Tìm kiếm Blog này

Ðoàn Thanh Liêm - Nỗi khó xử của Giáo sư Lý Chánh Trung

Thứ Sáu, 18 tháng 3, 2016

Giáo sư Lý Chánh Trung là cây bút nổi tiếng ở Sài Gòn trước 1975
(Ảnh: Facebook Lý Chánh Dung)
Cũng như Nguyễn Văn Trung, Lý Chánh Trung là giáo sư dậy môn Triết học tại các Đại học ở miền Nam Việt nam trước năm 1975. Vì cả hai người đều có tên là Trung, nên để phân biệt thì bà con thường gọi là Trung Lý, Trung Nguyễn.
 Trung Lý người miền Nam thì viết ít, nhưng các bài nhận định thời sự đầy tràn nhiệt huyết của ông được nhiều giới trẻ hồi đó rất hâm mộ. Còn Trung Nguyễn người miền Bắc, thì lại là một nhà biên khảo nổi tiếng với nhiều tác phẩm được phổ biến khá rộng rãi trước 1975.
 Cả hai ông đều xuất thân từ trường đại học Louvain nổi tiếng ở nước Belgique hồi đầu thập niên 1950. Nói chung, thì cả hai ông giáo sư này là những trí thức có đầu óc cởi mở tiến bộ, chịu ảnh hưởng của “phe tả, không cộng sản” ở Âu châu sau thế chiến, và không có mấy thiện cảm với chính sách của người Mỹ ở Việt Nam. Cả hai ông còn là thành viên họat động của Phong trào Trí thức Công giáo Pax Romana, thời Đệ nhất Cộng hòa, cùng với các Bác sĩ Nguyễn Văn Ái, Nguyễn Văn Thơ, Luật sư Nguyễn Văn Huyền, các Giáo sư Phạm Thị Tự, Phó Bá Long, Trần Long, các chuyên gia kinh tế Lâm Võ Hòang, Anh Tôn Trang, kỹ sư Võ Long Triều v.v…

Lại nữa, có hai Dân biểu trẻ tuổi, năng động, người miền Nam với lập trường đối lập với phe đa số thân chánh quyền của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu mà hay được báo chí nhắc đến, thì cũng có tên là Chung.  Đó là Lý Quý Chung và Nguyễn Hữu Chung. Đọc lên, thì tên Chung nghe cũng tương tự như tên Trung, nên nhiều người khó phân biệt được. Cả hai ông Chung này đều thua các ông Trung Lý‎ và Trung Nguyễn đến cả chục tuổi. Và họ cũng vừa qua đời cách nay mấy năm rồi : Nguyễn Hữu Chung thì mất ở Canada, còn Lý Quý Chung thì mất ở Saigon.
Lý Chánh Trung, ngòai việc đi dậy học lại còn làm việc lâu năm tại Bộ Quốc gia Giáo dục với các chức vụ Công cán Ủy viên, Giám đốc Nha Trung học và làm cả Đổng Lý Văn Phòng tại bộ này. Vào thời Đệ nhị Cộng hòa, ông còn hay viết bài cho các nhật báo, tạp chí có khuynh hướng đối lập với chánh quyền Nguyễn Văn Thiệu.
 Là người xuất thân từ miền Trà Vinh – Vĩnh Bình, ông Trung Lý sát cánh gần gũi với “Nhóm Liên Trường” của các nhà họat động chính trị xã hội của miền Nam trước năm 1975. Và một bộ phận không nhỏ của Nhóm Liên Trường này đã vận động cho “giải pháp Dương Văn Minh” để thay thế cho chánh quyền Nguyễn Văn Thiệu. 
Sau năm 1975, thì Lý Chánh Trung được cử làm Phó chủ tịch Hội Trí thức Yêu nước và đặc biệt được sắp xếp ra tranh cử chức vụ Đại biểu Quốc hội tại một đơn vị bầu cử ở Saigon. Ông còn điều hành một văn phòng thường trực của Đòan Đại biểu Quốc hội, tọa lạc tại đường Thống Nhất, nơi căn nhà của vị mục sư phụ trách Nhà Thờ Tin Lành của những người nói tiếng Pháp (Eglise Réformée de Langue Francaise). Vào hồi đầu thập niên 1980, ông sát cạnh với cánh miền Nam để đòi hỏi cho có chánh sách phù hợp hơn với người dân Nam bộ, mà sau này nổi bật nhất là “Nhóm Câu lạc bộ Kháng chiến” do các đảng viên kỳ cựu như Nguyễn Hộ, Tạ Bá Tòng… lãnh đạo.
Và trong những năm tháng cộng tác với chánh quyền cộng sản sau năm 1975, ông Lý Chánh Trung đã gặp phải nhiều điều phiền phức khó xử, mà điển hình là một số sự việc được mô tả thật ngắn gọn như sau đây. 
1/  “Triết học Mác Lênin là môn chẳng ai muốn học, mà cũng chẳng ai muốn dạy”
Vào năm 1988, báo Tuổi Trẻ có đăng một bài báo gây chấn động dư luận ở miền Nam, đó là bài viết của Giáo sư Lý Chánh Trung có nội dung đại khái như trên. Ông viết đại ý như sau : Là một nhà giáo dạy môn triết học đã lâu, ông thấy hiện nay cái môn Triết học Mác Lênin đang được giảng dạy ở các trường Trung cũng như Đại học ở Việt Nam thì là điều áp đặt miễn cưỡng, học trò chẳng ai muốn học, mà thầy giáo cũng chẳng ai thực sự còn muốn dạy nữa. Lời phát biểu này quả là một trái bom nổ, phủ nhận hoàn toàn cái lối giáo dục “giáo điều, nhồi sọ” cứng nhắc của người cộng sản.
Một ông cụ ngoài tuổi 70 đã rất phấn khởi khi được đọc bài báo này. Cụ đã trao cho tôi một số tiền nhỏ và nhờ tôi gửi đến vị giáo sư tác giả bài báo. Cụ nói với tôi : “Tôi chưa bao giờ quen biết với giáo sư Trung, nên phải cậy nhờ đến ông luật sư vốn là chỗ thân quen lâu ngày với giáo sư, để trao đến tay tác giả món quà nhỏ mọn này. Đây vốn chỉ là tượng trưng cho sự quý mến và khâm phục của một ông già đã vào tuổi thất thập đối với vị giáo sư đã có sự can đảm nói lên tiếng nói lương tâm như vậy...” Và tôi đã làm theo lời của vị bô lão này, để trao tận tay cho giáo sư Trung nơi văn phòng của ông tại đường Thống Nhất như đã ghi ở trên.
Nghe tôi trình bày, anh Trung đâm nghi ngờ và nói : “Món tiền này là của chính anh có ý muốn tặng riêng cho tôi. Chứ làm gì mà lại có một ông cụ già lạ hoắc nào rút bóp đem tặng tiền bạc cho tôi?” Tôi phải trả lời : “Anh Trung ạ, chúng ta quen biết nhau từ mấy chục năm rồi, việc gì mà tôi phải bày ra cái trò này đối với một người bạn thân thiết của mình. Mà để làm gì cơ chứ? Không lẽ tôi tìm cách mua chuộc anh? …”
“Anh không nên đa nghi như Tào Tháo ấy. Ông cụ là người đáng kính, là người đồng hương đáng bậc vị anh cả của tôi. Cụ tuy chưa bao giờ gặp gỡ anh, nhưng qua bài báo này, cụ cảm phục và muốn bày tỏ tấm lòng quý mến đối với anh vậy thôi. Đó là tiêu biểu cho số quần chúng nhân dân tại thành phố Sài Gòn này, tôi nghĩ anh là một người Đại biểu Quốc hội, anh phải nhận ra và trân quý đến cái tình cảm chân thật, sâu sắc như thế này chứ?...” Và rút cục, anh Trung đã hoan hỉ tiếp nhận món quà và nhờ tôi gứi lời cảm ơn vị ân nhân.
Ông cụ nay đã quy tiên từ lâu, nên bây giờ tôi có thể nêu danh tánh của cụ. Đó là cụ Đinh Văn Năm, nguyên trước năm 1954 cụ đã giữ chức vụ Phó Tỉnh trưởng Tỉnh Bùi Chu, mà người dân địa phương đều biết đến và mến chuộng đức độ và sự tận tâm phục vụ của cụ cả trong việc đời, lẫn việc đạo. Tên của cụ thường được người dân ở điạ phương gọi một cách thân mật là Cụ Chánh Năm. 
2/ “May mà bây giờ có sự Đổi mới rồi, nếu không thì mình đã bị mất cái đầu đi rồi”.
Vào đầu năm 1989, có tin đồn là ông Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh có rầy rà, ám chỉ giáo sư Lý Chánh Trung sao đó, ông ấy nói đại ý như : “Có một số người trước đây là đồng minh với chúng ta trong cuộc chiến đấu chống đế quốc, thực dân. Nhưng bây giờ họ lại có lập trường khác, làm cản trở sự nghiệp xây dựng đất nước của ta v.v…” Nghe vậy, tôi có đến gặp anh Trung và nói ngay : “Tôi nghe thiên hạ đồn rằng bây giờ ông bạn giáo sư đang bị ‘rét’, vì bị Tổng bí thư ‘xát xà bông’ làm sao đó. Sự thực ra sao vậy?” Anh Trung liền trả lời : “Quả là bây giờ có sự Đổi mới rồi, chứ nếu không, thì mình bị ‘lấy mất cái đầu đi rồi’ đấy!” Nói xong anh bèn rút từ ngăn kéo ra bức thư viết tay của ông Nguyễn Van Linh gửi cho anh và trao cho tôi. Bì thư cũng như giấy viết đều là của một khách sạn ở Ấn Độ, nơi mà Tổng bí thư mới đi thăm vào năm 1988. Bì thư cũng như lá thư đều được viết bằng tay, nắn nót cẩn thận, có đề “Xin gửi Anh Lý Chánh Trung (Nhờ các Anh Thành Ủy chuyển giao)”. Nội dung bức thư hòan tòan có tính cách trấn an, xoa dịu do ông Nguyễn Văn Linh gửi riêng đến Lý Chánh Trung. Anh Trung giải thích : “Đây là thư hồi âm của ông Linh gửi cho mình, vì trước đó mình đã gửi thư cho ông ấy, nêu thắc mắc về sự ám chỉ trong bài nói chuyện với cán bộ đảng viên, mà có liên hệ đến mình. Sự việc như vậy, kể như đã tạm yên, thiết nghĩ chẳng cần phải bận tâm thắc mắc gì thêm nữa…” 
3/  “Các anh định bắt tôi ư?”
Tháng Tư năm 1990, tôi bị công an bắt và đưa vào trại tạm giam trong khu Tổng Nha Cảnh sát cũ. Đó là trong vụ càn quét bắt giữ các cán bộ đảng viên nòng cốt như Nguyễn Hộ, Tạ Bá Tòng, Đỗ Trung Hiếu …, và bắt quản chế linh mục Chân Tín, giáo sư Nguyễn Ngọc Lan… Trong suốt ba tháng điều tra, người phụ trách thẩm vấn tôi là Đại Tá Quang Minh (tên thật là Ngô Văn Dần cỡ  65 tuổi, và hoạt động trong hàng ngũ cộng sản từ năm 1945) lúc đó ông này phụ trách về bộ phận “Phản Gián”.
 Có lần ông Quang Minh cho tôi biết là ông có đến tận nhà các anh Lý Chánh Trung, Ngô Công Đức để cật vấn họ về họat động liên quan đến âm mưu đòi “đa nguyên, đa đảng” sao đó. Ông kể lại : Ông Lý Chánh Trung có ý thách thức tôi với câu hỏi rằng “Các anh định bắt tôi ư?” Tôi phải trả lời rằng : “Nếu cần phải làm điều đó, thì chúng tôi vẫn có thể ‘rút lại cái quyền bất khả xâm phạm của người đại biểu Quốc hội’ như anh đang nắm giữ hiện nay được lắm chứ” (Đây là thủ tục mà trong tiếng Pháp, người ta gọi là “la levee’ de l’immunite’ parlementaire”). Ông Quang Minh mô tả là cuộc trao đổi giữa hai người lúc đầu khá căng thẳng, gay gắt; nhưng về sau thì cũng ổn thỏa êm diụ thôi.
Chỉ có Ngô Công Đức, thì ông ta nói hơi sỗ sàng, đại khái ông Đức nói : “Tôi có 2 điều không ưa : đó là tôi không ưa thích mấy người công an, và tôi cũng không ưa thích người Bắc kỳ”. Tôi phải giải thích với ông Đức là “Phải tốn biết bao xương máu, bây giờ nước nhà mới thống nhất. Thái độ kỳ thị Nam/Bắc của ông như vậy là đi ngược lại với chiều hướng đòan kết, thống nhất của tòan thể dân tộc chúng ta…” 
4/  “Anh Trung Lý bây giờ bị lẫn mất rồi”
Đó là lời mô tả của anh chị Phó Bá Long nói với tôi vào giữa năm 2008, lúc tôi đến thăm và ở lại nhà anh chị tại Virginia. Anh Long kể lại là vào năm 2007 mới đây, anh chị có về Việt Nam thăm lại bà con, bạn hữu. Và anh có đến thăm gia đình Lý Chánh Trung vẫn ở căn nhà cũ tại khu Làng Đại học Thủ Đức gần với xa lộ Biên Hòa. Bạn bè lâu ngày mới gặp nhau, nên có dịp tâm sự nhiều. Thế mà anh Trung đã quên lãng rất nhiều, đến nỗi đi ra khỏi nhà không xa bao nhiêu, mà anh cũng quên luôn lối trở về nhà nữa. Năm đó anh Trung mới chỉ cỡ 83-84 tuổi thôi!
Mấy tháng trước đây, thì Lý Tiến Dũng lại bị mất chức Tổng biên tập báo Đại Đoàn Kết của Ủy Ban Trung Ương Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam. Tiến Dũng chính là con trai thứ của Lý Chánh Trung. Cháu đã đi bộ đội tham gia chiến đấu ở Cambodia trên 20 năm trước và sau này gia nhập ngành báo chí của chánh quyền cộng sản. Nhưng có lẽ cũng vì tiếp nối cái tinh thần khí phách của cha mình, mà Tiến Dũng đã có đường lối thông thóang không phù hợp với chánh sách “xiết chặt tự do ngôn luận của đảng cộng sản”, cho nên mới bị lọai bỏ khỏi chức vụ như vậy chăng?
Như vây là về cuối đời, lúc đã về nghỉ hưu rồi, ông bạn giáo sư của chúng tôi vẫn còn gặp điều khó xử nữa, xuyên qua cái vụ việc bị cất chức của con trai Lý Tiến Dũng này vậy. 
 Và để tóm tắt lại, xuyên qua trường hợp của giáo sư Lý Chánh Trung như đã trình bày sơ lược trong bài này, chúng ta có thể ghi nhận rằng : Con đường hợp tác với người cộng sản ở Việt Nam quả thật vẫn đày dãy chông gai, trắc trở và bạc bẽo lắm vậy ! 
California, Tháng Chín 2009
Đoàn Thanh Liêm



4 nhận xét

  1. Người trí thức cũng không có nghĩa là hoàn hảo, vẫn có những sai lầm về suy nghĩ, về lời nói, về hành động vì một động cơ lý tưởng. Nhưng khi nhận ra sự sai lầm thì phải có can đảm thừa nhận, phải biết xấu hổ, phải biết sửa đổi. Còn người có học ý thức rõ lời nói, việc làm… là sai mà vẫn nói, vẫn làm thì sao gọi là trí thức?. Kết luận: “Người trí thức là người phải có "trí" và "tuệ" (bản chất lương thiện, tâm hồn trong sáng), chứ không phải đơn thuần chỉ là có học vấn hay khoa bảng”.
    Những người như ông Lý Chánh Trung, Nguyễn Văn Trung, Nguyễn Ngọc Lan, Chân Tín... trước 1975 họ là đông minh với CS, giúp cho CS chiến thắng. Kết quả là đất nước tan hoang về mọi mặt. Nhưng không ông nào công khai đứng ra xin lỗi với nhân dân, xác nhận sự sai lầm của mình. Vậy, ông đó có phải là trí thức không?.

    Trả lờiXóa
  2. Ông Lý Chánh Trung là nhân vật '' Ăn cơm quốc gia ,thờ ma Cộng Sản ''

    Trả lờiXóa
  3. - Cha Trần Văn Hiến Minh phê bình Ng Văn Trung là viết cuốn Đạo Đức Học ( khoảng 1959) là NON nớt!
    - Lý Chánh Chung cours Triết Đại Hoc VKhoa khoảng 1962 phê bình Marx : Marx quá lý tưởng, xoá bằng giai cấp chăng nữa chắc gì mọi người trong xh đã yên !
    - Chính óc kỳ thị địa phương đã đưa miền Nam vào chỗ chết, Ngô Công Đức, Ng Hữu Chung v..v..ghét Mỹ sao không ghét Nga, TC ?, ghét BKỳ sao lại đi với BKỳ CS...quá hời hợt nông nổi !!! ngay cả Ng Hiến Lê nữa, học giả vô minh. !

    Trả lờiXóa
  4. "Triết học Mác Lênin đang được giảng dạy ở các trường Trung cũng như Đại học ở Việt Nam thì là điều áp đặt miễn cưỡng, học trò chẳng ai muốn học, mà thầy giáo cũng chẳng ai thực sự còn muốn dạy nữa"

    Ông Lý Chánh Trung mất nhưng tinh thần ông không mất, còn mãi mãi trong tình cảm của tôi. Không dám nói của chúng ta.

    Trả lờiXóa

 

Góp ý

Tưởng Niệm
NHƯ PHONG LÊ VĂN TIẾN

Tưởng Niệm<br>NHƯ PHONG LÊ VĂN TIẾN
Và cũng để thấy một Như Phong mang rất nhiều căn cước: một nhà báo, một nhà văn, một nhà hoạt động cách mạng, một mưu sĩ mang dấp dáng “một phù thủy chính trị,” dù với căn cước nào thì vẫn có một mẫu số chung là lòng yêu nước bền bỉ của Như Phong, từ tuổi thanh xuân cho tới cuối đời. Anh là chất men và cũng là niềm cảm hứng cho nhiều thế hệ.

HỘI THẢO "TỰ LỰC VĂN ÐOÀN"

HỘI THẢO "TỰ LỰC VĂN ÐOÀN"
Nguồn gốcTự Lực Văn Đoàn là một tổ chức hoạt động để đổi mới văn học Việt Nam từ năm 1932 đến 1945...

ĐÀNH LÒNG SỐNG TRONG PHÒNG ĐỢI CỦA LỊCH SỬ

ĐÀNH LÒNG SỐNG TRONG PHÒNG ĐỢI CỦA LỊCH SỬ
Phỏng vấn nhà văn Cung Tích Biền - Lý Đợi, Đặng Thơ Thơ, Mặc Lâm thực hiện

Giới thiệu

DƯỚI RẶNG SAN HÔ BỊ CHÔN VÙI, TÔI NHÌN THẤY BIỂN

DƯỚI RẶNG SAN HÔ BỊ CHÔN VÙI, TÔI NHÌN THẤY BIỂN
Thơ Nguyễn Man Nhiên

GIỚI THIỆU

GIỚI THIỆU
Gửi Người yêu và Tin - ... Từ Huy đã viết cuốn tiểu thuyết Gửi Người Yêu Và Tin với một ngòi bút tỉnh táo và sắc bén của một nhà phân tích tâm lý và một nhà phê phán xã hội và, dưới ngòi bút ấy, nhân vật chính trong tác phẩm — một nhân vật hư cấu nhưng đích thực là điển hình của loại người đang làm mục ruỗng xã hội và đạo đức ở Việt Nam hiện nay — tự phơi bày bản chất qua nhiều chặng biến đổi khác nhau từ trang sách đầu tiên cho đến trang sách cuối cùng... (Hoàng Ngọc-Tuấn)