Tìm kiếm Blog này

Phạm Xuân Đài: Mẹ giơ tay đón

Chủ Nhật, 14 tháng 5, 2017

(viết nhân đọc bài Mẹ và Con của Trần Mộng Tú)

Tranh của nữ họa sĩ Thanh Trí

Trần Mộng Tú bắt đầu bài viết Mẹ và Con bằng câu: Buổi chiều đang xuống từ vòm cây trứng cá...  Một cách điềm tĩnh, thản nhiên, như đang tả một cảnh chiều bình thường. Nhưng không phải, buổi chiều đó không có trong hiện tại, mà chỉ hiện ra trong tâm trí đang chờn vờn mê ngủ của tác giả. Tác giả kể lại hôm sau: Tôi đi ngủ lúc mười một giờ rưỡi tối qua, được một giấc ngắn chợt thức dậy, nằm đếm cừu mãi vẫn không ngủ lại được, trong lòng lại tự nhiên thấy nhớ mẹ quá, mẹ đã mất cách đây hai mươi lăm năm... Bèn ra ngồi vào máy bắt đầu viết trong trạng thái tâm thần mông lung...

Buổi chiều đang xuống từ vòm cây trứng cá, chị đứng nhìn mẹ giũ mái tóc ướt trong ánh nắng vàng nhạt, tóc mẹ dài lắm, dáng mẹ cao, mẹ mặc bộ quần áo lụa màu mỡ gà. À cái màu này lạ lắm, phải lớn lên ở quê chị thì mới hiểu được tại sao lại gọi cái màu vàng vàng, bong bóng ấy là màu mỡ của con gà.

Màu mỡ gà thường dễ lẫn vào màu da phụ nữ. Mẹ quay lại nhìn chị, tóc mẹ làm ướt cả một khoảng trên vai áo, chị nghe thấy mẹ nói, nhưng không rõ mẹ nói gì, chị nghe được cả tiếng gió lao xao rung rung những chùm lá của cây trứng cá. Mẹ đứng chải tóc, rồi bỗng dưng lại không thấy mẹ nữa, mẹ biến mất vào trong màu mỡ gà rồi. Chao ôi, chị khóc ôi là khóc!

Trên đây là nguyên đoạn mở đầu của bài viết. Đọc xong, chúng ta biết ngay cảnh bà mẹ đang hong tóc dưới cây trứng cá trong buổi chiều đó là một cảnh ảo, dội lại từ một kho cất giấu đâu đó trong tiềm thức, tuy nhiên đó là một cảnh rất đẹp, đẹp đến nỗi có thể coi là điển hình của hình ảnh một bà mẹ đẹp muôn thuở... tóc mẹ dài, dáng mẹ cao, bộ quần áo lụa màu mỡ gà, và cả tóc mẹ làm ướt cả một khoảng vai trên áo... tất cả rất thực như chúng ta có thể đang chứng kiến một bà mẹ bằng xương bằng thịt đang hong tóc trong một buổi chiều màu mỡ gà trên quần áo, trên nước da lẫn với cả ánh nắng vàng buổi chiều chiếu chênh chếch trên cây trứng cá. Nhưng không, tất cả cảnh sinh động ấy chỉ là ảo ảnh hiện lên trong tâm thức mộng du của tác giả, khi chị nghe thấy mẹ nói, nhưng không rõ mẹ nói gì... Mẹ đứng chải tóc, rồi bỗng dưng lại không thấy mẹ nữa, mẹ biến mất vào trong màu mỡ gà rồi.

Đó là hình ảnh của bà mẹ lớn nhất, đẹp nhất, xưa nhất hiện ra như một pho tượng chủ thể, để ngay sau đó tan thành một dòng suối chảy xuống các thế hệ bên dưới, sẽ hóa thân thành các hình ảnh mẹ khác không đẹp bằng, không điển hình bằng nhưng vẫn ăm ắp nỗi niềm mà mẹ đã cưu mang năm xưa...

Đột ngột, không một tiếng báo trước, một hình ảnh khác hiện ra như một chuyển cảnh của phim xi nê: con của mẹ đang làm mẹ. Sao nhanh và đột ngột thế? Đừng hỏi một câu như vậy trong tâm và cảnh này. Đừng mang thời gian để đo lường một dòng suối êm như mây trôi chuyển từ thế hệ này sang thế hệ khác. Dòng suối của tình mẹ con không gián đoạn trong thời gian và trong không gian, sự biến hóa của từng thế hệ chỉ là những biểu hiện chốc lát trong cái hành trình sinh sôi miên viễn bất tận. Vì vậy, không cần một dấu hiệu nào của chuyển đoạn, chúng ta đọc tiếp:
Hôm nay, ngày đầu tiên chị dắt thằng bé đến trường, hôm qua chị mới cắt tóc cho nó, cái đầu tròn như cái bắp cải, trông nó xinh quá! Nó vừa vào lớp vừa nắm chặt tay mẹ, cô giáo phải cho chị ngồi lại với nó thật lâu.

Lại một thế hệ mẹ khác bắt đầu, thằng bé đó là con của tác giả. Buổi sáng người mẹ vừa đưa con đến với buổi học đầu tiên, khi hết buổi học:
Chị đi đón con về, đứng nhón gót nhìn qua cửa sổ lớp, thằng bé đang ngồi trong cái vòng tròn với bạn, ngước nhìn lên thấy mẹ, nó òa khóc.

Nó vừa òa khóc vì tủi thân, nhớ mẹ trong buổi xa nhà đầu tiên, một hình ảnh khác chợt đến, lại một chuyển cảnh chuyển tình đột ngột không báo trước:

Cậu thanh niên vung ra khỏi tay mẹ, chạy theo chùm bong bóng đang bay trên bầu trời, chùm bong bóng bay mất hút, cậu chạy theo, vừa chạy vừa vấp ngã, đứng dậy, chạy tiếp.Chị nhìn theo con rưng rưng lệ.

Giống như ta vẫn thấy trong chiêm bao, thằng bé đã vụt lớn, và chùm bong bóng bay trong bầu trời chính là các ảo ảnh của cuộc đời mà nó phải lao theo, phải chụp bắt, say sưa quên cả người mẹ mà nó bỏ lại sau lưng. Nó mới òa khóc khi thấy mẹ vào cuối buổi học đầu tiên ở trường mà, sao nó vội thế? Đúng rồi, nhưng đây chỉ là những nét phác thảo của một bức tranh rộng lớn, người ta phải bỏ qua rất nhiều chi tiết, gồm cả một quãng đời dài từ lớp đồng ấu tới khi tốt nghiệp đại học, chỉ cần ghi lại những sự kiện cực kỳ quan trọng trong lòng một người mẹ. Thằng bé vừa mới òa khóc vì nhớ mẹ, thoạt cái nó đã bỏ mẹ để chạy theo chùm bong bóng ảo ảnh, đó là những nét chính. Chỉ cần ghi lại những nét chính thôi, vì đó là những khúc quanh của cuộc đời mang đứa con tới những chân trời mới. Các con chim khi đã đủ lông cánh thì như một định mệnh có sẵn đều đập cánh bay xa khỏi tổ. Con chim mẹ cũng mang một bản năng định mệnh, không bay theo con, chỉ đứng lại bên bờ tổ nhìn con bay đi với biết bao thương nhớ kết tụ cả một đời qua quá trình mang nặng đẻ đau, thương yêu săn sóc cho con khôn, lớn.

Con em kế tiếp, mới bốn tuổi, cầm cái hộp cơm nhựa màu hồng, im lặng vào lớp, quay nhìn mẹ, rồi ngồi xuống cái vòng tròn với bạn mới. Chị ra về, nó không khóc.

 Bỗng con bé vươn vai một cái, mười tám tuổi, đi học xa, vẫn không khóc, chỉ có chị là đằm đìa nước mắt.

Tranh Bé Ký

Mẹ thương yêu con như một bản năng. Có thể gọi tình yêu là một bản năng hiểu như một sức mạnh mù tối? Chỉ biết rằng tình ấy như một khối tinh thần bất biến tồn tại trong vũ trụ, như một cái Đạo, mà không có nó tất cả mọi sinh vật không thể sinh tồn. Con người đã nhận ra nó, và thờ phượng nó. Các tôn giáo lớn, mặc dù giáo lý rộng rãi bao trùm, vẫn có phần riêng cho tình mẹ, Phật Bà Quan Âm trong đạo Phật, Đức Mẹ trong Thiên Chúa Giáo; trong tín ngưỡng của từng vùng địa phương Việt Nam không thiếu sự sùng bái tinh thần Mẹ: Thánh Mẫu Thượng Ngàn, Bà Chúa Liễu Hạnh... Hay:
Mẹ là tiểu Kính Tâm
Lên chùa giải oan
Ôi xót thương trẻ khóc trong vườn
Trẻ con hoang
Ôi ! Mẹ từ bi
Giọt máu rơi này, Mẹ nhận là con.
Mẹ Việt Nam !
(Phạm Duy, trường ca Mẹ Việt Nam)

Người Việt Nam, cũng như bao nơi khác trên trái đất, thờ phượng cội nguồn của sự sinh sôi...

Thằng út đi học, chị dắt con tới trường, trước khi vào lớp, chị bảo con: hôn mẹ đi, thằng bé chỉ ra sau cái xe, nó muốn hôn mẹ ở chỗ khuất để không ai nhìn thấy.

Ơ kìa, tự nhiên sao thằng Út cao vọt lên, nó buông tay chị, bước đi một mình, đi thật xa chị, chị trông vời theo con, nó quay lại vẫy vẫy, rồi tiếp tục đi, tiếp tục đi, xa dần, xa dần.

Trần Mộng Tú trong một cơn “mộng mơ” đã ý thức tình mẹ rộng hơn là tình với những đứa con của riêng mình. Nàng đã phần nào đi vào biển cả mênh mông của vũ trụ tình mẹ bằng những hình ảnh cụ thể mà nàng thấy trong mơ.

Nơi chị ở đông người lắm, ai cũng già như chị, có người đứng, có người nằm, họ đi lại trên những chiếc xe lăn, trong im lặng. Họ in những chiếc bóng mong manh, còng xuống trên tường, nhưng ai cũng luôn luôn ngóng nhìn ra phía cửa chính. Chị thấy con trai út của mình đi vào với một bó hoa và người bạn gái, khi hai người bước vào tất cả mọi người trong nhà đều chạy ra, và gọi con chị rối rít. Họ gọi:

- Con trai của tôi, con trai của tôi!

Không chị nhớ rõ ràng, đó là con trai của chị mà, thằng út giống chị nhất nhà. Mắt, môi này là của chị. Tại sao họ nhận. Hay ở đây mọi người đều chung một con trai thôi. Hình như ai cũng thèm khát được làm mẹ, được có một người có tên là “Con” chú ý đến mình.

Con trai chị cầm bó hoa, tháo ra từng bông một, trao cho những người đàn bà mong manh bao chung quanh cậu. Bó hoa như không bao giờ hết và những người đàn bà cứ liên tục gọi “Con ơi!”

Nhưng rồi cậu con cũng bỏ ra về, bỏ lại chị. Cả không gian rơi vào một cái hố đen, không tiếng động.
Những người già gục xuống như cây đổ trong rừng.

Đoạn văn trên phảng phất như một giấc mơ du hành địa phủ, và ngay ở đó tình mẹ vẫn là một nỗi khao khát mãnh liệt. Hình ảnh vô số người đàn bà đổ dồn về người con út của tác giả để nhận chàng là “con” diễn tả lòng nhớ thương con của những người đàn bà đó, có thể đã là những bà mẹ hay chưa bao giờ làm mẹ, nhưng đều có nỗi khao khát nhớ thương như nhau. Ở đây tình mẹ như đã được kết tinh thành một chất bàng bạc trong không gian và hình ảnh những người đàn bà ấy -những người Mẹ ấy- chỉ là hóa thân cụ thể trong chớp mắt khi một hình ảnh (hay chỉ là một ý tưởng, một thoáng tinh thần) CON xuất hiện. Họ nháo nhào vây quanh lấy cái khái niệm Con ấy để thể hiện chính họ, Mẹ. Rồi cái gọi là Con ấy bỏ đi -Con nào mà chẳng bỏ đi?- thì cả sự kết tinh Mẹ ấy rệu rã gục xuống.
Những người già gục xuống như cây đổ trong rừng.

Phải chăng Tình Mẹ là một nỗi khao khát khôn nguôi thường trực trong trời đất và một khi có một kẻ sắp làm mẹ thì nó “nhập” ngay vào, nó chi phối, điều khiển từ bản năng đến tình cảm để kẻ làm mẹ ấy hoàn tất vai trò của mình, để nuôi dưỡng cái hoài thai mà mình mang hầu dòng giống muôn loài được tiếp tục?

Một người nữ, trong tư cách một thiếu nữ trong trắng, đến tư cách một người tình, rồi người vợ, rồi đến giai đoạn cưu mang con trong lòng... bất cứ trong giai đoạn nào của đời mình đều đã luôn luôn mang trong mình đầy đủ tư cách một người Mẹ, dù tiềm ẩn, chuẩn bị, dù mới chớm nở hoặc đã qua giai đoạn làm mẹ đích thực.

Trần Mộng Tú trong cơn u hiển đã thấy hết, thấy chính mình và thấy cả trời đất. Và biết rằng chính mình, hay chính con gái của mình, và rộng ra mãi đến bao người nữ khác cũng đều là những sứ giả muôn đời đem Tình Mẹ để thể hiện cùng thế giới này. Với những nỗi niềm riêng, với những khao khát, cả những khổ đau không lúc nào nguôi về một mối tình rộng lớn mà mình được tham dự vào. Làm mẹ...

Jun. 9, 15.


Không có nhận xét nào :

Đăng nhận xét

 

Đây là một cuốn sách nghiên cứu nghiêm túc, nhưng cũng là một truyện kể đầy nghệ thuật; thể loại viết này tôi cho là rất mới, giúp bạn đọc nhìn rõ “chân dung” của một số nhân vật, với tô đậm nét quyến rũ của những tư liệu quý hiếm mà Ngô Thế Vinh có được. -- Phạm Phú Minh

Góp ý


Đây là một cuốn sách về mỹ thuật hiếm có của người Việt Nam, trong đó kiến thức, trí tuệ, tài liệu, kỹ thuật, mỹ thuật đều nảy nở đồng bộ, nâng quyển sách thành một tác phẩm có giá trị về mọi mặt.

Tưởng Niệm
NHƯ PHONG LÊ VĂN TIẾN

Tưởng Niệm<br>NHƯ PHONG LÊ VĂN TIẾN
Và cũng để thấy một Như Phong mang rất nhiều căn cước: một nhà báo, một nhà văn, một nhà hoạt động cách mạng, một mưu sĩ mang dấp dáng “một phù thủy chính trị,” dù với căn cước nào thì vẫn có một mẫu số chung là lòng yêu nước bền bỉ của Như Phong, từ tuổi thanh xuân cho tới cuối đời. Anh là chất men và cũng là niềm cảm hứng cho nhiều thế hệ.

HỘI THẢO "TỰ LỰC VĂN ÐOÀN"

HỘI THẢO "TỰ LỰC VĂN ÐOÀN"
Nguồn gốcTự Lực Văn Đoàn là một tổ chức hoạt động để đổi mới văn học Việt Nam từ năm 1932 đến 1945...

Giới thiệu

GIỚI THIỆU

GIỚI THIỆU
Gửi Người yêu và Tin - ... Từ Huy đã viết cuốn tiểu thuyết Gửi Người Yêu Và Tin với một ngòi bút tỉnh táo và sắc bén của một nhà phân tích tâm lý và một nhà phê phán xã hội và, dưới ngòi bút ấy, nhân vật chính trong tác phẩm — một nhân vật hư cấu nhưng đích thực là điển hình của loại người đang làm mục ruỗng xã hội và đạo đức ở Việt Nam hiện nay — tự phơi bày bản chất qua nhiều chặng biến đổi khác nhau từ trang sách đầu tiên cho đến trang sách cuối cùng... (Hoàng Ngọc-Tuấn)