số không tưởng. Và không rõ tái cơ cấu gồm những đề mục hay các dự án nào mà tốn kém như thế, và hiệu quả ra sao với chỉ số ICOR (7-8) đã rất lớn của Việt Nam do hiệu quả đầu tư vốn rất kém trong vùng. 

Thật sự, theo một số chuyên gia trong và ngoài nước dám nói lên sự thực, Việt Nam hiện không có tiền và không cần tiền để đầu tư lớn và tốn kém như vậy. Thực trạng ngân sách 2016 và dự báo 2017 là tiền thu ngân sách chỉ vừa đủ để trả nợ trong và ngoài nước và chi thường xuyên. Đầu tư chính phủ gần như hoàn toàn dựa vào tiền đi vay. Lấy đâu ra để đầu tư tái cơ cấu như đề ra như trên? 

Chương trình Đổi Mới trong nền kinh tế Việt Nam gần sụp đổ vào các năm 1986-1990 đã dựa vào cải cách cơ chế và tạo thành công kinh tế đáng kể trong hai thập niên 1986-2006, mà không cần đầu tư nhiều, là thí dụ về hiệu quả cao của thay đổi cơ chế sản xuất, nhất là cho giá gạo trong nước được ấn định tự do theo thị trường. Nhưng cả thập niên sau đó 2007-2015 đã đánh dấu sự thụt lùi gần như trong 10 năm của Đổi Mới với các chính sách kinh tế sai lầm bị chi phối và chỉ hưởng lợi bởi các nhóm lợi ích. 

Thí dụ quan trọng nhất cho việc tái cơ cấu hiện nay mà cần ít vốn, là phát triển khu vực công nghệ với sự phối nhập giữa các hãng công nghệ trong nước với các hãng FDI để học hỏi và áp dụng công nghệ hiệu quả từ bên ngoài, như bài học từ kinh nghiệm Trung Hoa, Đài Loan và Hàn quốc đã thành công trong việc thu hút FDI và áp dụng công nghệ Âu Mỹ trong tiến trình phát triển.

Chỉ làm vậy mới giải quyết được vấn đề hấp thụ khối chuyên viên trung cấp mới tốt nghiệp và nhân công thất nghiệp, lên tới 50,000 người qua báo chí trong nước. Nguồn tin là một số tiền lớn nhiều ngàn tỷ đồng đã được dành ra để "xuất khẩu" các chuyên viên này ra nước ngoài tìm việc là nỗi buồn tủi và sỉ nhục cho đất nước và nền giáo dục quốc gia, khi nhiều nước khác trong vùng đang luôn cố tìm cách chống lại nạn "brain drain" (chảy máu chất xám) bằng cách tạo công việc cho họ trong nước. Chúng ta làm ngược lại! 

Có phải chăng các nỗ lực "Đánh thức Con Rồng Ngủ Quên" Việt Nam 2/ đã thất bại và thay vào đó là thực trạng "Con Rồng Ngủ Luôn", khi nước ta trở thành một nền kinh tế chuyên gia công trong khu vực FDI và chuyên xuất cảng nhân công rẻ ra nước ngoài để làm công và gửi tiền về nhà giúp chống đỡ một mực sống vật chất cao hơn như hình ảnh kinh tế Phi luật Tân ngày nay? Còn đâu là giấc mơ "Công nghệ hóa hiện đại hóa vào năm 2020" như khẩu hiệu của các chính sách phát triển kinh tế trong ba thập niên qua ?! 

Nhưng quan trọng nhất, Đổi Mới II lần nữa bây giờ, theo ý kiến chung từ trong hay ngoài nước, từ một cải cách thể chế cơ bản, là : Nền Kinh Tế Tự Do Hơn cho Khu Vực Tư Nhân, phát triển bằng cách "Cởi Trói Doanh Nghiệp" và giải thể nhanh khu vực công vẫn đang khống chế toàn nền kinh tế.

Chính sách tái cơ cấu kinh tế mới này có ý nghĩa và thích hợp cho vai trò một chính phủ muốn mang danh "kiến tạo" như TT Phúc từng tuyên bố nhiều lần. Là không nhằm điều khiển hay tạo dựng tất cả thay đổi về chính sách và điều kiện thực hiện, mà chỉ nhằm vai trò hướng dẫn xúc tác, kích thích các sáng tạo từ thị trường, và nhất là từ khu vực kinh tế tư nhân, để phát triển kinh tế cả nước, chỉ theo cơ chế thị trường mà bỏ hẳn cái đuôi "định hướng xã hội".
___________________________________________ 

Trong vai trò đó, cần có một chương trình cải cách thể chế chính trị SONG HÀNH với chính sách cải cách kinh tế một cách toàn diện, nhằm “cởi trói” cho doanh nghiệp tư nhân, tạo cú hích để tăng tốc phát triển nền kinh tế. Chương trình đó có thể bắt đầu với Sài Gòn là thí điểm, sau đó có thể lan rộng ra các thành phố lớn như Hà Nội, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ,... 

Làm sao để Sài Gòn tiếp tục giữ vị trí đầu tàu kinh tế của cả nước? 

Cần khắc phục những khó khăn đang “trói buộc” sự phát triển của doanh nghiệp, những rào cản phát triển của thành phố này nói riêng và cả nước nói chung. Sài Gòn cần xây dựng một chương trình cải cách thể chế kinh tế một cách toàn diện, gồm cải cách hệ thống quy định pháp luật, chính sách kinh tế và cơ chế thực thi. Sài Gòn có thể phát triển thành Đặc khu Kinh tế và Thương mại dựa trên ba trụ cột kinh tế. Thứ nhất là thành lập và phát triển Trung tâm Công nghệ cao vào năm 2018, gồm xây dựng Quy chế đặc biệt cho Khu CN cao, khuyến khích phát triển doanh nghiệp mới đi đôi với phát triển giáo dục và công nghệ cao; Thứ hai, chuẩn bị cho việc hình thành một Trung tâm Tài chính vào năm 2020; Thứ ba, phát triển hệ thống du lịch hạng cao hơn hiện tại với môi trường sạch đáng sống. 

Điều quan trọng nhất trong cải cách thể chế kinh tế là xây dựng hệ thống pháp luật công bằng, bình đẳng về cơ hội và tiếp cận nguồn lực giữa doanh nghiệp công và doanh nghiệp tư nhân và ngay trong nội bộ doanh nghiệp tư nhân, xoá bỏ những ưu tiên chỉ dành cho một số ít doanh nghiệp (thí dụ để một số ít nhà đầu tư "sân sau" của các nhóm lợi ích hưởng lợi lớn). 

Trở lại với đầu đề chính về đe dọa cho nền kinh tế Việt Nam trong năm 2017, song hành với nợ công thật sự (kể cả Nợ công Chính phủ và nợ của các xí nghiệp quốc doanh) được ước tính đã lên tới trên 200% GDP, còn phải kể đến "cục máu đông" là món nợ xấu ngân hàng vượt trên 12% theo ước tính mới được thừa nhận của Chính phủ  (chứ không phải con số "đẹp" chính thức công bố là 3%-4% cách đây 1-2 năm từ Ngân hàng Nhà nước), đây là hai lý do quan trọng đã đưa đến thế vỡ trận tài chính cho năm nay và năm tới, trừ phi các giải pháp cấp thiết có thể kịp tìm ra và được áp dụng. 

Nhưng lý do chính yếu cho kinh tế Việt Nam còn phát triển tạm khá chung quanh mức tăng 6% của GDP nhờ vào lượng đầu tư dồi dào FDI trên 10 tỷ USD mỗi năm trong các năm vừa qua, và tỷ giá của Đồng VN cũng theo đó đứng vững. Nếu gạt ra phần lợi tức quốc gia dính đến FDI, phần lợi tức quốc gia của riêng các yếu tố trong nước (Gross Domestic Income) chưa chắc đã có mức tăng trưởng trên 3% trong vài năm qua. 

Điều này giải thích rõ tại sao hiện có 2 hình ảnh tương phản của nước Việt Nam trong vài thành phố lớn như Sài Gòn và tình cảnh chung còn lại của cả nước, nhất là trong các vùng nông thôn. Khi người viết có dịp đặt chân trở lại Sài Gòn trong tháng 5 vừa qua, lòng không thể không rộn ràng với những sinh hoạt làm ăn tấp nập của thành phố, với các phố xá khang trang thêm nhiều nhờ các khu chung cư và những thương xá lớn phồn hoa do đầu tư ngoại quốc (của Nhật, Trung Hoa, Hongkong và Singapore) để đáp ứng nhu cầu tiêu pha của giới đầu tư và giới trung lưu mới trong nước với mức lương càng ngày càng cải thiện. Nhưng tình hình chung cả nước xấu đi với độ tăng trưởng GDP chững lại, và khu vực ngoài FDI thì xuống thấp với nhiều doanh nghiệp tư giải thể và khu vực nông thôn đi vào lầm than từ 2 năm nay do giá các nông sản tiếp tục thay phiên hạ thấp "cần giải cứu". Cộng thêm bức tranh phá sản tài chính do tình trạng ngân sách bội chi và nợ xấu ngân hàng tồn đọng nói trên, thì khó nói nền kinh tế cả nước nói chung đang "tăng trưởng bền vững"?! 

Từ ngày 20/01/2017 vừa qua, chính phủ Trump đã tuyên bố Hoa Kỳ rút khỏi TPP. Với thực tế đó, FDI liệu còn đóng nổi vai trò trụ cột cho kinh tế Việt Nam bao năm nữa? Và tỷ giá của ĐVN sẽ ra sao nếu đồng Nhân Dân Tệ của Trung Hoa sẽ xuống dốc không phanh với các biện pháp chế tài thương mại mới được chờ đợi bởi Hoa Kỳ trong vòng 1-2 năm tới, và tiếp đó là khủng hoảng lòng tin của dân Tàu với đồng tiền của nước họ?   

Khi phó hội kỳ họp G-20 vừa rồi, chắc đoàn Việt Nam đã rõ hơn ai hết là Hoa Kỳ và ngay cả Nhật Bản hay vài cường quốc khác có mặt không lưu tâm lắm về TPP hay các hiệp ước thương mại khác. Mối ưu tư chính quốc tế là các vấn đề chính trị và quân sự nóng bỏng hơn như Triều Tiên, Syria... Chuyện kinh tế thương mại vẫn là nước nào lo chuyện nước ấy! Không ai giúp cho người khác cả! 

Khi viết lời kết cho bài này, tất nhiên điều mơ ước của người viết cho quê hương cũ của mình là một đất nước tự do dân chủ và phát triển. Những nhà lãnh đạo hiện thời có vẻ bắt đầu tỉnh ngủ về thực trạng kinh tế. Nhưng liệu họ có sớm tỉnh ngủ cả về chính trị để thực hiện cho Việt Nam những cải tổ về chính trị như giới lãnh đạo Myanmar đã làm cho đất nước họ trong vài năm gần đây? Tỉnh ngủ đấy sẽ kéo theo cả phép lạ kinh tế mà Việt Nam đã mơ ước trong dài lâu!!! 

Phạm Đỗ Chí

Chú thích: 
1. Bài viết phản ảnh ý kiến riêng và dựa một phần trên bài nói chuyện của tác giả trong một cuộc hội thảo kinh tế tại Sài gòn cuối tháng 11/2016, về vấn đề phát triển thành phố Saigon và nền kinh tế Việt Nam nói chung, với sự tham dự của khoảng 500 người Việt từ hải ngoại. Bài viết cũng mới được cập nhật hóa với các dữ kiện thống kê và trong bối cảnh cuộc họp của nhóm G-20 do  nước Đức mới tổ chức ở Hambourg (6-8 tháng 7, 2017, có sự tham dự của Thủ tướng Việt Nam như quan sát viên với tư cách nước chủ nhà sẽ tổ chức kỳ họp APEC vào tháng 11/17 sắp tới ở Đà Nẵng).

2. Tài liệu tham khảo: "Đánh Thức Con Rồng Ngủ Quên", Phạm Đỗ Chí và Trần Nam Bình chủ biên, Nhà xuất bản Thời Báo Kinh Tế Sài Gòn, 2001.

1 nhận xét

  1. Tham nhũng là vđ chính và đôc đảng là nguyên nhân. Cám ơn tác giả.

    Trả lờiXóa

 

Đây là một cuốn sách nghiên cứu nghiêm túc, nhưng cũng là một truyện kể đầy nghệ thuật; thể loại viết này tôi cho là rất mới, giúp bạn đọc nhìn rõ “chân dung” của một số nhân vật, với tô đậm nét quyến rũ của những tư liệu quý hiếm mà Ngô Thế Vinh có được. -- Phạm Phú Minh

Góp ý


Đây là một cuốn sách về mỹ thuật hiếm có của người Việt Nam, trong đó kiến thức, trí tuệ, tài liệu, kỹ thuật, mỹ thuật đều nảy nở đồng bộ, nâng quyển sách thành một tác phẩm có giá trị về mọi mặt.

Tưởng Niệm
NHƯ PHONG LÊ VĂN TIẾN

Tưởng Niệm<br>NHƯ PHONG LÊ VĂN TIẾN
Và cũng để thấy một Như Phong mang rất nhiều căn cước: một nhà báo, một nhà văn, một nhà hoạt động cách mạng, một mưu sĩ mang dấp dáng “một phù thủy chính trị,” dù với căn cước nào thì vẫn có một mẫu số chung là lòng yêu nước bền bỉ của Như Phong, từ tuổi thanh xuân cho tới cuối đời. Anh là chất men và cũng là niềm cảm hứng cho nhiều thế hệ.

HỘI THẢO "TỰ LỰC VĂN ÐOÀN"

HỘI THẢO "TỰ LỰC VĂN ÐOÀN"
Nguồn gốcTự Lực Văn Đoàn là một tổ chức hoạt động để đổi mới văn học Việt Nam từ năm 1932 đến 1945...

Giới thiệu

GIỚI THIỆU

GIỚI THIỆU
Gửi Người yêu và Tin - ... Từ Huy đã viết cuốn tiểu thuyết Gửi Người Yêu Và Tin với một ngòi bút tỉnh táo và sắc bén của một nhà phân tích tâm lý và một nhà phê phán xã hội và, dưới ngòi bút ấy, nhân vật chính trong tác phẩm — một nhân vật hư cấu nhưng đích thực là điển hình của loại người đang làm mục ruỗng xã hội và đạo đức ở Việt Nam hiện nay — tự phơi bày bản chất qua nhiều chặng biến đổi khác nhau từ trang sách đầu tiên cho đến trang sách cuối cùng... (Hoàng Ngọc-Tuấn)