Tìm kiếm Blog này

Thế Quân - Một người mê sách: kẻ cứu tinh của một nền văn học

Thứ Bảy, 5 tháng 3, 2016


Trên thế giới, chắc hiếm có người nào mê sách như Gene Smith. Và nhờ mê sách mà vô tình ông cứu vớt một nền văn học. Bởi thế mà ký giả Barbara Stewart của New York Times đã không ngần ngại gọi ông già Smith là "a savior of  Tibet's literature" - người cứu tinh của cả một nền văn học đang bị lâm nguy: văn học Tây Tạng.
Có thể nói, ông Smith đang sở hữu cả một kho tàng văn chương Tây Tạng lớn lao mà ông sưu tập được  từ năm 37 năm nay. Theo ước tính, ông hiện có khoảng 12 ngàn tác phẩm văn chương Phật Giáo và văn chương chịu ảnh hưởng Phật Giáo của Tây Tạng. Những học giả Mỹ đánh giá công trình sưu tập văn chương của ông là công trình to lớn nhất ở phương Tây và có thể to lớn nhất trên thế giới. Nhiều trường đại học thương thuyết với Smith để mua toàn bộ hay một phần bộ sưu tập của ông với cái giá đặc biệt, nhưng ông cương quyết từ chối. Không phải vì ông ích kỷ, nhưng ông có một dự tính khác. Thay vào đó, ông muốn chia sẻ toàn bộ công trình của ông với tất cả những ai quan tâm đến kho tàng văn chương Tây Tạng, bằng cách scan hàng trăm triệu trang sách vào máy vi tính và đưa toàn bộ lên một Website đặc biệt (tbrc.org) để mọi người có thể sử dụng miễn phí. Công việc này sẽ do một tổ chức bất vụ lợi mà ông sáng lập tên là "Tibetan Buddhist Resource Center" đảm trách và dự trù sẽ hoàn tất trong vòng 5 năm.
Gene Smith năm nay 65 tuổi *, độc thân, sinh trưởng trong một gia đình theo giáo phái Mormon (một giáo phái do Joseph Smith sáng lập ở Hoa Kỳ vào năm 1820, thờ Chúa Jesus và dựa vào thánh kinh, nhưng có những cách giải thích riêng về thánh kinh và về thượng đế), nhưng cải đạo sang Phật Giáo. Ông dành cả cuộc đời, tiền bạc và năng lực vào công trình sưu tập sách độc đáo này. Vì thế, ngay cả việc mua một căn nhà để làm chỗ dưỡng già ông cũng chẳng để tâm. Ông cho biết "Tôi không có con cái gì. Do đó, tôi khỏi phải lo lắng dành dụm để gửi chúng vào đại học. Tiền tôi kiếm được, tất cả đều nằm hết trong sách". Lý do đưa ông đến việc nghiên cứu văn chương Tây Tạng cũng khá lạ. Số là hồi chiến tranh Việt Nam, ông là một sinh viên phản chiến tại đại học Washington. Nhưng thay vì chọn cách xuống đường biểu tình, ông xoay sở để được hoãn dịch bằng cách ghi danh tình nguyện học một trong những ngôn ngữ khó học như tiếng Mông Cổ hay Thổ Nhĩ  Kỳ, và sau này khi có một vị Lạt ma Tây Tạng sang, thì ông chọn học tiếng Tây Tạng. "Tôi tìm cách làm bất cứ điều gì giúp tôi khỏi phải đi phục vụ ở Việt Nam. Hơn hết thảy mọi thứ, tôi muốn đứng ngoài cuộc chiến". Smith học triết lý và quan điểm về thế giới của Phật Giáo Tây Tạng với lạt ma Deshung. Theo ông, Deshung "là một người duy lý nhất mà tôi gặp trong đời. Tôi học được từ ông rằng 'Chân lý chỉ đúng bên trong hệ thống của nó' (Truth is true only within its system)". Lạt ma Deshung là một người mê sách. Và nỗi đam mê ấy truyền sang Smith khiến ông trở thành một người mê sách luôn.
Sau 5 năm theo học tiếng Tây tạng, theo lời khuyên của vị lạt ma, Smith du hành qua Ấn Độ nhiều lần để sưu tập sách. Như ta biết, văn minh Tây Tạng là một nền văn minh ẩn dấu. Cho đến sau khi Trung Quốc xâm chiếm Tây Tạng, thế giới không mấy ai biết đến nền văn minh đặc biệt này. Bởi thế trên thế giới, không đâu có các tác phẩm của Tây Tạng, kể cả ở những thư viện lớn nhất. Elliot Sperling, giáo sư  dạy về văn minh Tây Tạng tại đại học Indiana, nói "Tây Tạng là một thế giới văn chương mênh mông và tự lập (self-contained). Những người Tây Tạng hết sức kính trọng tất cả những gì viết ra thành chữ. Đó là một nền văn minh viết-đọc (literate civilization) có lịch sử cả 1000 năm và sản xuất một khối lượng đồ sộ những tác phẩm văn chương".
Thế là Smith trở thành nhà chuyên môn đầu tiên mang văn minh Tây Tạng đến với thế giới phương Tây. Donald Lopez, chủ tịch phân khoa Ngôn Ngữ và Văn Hóa Á Châu tại đại học Michigan, cho biết "Smith là nhà chuyên môn về Tây Tạng đầu tiên. Ông ấy đã đưa môn nghiên cứu về văn hóa Tây Tạng thành sự thực". Những sách mà ông tìm được và xuất bản xuyên qua Thư Viện Quốc Hội Hoa Ky, rốt cuộc đã trở thành nền tảng cho những nghiên cứu về Tây Tạng ở Hoa Kỳ. Trong việc xuất bản đó, ông thường mua lại những bản sao những tác phẩm Tây Tạng cổ và phân phối cho các trường đại học và các thư viện.
Nhưng để có được những tác phẩm như thế không phải là việc dễ dàng.
Trước hết, ở Tây Tạng, người ta không biết in sách. Sách toàn được hoàn thành bằng cách chép tay hoặc khắc trên các bản gỗ và lưu giữ trong các tu viện (vốn là những trung tâm học tập) hoặc trong nhà riêng. Đã thế, mỗi một trong 4 tông phái Phật Giáo Tây Tạng lại có một nền văn chương riêng biệt. Chẳng có ai đã từng làm một bản phân loại hay một bản danh sách đầy đủ sách của các tông phái. Sau khi Trung Quốc xâm lăng, sách lại bị phân tán khắp nơi, chẳng biết tác phẩm nào còn tác phẩm nào mất.
Thứ đến, các tác phẩm văn chương Tây Tạng thường là do những người tỵ nạn Tây Tạng chịu đựng bao nhiêu khổ ải, vượt những ngọn núi cao trong dãy Hy Mã Lạp Sơn mang sang Ấn Độ hoặc các xứ khác. Tìm hỏi cho ra người có mang sách đã là một việc khó. Lại phải biết sách nào hiếm quý và quan trọng hơn cả trong mỗi tông phái chính, nghĩa là phải có một kiến thức sâu rộng về văn chương Tây Tạng và đòi hỏi một công trình nghiên cứu kỹ lưỡng. Nếu không thế, thì người ta sẽ chỉ sưu tập được những cuốn sách bình thường và tầm thường mà thôi, ông Smith cho biết.
Để khắc phục những khó khăn nói trên, Smith phải toàn tâm toàn ý làm việc liên tục, tìm đến những vị lạt ma lưu vong và nhiều lần cầu cứu đến cả đức Đạt Lai Lạt Ma để tham khảo ý kiến về những tác phẩm có giá trị, đồng thời gửi những nhà chuyên môn đến các nơi xa xôi trong xứ Ấn Độ cũng như Nepal để săn lùng cho kỳ được sách. Derek Kolleeny, một dịch giả Tạng ngữ và là thành viên trong ban điều hành "Tibetan Buddhist Resource Center" cho biết "Trong quá trình làm việc như thế, kiến thức về văn học của ông Smith trở nên mênh mông, phi thường". Rốt cuộc, ông trở thành giám đốc lưu động của văn phòng thư viện đặt ở New Delhi và sau này đặt ở cả Indonisia và Cairo. Nhà ông ở tại New Delhi trở thành nơi dừng chân bắt buộc của nhiều sinh viên trên thế giới bị lôi cuốn bởi nỗi đam mê nghiên cứu về văn chương Tây Tạng.
Hiện nay, ông đã nghỉ hưu và dự định chuyển chỗ ở về thành phố New York, nơi mà một cơ quan văn hóa tên là "Rubin Cultural Trust" hứa cung cấp cho ông những địa điểm mở văn phòng. Phải có đủ chỗ để chứa thêm một số sách hiện đang tồn trữ và hàng trăm cuốn sách mới khác vừa được tìm thấy thời gian gần đây - những cuốn mà từ lâu người ta tưởng là đã bị phá hủy, ông cho biết như thế.
Bảo Jene Smith là người cứu tinh của cả một nền văn học, quả không có gì quá đáng!
* Bài này viết năm 2003



Không có nhận xét nào :

Đăng nhận xét

 

Góp ý

Tưởng Niệm
NHƯ PHONG LÊ VĂN TIẾN

Tưởng Niệm<br>NHƯ PHONG LÊ VĂN TIẾN
Và cũng để thấy một Như Phong mang rất nhiều căn cước: một nhà báo, một nhà văn, một nhà hoạt động cách mạng, một mưu sĩ mang dấp dáng “một phù thủy chính trị,” dù với căn cước nào thì vẫn có một mẫu số chung là lòng yêu nước bền bỉ của Như Phong, từ tuổi thanh xuân cho tới cuối đời. Anh là chất men và cũng là niềm cảm hứng cho nhiều thế hệ.

HỘI THẢO "TỰ LỰC VĂN ÐOÀN"

HỘI THẢO "TỰ LỰC VĂN ÐOÀN"
Nguồn gốcTự Lực Văn Đoàn là một tổ chức hoạt động để đổi mới văn học Việt Nam từ năm 1932 đến 1945...

ĐÀNH LÒNG SỐNG TRONG PHÒNG ĐỢI CỦA LỊCH SỬ

ĐÀNH LÒNG SỐNG TRONG PHÒNG ĐỢI CỦA LỊCH SỬ
Phỏng vấn nhà văn Cung Tích Biền - Lý Đợi, Đặng Thơ Thơ, Mặc Lâm thực hiện

Giới thiệu

DƯỚI RẶNG SAN HÔ BỊ CHÔN VÙI, TÔI NHÌN THẤY BIỂN

DƯỚI RẶNG SAN HÔ BỊ CHÔN VÙI, TÔI NHÌN THẤY BIỂN
Thơ Nguyễn Man Nhiên

GIỚI THIỆU

GIỚI THIỆU
Gửi Người yêu và Tin - ... Từ Huy đã viết cuốn tiểu thuyết Gửi Người Yêu Và Tin với một ngòi bút tỉnh táo và sắc bén của một nhà phân tích tâm lý và một nhà phê phán xã hội và, dưới ngòi bút ấy, nhân vật chính trong tác phẩm — một nhân vật hư cấu nhưng đích thực là điển hình của loại người đang làm mục ruỗng xã hội và đạo đức ở Việt Nam hiện nay — tự phơi bày bản chất qua nhiều chặng biến đổi khác nhau từ trang sách đầu tiên cho đến trang sách cuối cùng... (Hoàng Ngọc-Tuấn)