Ngô Nhân Dụng: Kinh tế tiến khi dân được tự do

Thứ Bảy, ngày 01 tháng 10 năm 2016


Ngày 1 tháng Mười năm 2016, đồng nguyên của Trung Quốc sẽ được xếp hàng ngang với đồng Pound của Anh quốc, đồng Yen của Nhật Bản, đồng euro Châu Âu và đồng đô la Mỹ được Quỹ Tiền tệ Quốc tế công nhận quyền “Special Drawing Rights” (SDR),  sử dụng như một ngoại tệ dự trữ. 
Chính quyền Cộng sản Trung Quốc sẽ khoa trương với dân chúng trong lục địa về địa vị mới này, để người ta quên những khó khăn khi kinh tế đang giảm tốc độ tăng trưởng. Nhưng đối với các nước đang phát triển thì không nước nào muốn đi theo “mô hình kinh tế Trung Quốc” nữa, vì chính Bắc Kinh đang thấy cần cải tổ toàn diện, nếu không sẽ sa lầy trong hàng chục năm tới. 
Các chế độ chuyên quyền độc đoán thường dựng lên một ảo tưởng, là chính quyền độc tài  giữ cho xã hội được ổn định, do đó kinh tế phát triển nhanh hơn trong các xã hội tự do. Nếu nhìn kỹ và biết suy nghĩ, chúng ta sẽ thấy nhiều chứng cớ và lý luận bác bỏ luận điệu sai lầm đó. Chỉ cần so sánh Nam Hàn với Bắc Hàn hoặc Đông Âu với Tây Âu trong 40 năm sau Đại chiến Thứ nhì là có thể so sánh hậu quả kinh tế của các chế độ độc tài và dân chủ. Ngay trong số các nước ở Tây Âu, cùng thời gian đó Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha cũng chậm phát triển nhất so với Pháp, Đức, vì các chính quyền độc tài ngự trị, cho tới năm 1975. Hai nước đó thua cả nước Ý dân chủ, mà nước Ý thì đảng phái phân liệt, chính phủ thay đổi liên miên, chậm tiến nhất trong số bẩy nước G-7.

Chính thể dân chủ tự do tạo nhiều cơ hội cho kinh tế phát triển, các chế độ độc tài thì không. Được tự do, nhà kinh doanh dám chấp nhận đầu tư vào những dự án mới nhiều rủi ro, vì biết nếu thành công sẽ được hưởng các thành quả. Khi được tự do hơn, người lao động lập công đoàn tranh đấu cho quyền lợi của họ. Khi được đãi ngộ xứng đáng người ta sẽ làm việc hăng hái hơn. Chính trị tự do giúp kinh tế phát triển; điều này thấy hiển nhiên khi thế giới nhìn cả khối Liên xô sụp đổ, chỉ vì chính trị độc tài đưa kinh tế tới thất bại.
Tuy vậy, vẫn có người nêu lên trường hợp hai nước Ấn Độ và Trung Hoa để kết luận rằng Trung Quốc hiện nay tiến nhanh hơn về kinh tế là nhờ họ theo chế độ độc tài, còn Ấn Độ vì dân chủ nên vẫn chưa đuổi kịp. Nếu không nghiên cứu kỹ lịch sử hai quốc gia này thì nhiều người sẽ mắc bẫy mà tin theo nhận xét sai lầm này. Hai nước Ấn Độ và Trung Quốc có lịch sử khác hẳn nhau, điều kiện văn hóa, xã hội, chủng tộc khác hẳn nhau từ gốc rễ, không thể đem so sánh được. Nếu muốn nhìn thấy ảnh hưởng của chính trị trên kinh tế, hãy so sánh Trung Quốc với Đài Loan hoặc Nam Hàn và Nhật Bản vì các nước đó cùng gốc rễ văn hóa; và chỉ nên so sánh  Ấn Độ với Pakistan vì cùng lập quốc một thời gian.
Giáo sư Hoàng Á Sinh là tác giả cuốn “Kinh tế tư bản với đặc tính Trung Hoa, Capitalism with Chinese characteristics;” ông cũng so sánh kinh tế Trung Quốc với Ấn Độ. Ông là người Trung Quốc, sang Mỹ sau khi đã tốt nghiệp đại học, cho nên ông hiểu biết về nước Trung Hoa sâu xa hơn nhiều nhà nghiên cứu ngoại quốc.
Hoàng Á Sinh nêu lên một nhận xét mà hầu hết các người nghiên cứu về kinh tế thường không nhìn thấy, mà các du khách cũng như các nhà báo cũng không thể thấy. Kinh tế hai nước Trung Quốc và Ấn Độ đều có lúc lên lúc xuống, nhưng Hoàng Á Sinh nhận ra là những lúc thành công và những khi thất bại của cả hai nước đều bắt nguồn từ những nguyên nhân giống nhau. Ông nói rõ hơn: “Kinh tế hai nước đều phát triển cao hơn khi chế độ chính trị ở các nước này cởi mở tự do hơn. Ngược lại, kinh tế của họ bị trì trệ khi nhà nước theo chính sách độc đoán hơn.” Đây là một nhận xét đáng tìm hiểu, để xóa đi những ảo tưởng và ngụy biện.
Ấn Độ mới trở thành một quốc gia năm 1947 (khác với Trung Quốc đã lập quốc từ thời Tần Thủy Hoàng, hơn 2000 năm trước). Sau khi độc lập, mặc dù theo chính thể dân chủ, chính phủ Ấn Độ đã chọn đường lối kinh tế xã hội chủ nghĩa, giống như Liên Xô. Tình trạng kinh tế càng trì trệ hơn khi chính quyền Ấn Độ áp dụng chính trị độc tài; mà hậu quả còn di hại cho tới ngày nay. Và từ khi, nhờ mấy lần thay đổi đảng cầm quyền,  chính phủ nước này quay trở lại với đường lối dân chủ thì kinh tế mới bắt đầu khá.
Bà Indira Gandhi và đảng Quốc đại nắm quyền trong hầu hết thời gian từ 1966 đến 1984. Bà không những áp dụng chính sách kinh tế xã hội chủ nghĩa theo lối Liên xô bằng cách quốc hữu hóa các ngân hàng và nhiều xí nghiệp lớn, mà bà còn tìm cách cai trị dân theo lối một nhà độc tài, mặc dù vẫn còn hiến pháp. Trong hiến pháp Ấn Độ có điều 356 cho phép gia tăng quyền hành của chính phủ liên bang và lấn quyền các tiểu bang. Trong 10 năm từ 1966 đến 1976, Indira Gandhi đã sử dụng điều khoản đó tổng cộng 36 lần! Từ 1980 đến 1984 bà Indira Gandhi lại sử dụng đặc quyền vì tình trạng khẩn trương thêm 13 lần nữa, tính ra mỗi năm 3 lần! Trước đó, từ 1950 đến 1965 các chính phủ Ấn Độ chỉ dùng điều này có 9 lần, khi phải đối phó với những vụ bạo động vì tôn giáo, chủng tộc hay ngôn ngữ – mà ở quốc gia phức tạp này vẫn thường xuyên xẩy ra.
Một chính quyền kiểu Indira Gandhi không thể gọi là dân chủ. Bà Gandhi còn muốn nắm độc quyền trong đảng, gây tai hại cho cơ cấu đảng Quốc Đại mà thân phụ bà để lại. Bà không kính trọng hệ thống tổ chức của đảng, dựng lên một mạng lưới chia chác quyền lợi cho đám đàn em trung thành với bà. Hậu quả là các tay chân của bà, và tay chân của bọn tay chân đó, khi cầm quyền không ai cảm thấy họ chịu trách nhiệm với các đảng viên Quốc Đại cũng như với các cử tri.
Khi một guồng máy chính quyền không cảm thấy chịu trách nhiệm với cử tri mà chỉ lo được lòng cấp trên, thì họ không lo tính đến những kế hoạch kinh tế ích quốc lợi dân lâu dài nữa. Vì vậy, trong những năm bà Gandhi cai trị, kinh tế Ấn Độ đã xuống dốc. Điều đáng khen bà Indira Gandhi là bà vẫn kính trọng bản hiến pháp. Có lẽ vì bà đã nhiễm quen nếp sống tôn trọng luật pháp trong nền nếp giáo dục Anh quốc, nhờ thế thể chế dân chủ nước Ấn Độ vẫn tồn tại. Khi đảng Quốc Đại bị cử tri bất tín nhiệm và thất cử, bà đã lẳng lặng trở về đời sống thường dân để đợi thời, và chấp nhận khi bị đưa ra tòa.
Nhưng ảnh hưởng tai hại của thời kỳ Indira Gandhi độc tài còn lưu họa đến ngày nay: Khi các nhà chính trị không còn chịu sự kiểm soát của cử tri bỏ phiếu, mà chỉ tùy thuộc vào guồng máy tay chân do bà Gandhi cầm đầu, thì họ không chăm lo các nhu cầu thiết yếu cho việc phát triển kinh tế. Hai lãnh vực bị bỏ quên trong thời gian đó là giáo dục và y tế, đến nay nước Ấn Độ còn đang cố gắng chạy nhanh hơn sau những năm thụt lùi. Chính trị sai lầm không những làm kinh tế chậm phát triển mà còn để lại những hậu quả tai hại lâu đời khiến đời sau phải mất công sửa chữa. Mà các chế độ độc tài chính là những chế độ lơ là với giáo dục và y tế.
Sau khi “triều đại Gandhi” bị gạt bỏ, chính phủ mới đã bắt đầu cải tổ theo kinh tế thị trường. Sau đó, khi đảng Quốc Đại được tái cử họ vẫn theo chính sách đổi mới đó, vì giấc mộng xã hội chủ nghĩa ở Liên xô cũng đã tan vỡ. Nhưng điều quan trọng hơn là không khí chính trị đã cởi mở và dân chủ hơn. Người cầm quyền, dù thuộc đảng Quốc Đại hay đảng khác, đều biết lo đến tương lai.
Các chính phủ mới đã đầu tư vào giáo dục và y tế, nhất là ở nông thôn, vì biết đó là chìa khóa mở cửa tương lai. Năm 2007, trong khi kinh tế dự phóng sẽ tăng 9%, chính phủ thuộc đảng Quốc Đại đã tăng ngân sách giáo dục thêm 34% và ngân sách y tế tăng 22%. Trong khung cảnh đó, kinh tế Ấn Độ mới bắt đầu cất cánh. Hai năm trước đây đảng Quốc Đại lại mất tín nhiệm và đảng Bharatiya Janata Party (BJP) trở lại cai trị nước Ấn Độ.
Giáo sư Hoàng Á Sinh quan sát quá trình đổi mới ở Trung Quốc, ông thấy có hai giai đoạn khác nhau, chứng tỏ chính trị cởi mở giúp kinh tế hưng thịnh, vì người dân được tự do đã đầu tư nhiều hơn.
Thập niên 1980 là giai đoạn Trung Quốc phát triển sâu và rộng, đặc biệt là ở các vùng nông thôn, nâng mức sống của hàng trăm triệu người lên cao. Nhiều người phân tích giai đoạn này thường chỉ chú trọng đến chính sách nông nghiệp tự do, nhưng Hoàng Á Sinh còn khám phá ra một lãnh vực sản xuất công nghiệp mà các nhà kinh tế phương Tây không thấy. Số sản xuất ở Trung Quốc trong thập niên 1980 lên cao là nhờ hệ thống những xí nghiệp tư nhân ở khắp các vùng nông thôn, khi người dân được tự do hơn. Những xí nghiệp hương thôn này thường được các nhà kinh tế ngoại quốc coi là quốc doanh, nhưng ông Hoàng Á Sinh nghiên cứu tận gốc nên thấy rõ đại đa số là của tư nhân, chính lớp doanh nhân nông thôn này vực nền kinh tế cả nước dậy.
Hoàng Á Sinh khẳng định lý do chính của sự phát triển trong thời gian này là nhờ những thay đổi trong không khí chính trị. Chính trị tự do hơn giúp kinh tế mạnh hơn. Đặng Tiểu Bình lên, sau khi đã bị Mao Trạch Đông đầy đọa mấy lần, dân Trung Hoa nhìn thấy ông như một người dám đoạn tuyệt với các tư tưởng và chủ trương của Mao. Người dân Trung Hoa cảm thấy được cởi trói, họ chấp nhận đổi mới cơ cấu, làm việc hăng hái và dám thí nghiệm những lối làm việc mới. Giáo sư Bùi Mẫn Hân, một người Trung Quốc khác, cũng nhận xét rằng hầu hết các thay đổi chính trị quan trọng ở Trung Quốc đã diễn ra trong thập niên 1980. Thí dụ quyết định buộc các nhân viên nhà nước và quốc hội đến hạn tuổi phải về hưu, cải tổ hệ thống tư pháp, gia tăng quyền lực cho quốc hội, thí nghiệm cho dân bàu trực tiếp chính quyền hương thôn, đều được đưa ra trong giai đoạn này, tạo nên một không khí phấn khởi. Cùng lúc đó, nông dân được vay vốn dễ dàng hơn, do đó những xí nghiệp hương thôn mở ra khắp nơi giảm bớt nạn khiếm dụng, 10 triệu trong số 12 triệu xí nghiệp đó hoàn toàn do tư nhân làm chủ, sản năng của họ cao gấp bội các doanh nghiệp nhà nuớc.
Biến cố Thiên An Môn năm 1989 đã khiến Bắc Kinh thay đổi. Đảng Cộng sản Trung Hoa bỏ rơi nông dân, xây dựng lớp trung lưu thành thị phần lớn là cán bộ đảng viên tập trung dưới sự bảo trợ của đảng.
Trứơc năm 1989, những người như Triệu Tử Dương, Vạn Lý, Điền Kỷ Vân đều tiến thân nhờ những thí nghiệm cải tổ của họ thành công ở nông thôn. Sau Thiên An Môn, họ bị thay thế bằng “nhóm Thượng Hải,” là một thành phố mà từ 1980 vẫn là nơi cải tổ ít và chậm nhất nước. Từ 1990 cho tới gần đây, chính sách kinh tế của Cộng sản Trung Quốc bỏ rơi nông thôn, bỏ rơi kinh tế tư nhân. Tiền “kích thích kinh tế” được trao cho các cán bộ, đảng viên trong những doanh nghiệp nhà nuớc. Các dự án xây dựng hạ tầng cơ sở là cách đưa tiền từ ngân hàng nhà nước cho các doanh nghiệp nhà nuớc đứng thầu. Kế hoạch kích thích gần 600 tỷ đô la phần lớn được dùng trong chiều hướng đó. Ông Dư Vĩnh Định (Yu Yongding), một cố vấn của ngân hàng trung ương Trung Quốc nhận xét rằng những món chi tiêu này là phí phạm, không dùng tài nguyên đúng chỗ.
Khi Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo lên cầm quyền, họ cũng muốn thay đổi mạng lưới Thượng Hải, một hành động quyết liệt là bắt bí thư thị ủy Trần Lương Ngọc về tội tham nhũng. Nhưng chưa thấy nông dân được hưởng những lợi ích như thời 1980. Tập Cận Bình lên nối ngôi thừa hưởng một nền kinh tế mất thăng bằng, với quả bom nợ khổng lồ không biết bao giờ bùng nổ. Tập Cận Bình biết phải cải tổ cơ cấu cả nền kinh tế để thoát cơn bế tắc này.
Điều khiến hai nhà nghiên cứu người Trung Quốc là Hoàng Á Sinh và Bùi Mẫn Hân lo ngại nhất là từ thập niên 1990, đầu tư vào giáo dục và y tế ở Trung Quốc không tăng mà còn giảm. “Trong khi Thượng Hải xây thêm 3,000 nhà chọc trời thì trong dân chúng Trung Hoa tăng thêm 30 triệu người mù chữ!” Người tiêu thụ trước kia được hưởng gần 50%  tổng sản lượng nội địa thì hiện nay chỉ được hưởng 33%, chỗ sai biệt đưa vào túi các cán bộ điều khiển các công ty.
Nước giầu hơn, nhưng dân nghèo đi, người nghèo kém xa người giầu hơn trước. Chỉ vì chế độ vẫn là độc tài đảng trị. Chính trị chắc chắn ảnh hưởng đến phần chia chiếc bánh kinh tế của tầng lớp dân nghèo!

Không có nhận xét nào :

Đăng nhận xét

 

Tìm kiếm Blog này

Đang tải...

Góp ý

Tưởng Niệm
NHƯ PHONG LÊ VĂN TIẾN

Tưởng Niệm<br>NHƯ PHONG LÊ VĂN TIẾN
Và cũng để thấy một Như Phong mang rất nhiều căn cước: một nhà báo, một nhà văn, một nhà hoạt động cách mạng, một mưu sĩ mang dấp dáng “một phù thủy chính trị,” dù với căn cước nào thì vẫn có một mẫu số chung là lòng yêu nước bền bỉ của Như Phong, từ tuổi thanh xuân cho tới cuối đời. Anh là chất men và cũng là niềm cảm hứng cho nhiều thế hệ.

HỘI THẢO "TỰ LỰC VĂN ÐOÀN"

HỘI THẢO "TỰ LỰC VĂN ÐOÀN"
Nguồn gốcTự Lực Văn Đoàn là một tổ chức hoạt động để đổi mới văn học Việt Nam từ năm 1932 đến 1945...

ĐÀNH LÒNG SỐNG TRONG PHÒNG ĐỢI CỦA LỊCH SỬ

ĐÀNH LÒNG SỐNG TRONG PHÒNG ĐỢI CỦA LỊCH SỬ
Phỏng vấn nhà văn Cung Tích Biền - Lý Đợi, Đặng Thơ Thơ, Mặc Lâm thực hiện

Giới thiệu

DƯỚI RẶNG SAN HÔ BỊ CHÔN VÙI, TÔI NHÌN THẤY BIỂN

DƯỚI RẶNG SAN HÔ BỊ CHÔN VÙI, TÔI NHÌN THẤY BIỂN
Thơ Nguyễn Man Nhiên

GIỚI THIỆU

GIỚI THIỆU
Gửi Người yêu và Tin - ... Từ Huy đã viết cuốn tiểu thuyết Gửi Người Yêu Và Tin với một ngòi bút tỉnh táo và sắc bén của một nhà phân tích tâm lý và một nhà phê phán xã hội và, dưới ngòi bút ấy, nhân vật chính trong tác phẩm — một nhân vật hư cấu nhưng đích thực là điển hình của loại người đang làm mục ruỗng xã hội và đạo đức ở Việt Nam hiện nay — tự phơi bày bản chất qua nhiều chặng biến đổi khác nhau từ trang sách đầu tiên cho đến trang sách cuối cùng... (Hoàng Ngọc-Tuấn)